Powołanie sędziego SN na wniosek nowej KRS nie daje podstaw do wyłączenia

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek skazanego o wyłączenie sędziego

Sądu Najwyższego P.K. od rozpoznania sprawy o sygn. IV KO 179/25 (sygnalizacja

wznowienia z urzędu), z uwagi na istnienie obawy co do jego bezstronności,

bowiem powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 8 grudnia 2017 r. Skazany podniósł także, że sędzia Sądu Najwyższego P.K.

rozpoznawałby wniosek o wznowienie postępowania, w którym również powołana

jest argumentacja nienależytej obsady przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

IV KO 179/25

2

Wniosek skazanego należało pozostawić bez rozpoznania jako

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Głównym argumentem na jaki skazany powołał się we wniesionym wniosku

jest fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego P.K. na urząd sędziego w trybie

przewidzianym w ustawie z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Na wstępie należy podkreślić, że zawarte we wniosku skazanego

okoliczności nie mogły zostać rozpoznane w trybie 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego słusznie podkreśla się, że wątpliwość co do bezstronności

sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z

jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w

procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m. in. postanowienie SN z

dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z dnia 31 października

2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 w

związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania

karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z

dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

IV KO 179/25

3

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności. Skoro zatem ustawa o SN w sposób szczególny

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (zob. art.

29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1

k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej

procedurze (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r., V KK 485/21).

Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż

niedopuszczalne jest zastosowanie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych

w art. 29 § 5 ustawy o SN, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Podstawę

wniosku stanowiły tu bowiem okoliczności dotyczące powołania sędziego Sądu

Najwyższego P.K., a de facto kwestie związane z organem o to wnioskującym, a

więc Krajową Radą Sądownictwa, ukształtowaną na drodze nowelizacji z dnia 8

grudnia 2017 r. Takie procedowanie zmierzałoby do obejścia zawartego w art. 29 §

4 ustawy o SN bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza możliwości

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem sędziego Sądu Najwyższego lub

kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności wyłącznie z powodu

okoliczności towarzyszących powołaniu tego sędziego.

W rozpatrywanej sprawie należy także podkreślić, że nie ma też żadnych

podstaw do twierdzenia, że mogłaby zostać naruszona zasada nemo iudex in

causa sua. Należy w pełni podzielić pogląd, iż wniosków o wyłączenie

usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o charakterze ustrojowym nie

wolno uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu, iż przedmiot sprawy

znajduje zastosowanie także do osób ją rozstrzygających (zob. postanowienie SN z

dnia 16 stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z dnia 11 lipca 2024 r., IV

KK 142/24). Bez zindywidualizowania podnoszonych okoliczności w aspekcie

konkretnych faktów poddających się ocenie sądu, pozostają one w warstwie

wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od

udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią,

którego wniosek ten dotyczy (zob. postanowienie SN z dnia 11 października 2024 r.,

II KO 110/24).

IV KO 179/25

4

W uwarunkowaniach niniejszej sprawy nie mogłoby dojść do złamania

zasady nemo iudex in causa sua przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego

przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.

Sędzia w takich okolicznościach nie orzeka bowiem „we własnej sprawie”, gdyż

przedmiot konkretnego postępowania nie stanowi „jego sprawy”, a wydane przez

niego orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę jego własnych

uprawnień lub obowiązków prawnych (zob. postanowienie SN z dnia 30 listopada

2023 r., I Zo 75/2; postanowienie SN z dnia 4 września 2024 r., I Zo 144/24;

postanowienie SN z dnia 2 października 2024 r., V KK 282/24).

Z powyższych względów wniosek skazanego był niedopuszczalny z mocy

ustawy, dlatego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[WB]

[a.ł]