SN nie wznowił z urzędu sprawy R.M. z powodu sędziego z nominacji nowej KRS

Skazany R.M., powołując się na art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., zwrócił się do Sądu Najwyższego o wznowienie dotyczącego go

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2024 r., sygn. akt II AKa 259/23. Zdaniem

skazanego powinno to nastąpić z powodu udziału w składzie orzekającym tego

Sądu sędziego X. Y. powołanego do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

IV KO 124/25

2

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.

3). Skazany zaznaczył, że „ta nominacja tworzy stan niepewności i rodzi

podejrzenia o polityczne motywacje. Wyklucza to spełnienie obiektywnych

warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych”.

Nadto zwrócił uwagę, że wniesioną przez jego obrońcę kasację od wymienionego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku rozpoznał i postanowieniem z dnia 11

lutego 2025 r., sygn. akt IV KK 412/24, oddalił jako oczywiście bezzasadną Sąd

Najwyższy złożony przez sędziów również powołanych do pełnienia urzędu na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W konkluzji R.M. wniósł o

cyt. „uwzględnienie mojego wniosku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania w składzie nieobarczonym wadą prawną”. Jego wystąpienie

skutkowało zarejestrowaniem w Sądzie Najwyższym sprawy o sygn. akt IV KO

124/25.

Następnie analogiczne w treści pismo złożył obrońca ustanowiony przez

skazanego R.M., deklarując, że popiera w całości wniosek skazanego o

wznowienie postępowania oraz że „argumentacje i podstawę przyjmuję jako

własną”. Nadto zwrócił się o wstrzymanie orzeczenia do czasu wydania

rozstrzygnięcia w przedmiocie wznowienia postępowania oraz o zasądzenie od

Skarbu Państwa wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną skazanemu według

norm przepisanych. Do pisma obrońca załączył wydruk postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., II KO 89/24, którym w jednej ze spraw

wznowiono postępowanie kasacyjne z powodu nienależytej obsady orzekającego w

tym postępowaniu Sądu Najwyższego.

Do akt sprawy dołączono również kolejne pismo skazanego datowane

27.10.2025 r., określone jako „Uzupełnienie wniosku”. Autor przekonywał, że

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Białymstoku jest konieczne także na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.

w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 i 11 k.p.k. Wywodził, że wyrokiem Sądu I instancji został

skazany za przestępstwo z art. 190 § 1 k.k., pomimo „braku złożenia przez

pokrzywdzonego wymaganego prawem wniosku o ściganie”. Wyrok ten został

IV KO 124/25

3

zmieniony przez Sąd Apelacyjny, który w uwzględnieniu apelacji prokuratora uznał,

że R. M. dopuścił się czynu nie z art. 190 § 1 k.k., a ściganego z urzędu czynu z art.

13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 k.k. Zdaniem skazanego, Sąd odwoławczy swojego

stanowiska w tym względzie „nie uzasadnił w wystarczający sposób”, z kolei

wywiedziona kasacja „była rozpatrzona przez osoby zasiadające w składzie które

nie spełniają warunków bezstronnego i niezawisłego Sądu”.

Odnosząc się do przedmiotowych wystąpień, w pierwszej kolejności należy

stwierdzić, mając w polu widzenia treść art. 118 § 1 i 2 k.p.k., jak też art. 9 § 2 k.p.k.,

że zasadniczo sygnalizują one potrzebę wznowienia z urzędu postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia

15 kwietnia 2024 r., sygn. akt II AKa 259/23 oraz postępowania kasacyjnego z

powodu zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu).

Sąd Najwyższy od dawna konsekwentnie wskazuje bowiem, że wznowienie

postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., tj. w razie ujawnienia się jednego z

uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., może nastąpić tylko z urzędu, a nie

na wniosek strony (zob. uchwałę składu 7 sędziów z dnia 24 maja 2005 r., I KZP

5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48 i szereg wydanych później orzeczeń).

W odniesieniu do wznowienia pierwszego z wymienionych postępowań

zwraca uwagę okoliczność, że chociaż autorzy pism nawiązali do uchwały

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I - 4110 - 1/20, to pominęli, że w pkt 2

uchwały wskazano, iż „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana

na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania

prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Wynika z tego, że w przypadku

