Sąd Najwyższy uchylił przepadek pojazdu, bo samochód należał do innej osoby

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 1014/24, Sąd Rejonowy

w Zgierzu uznał N. I. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wypełniającego

dyspozycję art. 178a § 1 k.k. i za to orzekł wobec oskarżonego karę 6 miesięcy

V KK 105/26

2

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres roku próby.

Nadto, orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych na okres 5 lat, a także na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym

oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w wysokości 5.000 zł. W

punkcie 5. wyroku na podstawie art. 178a § 5 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu

Państwa pojazdu marki D. o nr rej. [...]. Wyrok stał się prawomocny z dniem 24

kwietnia 2025 r., bez uzasadnienia.

Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, na niekorzyść

skazanego N. I., w zakresie rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu

mechanicznego, zarzucając:

„rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., w

brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r., poprzez orzeczenie

na rzecz Skarbu Państwa - w związku ze skazaniem N. I. za popełniony w dniu 20

października 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. - przepadku

pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w czasie zdarzenia,

w sytuacji gdy pojazd ten był jedynie użytkowany przez oskarżonego i nie stanowił

wyłącznej własności wymienionego, co przy prawidłowym zastosowaniu

dyspozycji art. 44b § 2 k.k., w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 29

stycznia 2026 r., winno było skutkować orzeczeniem, zamiast przepadku pojazdu

mechanicznego, przepadku jego równowartości, natomiast w myśl art. 44b § 5 i §

6 k.k., w brzmieniu obowiązującym od 29 stycznia 2026 r., winno skutkować

orzeczeniem nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, która również ma charakter

obligatoryjny”.

Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części, a mianowicie w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia

przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Rejonowemu w Zgierzu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

V KK 105/26

3

Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej rozpoznanie i uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Lektura akt sprawy dowiodła, że doszło w niej do podniesionego w kasacji

uchybienia, polegającego na rażącej i mającej istotny wpływ na treść wyroku obrazie

prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., w

brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r. Sąd I instancji orzekł

bowiem przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w

postaci samochodu osobowego marki D. o nr rej. […] w sytuacji, gdy nie stanowił on

jego wyłącznej własności. Począwszy od 29 stycznia 2026 r. przepis, na podstawie

którego Sąd Rejonowy orzekł przepadek, tj. art. 178 § 5 k.k., już nie istnieje, a art.

44b k.k. został częściowo zmieniony. Niemniej jednak w dacie popełnienia

przypisanego oskarżonemu występku z art. 178a § 1 k.k., tj. 20 października 2024 r.,

jak i w dacie wyrokowania w sprawie, tj. 16 kwietnia 2025 r., obowiązywały przepisy

art. 44b k.k. i art. 178a § 5 k.k. w pierwotnie nadanym im brzmieniu, obowiązującym

od 14 marca 2024 r. do 29 stycznia 2026 r.

Ze względu na to, że N. I. w dniu 20 października 2024 r. dopuścił się czynu

wyczerpującego znamiona występku z art. 178a § 1 k.k., gdzie stan jego

nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał

zakreśloną przez ustawodawcę granicę, Sąd meriti był - stosownie do dyspozycji art.

178a § 5 k.k., przy jednoczesnym braku uznania, że zachodzi wyjątkowy wypadek

uzasadniony szczególnymi okolicznościami, zobowiązany do orzeczenia przepadku

uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k. Ten ostatni przepis, w § 2 stanowił, że,

„jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności

sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył

podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za

równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie

ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy

- średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki,

modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub

mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę,

ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego”.

V KK 105/26

4

Z załączonych do akt sprawy dokumentów wynikało, że pojazd, którego

przepadek orzeczono w zaskarżonym wyroku, nie stanowił własności oskarżonego i

w czasie popełnienia przypisanego mu czynu był on jedynie jego użytkownikiem. W

toku postępowania ustalono, że właścicielem ww. pojazdu jest inna niż oskarżony

osoba – mianowicie G. I. (k. 115a, 170). Brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku

nie pozwala odtworzyć przyczyn orzeczenia przez Sąd Rejonowy przepadku pojazdu

w tej sytuacji. Bezspornym jest jednak, że podniesione powyżej uchybienie miało

istotny wpływ na treść wydanego wyroku, ponieważ negatywnymi skutkami

orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba niebędąca sprawcą czynu

zabronionego, zaś oskarżony z nieuprawnioną korzyścią nie poniósł wszystkich

konsekwencji prawnych swojego zachowania, gdzie przy prawidłowym zastosowaniu

analizowanej instytucji, należało orzec wobec N. I. przepadek równowartości pojazdu

mechanicznego prowadzonego przez niego w czasie inkryminowanego zdarzenia.

Podkreślenia ponadto wymaga, że znowelizowane brzmienie przywołanych

norm prawnych, obowiązujące od dnia 29 stycznia 2026 r., nie przewiduje w takiej

sytuacji ani przepadku pojazdu, ani jego równowartości, lecz nawiązkę na rzecz

Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 do 500.000 zł (art. 44b § 6 k.k.). W ramach

ponownego rozpoznania sprawy Sąd meriti będzie zobowiązany do oceny, przez

pryzmat art. 4 § 1 k.k., które przepisy prawa materialnego są dla oskarżonego

względniejsze, mając na uwadze wartość pojazdu, którym poruszał się N. I. , która

może stanowić kwotę niższą niż minimalna wysokość nawiązki. Powyższe nie

zmienia zarazem faktu, że powinno zostać na oskarżonego nałożone zobowiązanie

finansowe, od którego w pierwotnie wydanym w tym zakresie rozstrzygnięciu N. I. z

niewątpliwie nieuprawnioną korzyścią został zwolniony.

W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zgierzu, który, uwzględniając

powyższe rozważania, wyda właściwe rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym

zagadnienia przepadku pojazdu mechanicznego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]

V KK 105/26

5

Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński