Sąd Najwyższy wyłączył sędziego Ryszarda Witkowskiego z kasacji w sprawie IV KK 99/26

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy S. P. uniewinnionego od

popełnienia czynu z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. o wyłączenie od

rozpoznania sprawy kasacyjnej IV KK 99/26 SSN Ryszarda Witkowskiego. We

wniosku obrońca odwołując się do sposobu powołania wskazanego sędziego na

urząd sędziego Sądu Najwyższego, jak też uchwały składu siedmiu sędziów SN z 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22 podniósł, że skład sądu z udziałem tego sędziego nie

spełnia minimalnego standardu bezstronności i sąd taki będzie nienależycie

obsadzony. Wskazał nadto, że w kontekście art. 41 § 1 k.p.k., wobec wskazanego

przez wnioskodawcę konfliktu uniewinnionego z prokuratorami, którzy prowadzili

czynności procesowe w jego sprawie, ma również znaczenie fakt pełnienia, przez

IV KK 99/26

2

wskazanego sędziego, w przeszłości urzędu prokuratora, w tym – prokuratora

Prokuratury Krajowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek jest zasadny.

Procedując w sprawie złożonego wniosku Sąd Najwyższy nie znajduje

powodów do zakwestionowania poglądu wyrażonego w uchwale trzech

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z 23 .01. 2020 r., BSA I – 4110 – 1 /20 OSNK 2020, z. 2 poz. 7 – „

Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2018 r.

poz.3). Tak ukształtowana Rada nie jest bowiem organem tożsamym z organem

konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w

szczególności w art. 187 ust. 1 ( zob. uchwała SN z 2.06. 2022 r., I KZP 2/22,

OSNK 2022, nr. 6, poz. 22). Na wymowę uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego w

płaszczyźnie „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz zwrócił uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka

w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce ( skarga

nr 43447/19). Trybunał wskazał, że z uwagi na udział w procesie powoływania w

Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie

ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od

władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana na urząd sędziego

orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz. Należy tu przypomnieć,

że Europejski Trybunał Praw Człowieka ma tzw. „monopol jurysdykcyjny” w

zakresie interpretacji i stosowania Konwencji ( art. 32 ust. 1 EKPC). Jak się w

efekcie przyjmuje, jego konsekwencją jest związanie sądów krajowych interpretacją

EKPCz przyjętą przez Trybunał (zob. I. Kondak [w:] Konwencja o Ochronie Praw

IV KK 99/26

3

Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz, L. Garlicki [red], Warszawa 2011,

t. 2, s. 100 i 103).

Rozpoznając wniesiony - w trybie art. 41 § 1 k.p.k. - wniosek w tej sprawie,

Sąd Najwyższy nie może pozostać na te argumenty obojętny.

Niedopuszczalne bowiem w świetle jakichkolwiek standardów – czy to

konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest doprowadzenie do sytuacji, w której

przed sądem kasacyjnym miałoby dojść do naruszenia jednej z elementarnych

gwarancji procesowych, którą jest gwarancja dla strony, że jej sprawę rozpozna

niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ta gwarancja ma naturę

systemową, zaś jej ewentualne naruszenie jest uchybieniem znacznie dalej idącym,

niż niezapewnienie wyłączenia do sprawy sędziego, co do którego ujawniły się

powody osłabiające domniemanie bezstronności.

Bezsporne jest, że Ryszard Witkowski powołany został na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa,

której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co do której test

niezależności od władzy ustawodawczej oraz wykonawczej ma wynik negatywny.

Okoliczność ta rzutuje na sytuację osób, które uzyskały powołania

sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS

(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach

C – 585/18, C- 624/18 i C – 625/18 oraz str. 24 – 27 uzasadnienia uchwały trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego), nie tylko w płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w

aspekcie ich formalnego statusu jako sędziów Sądu Najwyższego, co w

orzeczniczej, powodując, że orzeczenia wydane z ich udziałem nie spełniają

kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i mogą na tej podstawie podlegać

wyeliminowaniu, o czym świadczy przywołane orzecznictwo Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka. O ile jednak nie ma podstaw do przyjęcia a priori, że

każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania

udziału w konkursie przed KRS po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego

standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie

obsadzony, to w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali

IV KK 99/26

4

nominację w takich warunkach, przedmiotowe domniemanie ma charakter

niewzruszalny, a powody takiego stanu rzeczy zostały czytelnie nakreślone w

cytowanych uchwałach Sądu Najwyższego.

W świetle zaprezentowanych rozważań należało uwzględnić argumentację

wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem

wskazanego sędziego nie spełniałby kryterium „niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą” w znaczeniu obszernie omówionym na gruncie sprawy

Reczkowicz przeciwko Polsce i innych, tożsamych przedmiotowo postępowań ( np.

Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i

57511/19). Jednocześnie Sąd Najwyższy z uwagi na niewykazanie rzeczywistych

powiązań z przeszłości między prokuratorami podejmującymi czynności procesowe

w sprawie S. P. a Ryszardem Witkowskim sprawującym uprzednio urząd

prokuratora, nie uznano tej argumentacji zawartej we wniosku, jako należyte

uzasadnienie podstawy żądania wyłączenia sędziego. Potwierdzając natomiast

zasadność wniosku w pozostałym zakresie, wyłączono SSN Ryszarda

Witkowskiego od rozpoznania sprawy IV KK 99/26.

Z tych względów postanowiono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]