IV KO 124/25

4

sędziego sądu powszechnego i sądu wojskowego sam fakt powołania go do

pełnienia urzędu na wniosek wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa

nie skutkuje nienależytą obsadą sądu, gdy w jego skład wchodzi ten sędzia. Trzeba

zatem przyjąć, że jeżeli strona postuluje wznowienie postępowania z tego powodu,

iż w procesie nominacyjnym sędziego, który orzekał w sprawie, brała udział

Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana po 2017 r., to powinna wykazać in

concreto, że z uwagi na dające się zidentyfikować okoliczności związane z

powołaniem danego sędziego do pełnienia urzędu, istnieją tego rodzaju wątpliwości,

iż sąd, w składzie którego zasiadał taki sędzia, był sądem nienależycie

obsadzonym. W odniesieniu do sędziego X. Y. ani skazany R. M., ani jego obrońca

nie przytoczyli żadnej dodatkowej okoliczności sugerującej, że powołanie go do

Sądu Apelacyjnego w Białymstoku było podyktowane nie tylko jego zawodowymi

kompetencjami, ale też zachowaniami postrzeganymi przez czynniki decyzyjne jako

pożądane, np. polegającymi na aktywnym wspieraniem destruktywnych zmian

wprowadzanych po 2015 r. w wymiarze sprawiedliwości przez władze

ustawodawczą i wykonawczą. Sędzia X. Y. do powołania na wyższe stanowisko

sędziowskie został rekomendowany uchwałą Nr [...] Krajowej Rady Sądownictwa z

dnia [...] 2020 r., zaś uzasadnienie tej uchwały pozwala przyjąć, że jego powołanie

do Sądu Apelacyjnego w Białymstoku było naturalnym osiągnięciem kolejnego

szczebla na drodze rozwoju zawodowego. W tym względzie zasadnicze znaczenie

ma okoliczność, że wcześniej przez ponad 13 lat sędzia orzekał w Sądzie

Okręgowym w Łomży, zaś w sporządzonej opinii sędzia wizytator wysoko ocenił

jego pracę. Należy też wspomnieć, że w toku postępowania apelacyjnego nie

zgłoszono wniosku o wyłączenie sędziego X. Y. od udziału w sprawie oraz że już

wcześniej Sąd Najwyższy uznał, wydając orzeczenia np. w sprawach IV KK 468/23,

IV KS 19/22, IV KS 15/24, że udział sędziego X. Y. w składzie Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku nie skutkuje jego nienależytą obsadą w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.

Twierdzenie R. M., że postępowanie zakończone wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Białymstoku powinno zostać wznowione z urzędu także na

podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 i 11 k.p.k. jest oparte na

nieporozumieniu. Tezę o zaistnieniu uchybienia z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. opierał na

IV KO 124/25

5

poglądzie, że w sprawie zachodzi okoliczność wyłączająca postępowanie określona

w art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., polegająca braku wniosku o ściganie, co miało też

skutkować przedawnieniem karalności (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.). Zbędne jest

wypowiadanie się, czy rzeczywiście pokrzywdzony złożył wniosek o ściganie, skoro

kwestia ta nie ma znaczenia w sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem R. M. został

skazany za ścigany z urzędu czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 k.k., a nie

za czyn z art. 190 § 1 k.k. Twierdzenie skazanego, że w tym zakresie

rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego było błędne nie jest okolicznością nakazującą

wznowienie postępowania, zwłaszcza z urzędu, podobnie jak twierdzenie o

przedawnieniu karalności czynu wysunięte przy założeniu, że chodzi o czyn z art.

190 § 1 k.k. Z uwagi na treść art. 542 § 4 k.p.k. trzeba też zaznaczyć, że wskazane

zagadnienie zostało podniesione w ramach zarzutów kasacyjnych, zatem było już

przedmiotem uwagi Sądu Najwyższego. Wymienienie przez skazanego art. 439 § 1

pkt 11 k.p.k. jest niezrozumiałe, w piśmie w żaden sposób nie nawiązał do treści

tego przepisu mówiącego o rozpoznaniu sprawy pod nieobecność oskarżonego,

którego obecność była obowiązkowa.

Gdy chodzi o wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego należy

zauważyć, że zagadnienie dopuszczalności takiego postąpienia pojawia się w

związku z kierowaniem do Sądu Najwyższego przez strony (najczęściej przez

samego skazanego, względnie obrońcę) pism sygnalizujących potrzebę

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego orzeczeniem Sądu

Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak uczynili to skazany R. M. i jego

obrońca, zainteresowani twierdzą, że jest to konieczne z powodu zaistnienia

uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu) z tego

powodu, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego zasiadał sędzia (sędziowie)

powołany do tego Sądu przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, tj.

organu, który sposobem powołania jego części sędziowskiej odbiega od modelu

przewidzianego dla niego przez Konstytucję RP.

IV KO 124/25

6

Zagadnienie to, wielkiej wagi dla praktyki orzeczniczej Sądu Najwyższego,

Sąd ten, orzekając w składzie trzech sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia

powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, formułując pytanie:

„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze

udział sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury

przeprowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3)

jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu

art. 542 § 3 k.p.k.?”.

Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co

ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie przed

2018 r., tj. na wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie

budzi zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ.

