Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów od kasacji

Pismem z 2 kwietnia 2026 r., z podaniem podstaw prawnych w postaci art. 3

§ 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze,

art. 41 § 1 k.p.k., art. 42 § 1 k.p.k., art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, prokurator Prokuratury

Okręgowej delegowany do Prokuratury Krajowej wniósł o „wyłączenie Zbigniewa

Kapińskiego, Stanisława Stankiewicza i Adama Rocha od rozpoznawania kasacji w

sprawie sygn. akt V KK 31/26” oraz o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi

orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny.

Posiedzenie w tej sprawie zarządzeniem z 20 lutego 2026 roku wyznaczono na

V KK 31/26

2

dzień 9 kwietnia 2026 roku, w składzie: Prezes SN Zbigniew Kapiński, SSN

Stanisław Stankiewicz i SSN Adam Roch (sprawozdawca).

Pierwotną podstawą sformułowanego przez prokuratora żądania jest kwestia

trybu objęcia pełnionych urzędów sędziego Sądu Najwyższego przy udziale

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw przez osoby objęte wnioskiem. Wnioskujący przywołał także wybrane

orzeczenia Sądu Najwyższego oraz trybunałów międzynarodowych odnoszące się

do okoliczności powołania sędziów podnosząc, że udział sędziego objętego

wnioskiem w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie spełnia wymogów

sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych w art. 19

ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych

UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61,

poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Prokurator nie wskazał przy tym żadnych zindywidualizowanych

w kontekście rozpoznawanej sprawy okoliczności, które miałyby wpływać na

bezstronność wyznaczonych członków składu orzekającego, wskazując li tylko na

odmienną interpretację określonych przepisów prawa przez sędziów, o których

mowa w jego piśmie.

Zgodnie z treścią zarządzenia Prezesa Sądu Najwyższego kierującego

pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025 r., Nr 21/2025, wniosek ten przekazany

został wyznaczonemu w sprawie sędziemu sprawozdawcy w ramach składu Sądu

Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek jest niedopuszczalny z mocy ustawy,

co skutkować musiało pozostawieniem go bez rozpoznania.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy był władny wydać

postanowienie odnośnie do wniosku o wyłączenie z udziałem sędziego, którego

dotyczy wniosek. Wynikający bowiem z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania

się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy,

V KK 31/26

3

gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy

zachodzą oczywiste przesłanki do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, nie ma

żadnych podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego ten wniosek dotyczy, nie może

brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011

r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, nr 8, poz. 66; postanowienie SN z 14 stycznia 2026 r.,

II KB 118/25; postanowienie SN z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; postanowienie

SN z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21

lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga [w:] Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S.

Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-

Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz

[w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa

2023, art. 41, teza 11; D. Świecki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W.

Jasiński [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7,

Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Analizując stronę formalną pisma prokuratora i jego argumentację, Sąd

Najwyższy musi zwrócić uwagę, że przedstawione przezeń okoliczności nie mogą

zostać rozpoznane, wbrew stanowisku wnioskodawcy, w trybie art. 41 § 1 k.p.k.

Powyższe jasno wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., P

22/19, gdzie wskazano, iż art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6

czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), w

zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z

powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą

sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz.

190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

V KK 31/26

4

Niezależnie od powyższego, w orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie

podkreśla się również, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być

wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to

niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze

nominacyjnej doszło do tego powołania (zob. m. in. postanowienie SN z 21 czerwca

2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z 31 października 2023 r., V KK 358/23).

Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić

się do całych grup powołanych sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V

KK 162/22).

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, dodanego ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o

Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259)

wynika, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.

Zresztą, skoro ustawa ta w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu

sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (art. 29), to w tym zakresie stanowi

ona lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania

określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z 26

stycznia 2023 r., V KK 485/21). W każdym postępowaniu sądowym, również w

postępowaniu karnym, obowiązuje przy tym zasada niekonkurencyjności środków

ochrony prawnej. Zgodnie z nią podmiotowi znajdującemu się w określonej sytuacji

procesowej przysługuje tylko jeden – stosowny – środek prawny. Ustawodawca

przewidział dwie podobne instytucje prawne (z odesłaniem w przypadku instytucji

testu niezawisłości i bezstronności do odpowiedniego stosowania przepisów

o wyłączeniu sędziego), które w prewencyjny sposób umożliwiają kontrolę

bezstronności sędziego. Z uwagi jednak na to, że instytucje te różnią się zarówno

zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania, powinny być one stosowane

w odmiennych okolicznościach, w żadnym zaś razie nie powinny być stosowane

zamiennie (zob. szerzej uchwałę siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS

3/22, ONSAiWSA 2023, nr 4, poz. 52; tak też np. postanowienia SN: z 26 stycznia

V KK 31/26

5

2023 r., V KK 485/21; z 20 listopada 2024 r., I NB 11/23; z 19 marca 2025 r., III CB

64/24; z 18 września 2025 r., II KB 49/25 i z 7 stycznia 2026 r., I KS 7/25).

O tym, że wnioskodawca w istocie kierował się treścią art. 29 ustawy o

Sądzie Najwyższym świadczyć może zresztą i sam sformułowany przezeń wniosek

– mianowicie „o wyłączenie (…) od rozpoznania” kasacji – jak ujęte to zostało w art.

29 § 18 tejże ustawy. Przepisy Działu II Rozdziału 2 Kodeksu postępowania

karnego (art. 40 i nast.) stanowią natomiast o wyłączeniu sędziego od udziału w

sprawie. Nie wydaje się, aby prokurator nie znał tych podstawowych przepisów

proceduralnych.

Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż procedowanie

w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego

wynika, że dotyczy on wyłącznie kwestii przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o

Sądzie Najwyższym jest niedopuszczalne, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie.

Podstawę aktualnie weryfikowanego wniosku stanowią bowiem wyłącznie

okoliczności dotyczące powołania sędziów i konsekwencje tego aktu, specyficznie

postrzegane przez prokuratora.

Notabene w przedmiotowej sprawie prokurator składał wcześniej wobec

sędziów – członków składu orzekającego wnioski w trybie art. 29 ustawy o Sądzie

Najwyższym i zostały one odrzucone. Wniosku o wyłączeniu nie składała skazana,

ani jej obrońca, ani wreszcie oskarżyciel – Łódzki Urząd Celno-Skarbowy w Łodzi.

Dostrzec należy, że prokurator konsekwentnie pomija w przedstawianej

argumentacji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20.

Sąd Najwyższy dostrzega liczne próby wyrugowania części sędziów z czynności

immanentnie związanych z istotą pełnienia służby sędziowskiej poprzez

prawotwórczą wykładnię art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., sprowadzającą się w istocie do

kontroli procesu i aktu powołania na urząd sędziego, dokonywanych w toku

postępowania, w którym dany sędzia orzekał lub ma orzekać. Taki charakter ma

właśnie przywoływana uchwała składu połączonych izb Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, nr 2, poz. 7. Wniosek ten

V KK 31/26

6

znajduje zresztą pełne potwierdzenie w przywołanym wyżej wyroku TK z 20

kwietnia 2020 r., w którym orzeczono, że jest ona niezgodna z:

1. art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

2. art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,

3. art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.

Nie można przy tym bez jawnego i rażącego pogwałcenia normy art. 190 ust.

1 Konstytucji, podzielić tezy, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw.

wyrokiem nieistniejącym (por. argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21, s. 12-18).

Wskazana uchwała trzech połączonych izb Sądu Najwyższego utraciła więc swój

walor normatywny i nie wywiera skutku, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Można ją natomiast traktować jako jeden z

wyrażanych przez judykaturę poglądów prawnych, co też w rzeczywistości

niejednokrotnie ma miejsce (tak m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 28

lutego 2023 r., III KK 23/23; 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23; 13 czerwca 2024 r., II

KO 36/24, OSNK 2024/9/47; 1 października 2024 r., I USK 184/24; 14 października

2024 r., I ZO 91/23 czy 29 października 2024 r., II USK 352/23; 4 marca 2025 r., III

KS 45/24).