OSNK 2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie

zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,

interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu przeprowadził

jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że

„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym

postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na

implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia

z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego

wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co

odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem

sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym

rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w

tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.

IV KO 124/25

7

Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu nie jest

powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowane są przypadki

wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie

kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została

podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze

zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne

nie nakazują odejścia od wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe

argumenty, to trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono,

zawiera on wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać

zainteresowane osoby. Nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez

powiększony skład Sądu Najwyższego. Znacznie wcześniej w uchwale pełnego

składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2000 r., I KZP 37/00

(publ. OSNKW 2000, z. 9-10, poz. 78), podkreślono, że oddalenie kasacji jest

rozstrzygnięciem jakościowo zupełnie odmiennym od rozstrzygnięcia

utrzymującego zaskarżone orzeczenie w mocy, jako że z istoty postępowania

kasacyjnego wynika, iż nie jest ono postępowaniem zmierzającym do

rozstrzygnięcia o zasadności oskarżenia w sprawie karnej (w rozumieniu art. 6 ust.

1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), lecz

postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności nadzwyczajnego środka

zaskarżenia jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym zakończeniu

postępowania. W konsekwencji na przestrzeni lat Sąd Najwyższy prezentował

stanowisko – potwierdzone wspomnianym postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r.,

I KZP 17/22 – że niedopuszczalne jest wznowienie postępowania kasacyjnego,

gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego nie jest orzeczeniem kończącym

postępowanie w rozumieniu art. 542 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in princ. k.p.k.

Takim orzeczeniem jest natomiast wydane przez Sąd Najwyższy, po uchyleniu w

wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie następcze o umorzeniu

postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego, co przewiduje art. 537 § 2 k.p.k.

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z

dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00; z dnia 25 listopada 2010 r., V KO 87/10; z

dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15; z dnia 29 grudnia 2017 r., IV KO 126/17; z

IV KO 124/25

8

dnia 28 sierpnia 2018 r., IV KO 75/18; z dnia 1 sierpnia 2019 r., II KO 66/19; z dnia

26 lutego 2020 r., V KO 108/19 i inne).

Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia,

najlepiej przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie

uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość

procedowanie w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego

uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym

prawa procesowego.

Trzeba również zauważyć, że nie jest tak, iż dla strony postępowania

kasacyjnego jedyną opcją jest dążenie – po wydaniu orzeczenia przez wadliwie

obsadzony Sąd Najwyższy – do wznowienia tego postępowania. Nie jest bowiem

wykluczone wcześniejsze wykazanie inicjatywy zmierzającej do takiego

ukształtowania składu tego Sądu, by nie budził on zastrzeżeń. Po otrzymaniu

zawiadomienia o składzie Sądu strona może wszak wystąpić z wnioskiem o

wyłączenie sędziego (sędziów) od udziału w sprawie, co w praktyce zazwyczaj ze

skutkiem pozytywnym dla autora takiego wniosku ma miejsce. Tymczasem, jak

wynika z akt sprawy IV KO 412/24, po otrzymaniu zawiadomienia o składzie

orzekającym Sądu Najwyższego (k. 191, 192) ani R. M., ani jego obrońca przed

terminem rozprawy kasacyjnej nie wystąpili z wnioskiem o wyłączenie sędziów od

udziału w sprawie. Natomiast w protokole rozprawy kasacyjnej, w której

uczestniczył m.in. obrońca wymienionego skazanego zapisano, że „strony

oświadczają, iż nie zgłaszają wniosków przed otwarciem przewodu kasacyjnego i

nie dostrzegają żadnych przeszkód w rozpatrywaniu sprawy na rozprawie w dniu

dzisiejszym” (k. 221 odw.). Każe to uznać rozpatrywane wystąpienia za

instrumentalne. W realiach procesowych sprawy i przy przedstawionej ocenie

wystąpień skazanego oraz jego obrońcy zbędne było wydanie orzeczenia w

przedmiocie wstrzymania wykonania prawomocnego wyroku, natomiast wniosek o

zasądzenie kosztów obrony obrońca złożył bez uwzględnienia, że rozstrzygnięcie w

tym przedmiocie jest zamieszczane w orzeczeniu kończącym postępowanie w

sprawie (art. 626 § 1 k.p.k.).

IV KO 124/25

9

Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie

wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia

postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne

wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia

postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie wspomnianej uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienie z dnia 7 grudnia

2021 r., V KZ 39/21, nadto zarządzenie sędziego SN z dnia 27 kwietnia 2023 r., II

KO 33/23). Wobec tego wypada przyjąć, że w taki sam sposób można wyrazić

stanowisko odnośnie do samej dopuszczalności (możliwości) wznowienia

postępowania w danej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]