Odnosząc się wreszcie do uwag prokuratora dotyczących ustrojowych

uregulowań dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa, to zwrócić należy w tym

miejscu uwagę, iż w wyroku z 15 grudnia 1999 r., P 6/99 (OTK ZU 1999, nr 7, poz.

164), Trybunał Konstytucyjny wskazał, że KRS jest swoistym, samodzielnym,

centralnym organem państwowym, którego funkcje powiązane są z władzą

sądowniczą, zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji stojąc na straży niezależności

sądów i niezawisłości sędziów. Zarówno funkcje, jak i prawne środki działania, nie

pozwalają jednak utożsamiać Krajowej Rady Sądownictwa z sądami i trybunałami.

Pozycja ustrojowa KRS, jej zadania i kompetencje nie obligują do stosowania

V KK 31/26

7

wobec Rady takich samych gwarancji jak wobec konstytucyjnych organów władzy

sądowniczej sensu stricto. Odnosząc się do rzeczywistej roli i funkcji przypisanych

w polskim systemie prawnym Krajowej Radzie Sądownictwa, w wyroku z 19 lipca

2005 r., K 28/04 (OTK-A 2005, nr 7, poz. 81), Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż

„charakter ustrojowy KRS od początku był sprawą dyskutowaną w doktrynie (por. T.

Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, J. Gudowski (red.), Komentarz do Prawa o

ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa

2002, s. 510-512). Wejście w życie Konstytucji z 1997 r. nie doprowadziło do

ujednolicenia poglądów. Przyjmuje się, że Krajowa Rada Sądownictwa jest

„organem kolegialnym o szczególnym charakterze, uplasowanym, rzec można,

między władzami”. W jej skład wchodzą bowiem przedstawiciele wszystkich trzech

władz, ale z wyraźną przewagą czynnika sędziowskiego. Przesądza to o bliższym

związku KRS z władzą sądowniczą, ale obecność przedstawicieli legislatywy

i egzekutywy nie pozwala na traktowanie Rady jako organu władzy sądowniczej

(L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 363-

363). „Pozostaje zatem uznać KRS za organ sui generis, działający w sferze

szeroko rozumianej administracji publicznej” (P. Sarnecki, Prawo konstytucyjne RP,

Warszawa 2002, s. 337).

Odnosząc się natomiast do poruszonego we wniosku aspektu

konwencyjnego, to przypomnieć należy, iż strona procesu, jednostka nie posiada

prawa wyboru sądu, który orzekałby w jej sprawie, gdyż właściwość sądu określa

ustawa (orzeczenie Posokhov v. Rosja z 4 marca 2003 r., skarga nr 63486/00, §

37). Celem określonego w art. 6 ust. 1 EKPCz sformułowania „ustanowiony ustawą”

jest zapewnienie, aby organizacja systemu sądowniczego nie zależała od

czyjejkolwiek uznaniowości, ale była regulowana przez prawo wywodzące się z

parlamentu. Wymóg legalności sądu z definicji obejmuje jego skład, dlatego zwrot

„ustanowiony ustawą” odnosi się nie tylko do podstawy prawnej samego istnienia

„sądu”, ale również przestrzegania przezeń konkretnych regulacji odnoszących się

do jego funkcjonowania oraz składu orzekającego w konkretnej sprawie (wyrok

ETPCz w sprawie Sokurenko i Strygun przeciwko Ukrainie, skargi 29458/04 i

29465/04). Również TSUE w wyroku z 9 lipca 2020 r., C-272/19, VQ przeciwko

Land Hessen, w pkt 54, wskazał, iż sam fakt, że władze wykonawcze lub

V KK 31/26

8

ustawodawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić

do powstania zależności sędziego od tych władz, ani do wzbudzenia wątpliwości co

do jego bezstronności, jeżeli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej

presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków.

Reasumując zatem, zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Żadnych zaś tego rodzaju

okoliczności prokurator nie przedstawił. Oprócz kwestii natury ustrojowej,

interpretowanych w sposób de facto kontestujący konstytucyjny porządek prawny

Rzeczpospolitej Polskiej, prokurator jako podstawę swojego wniosku wskazuje na

dotychczasowy przebieg drogi zawodowej sędziów Sądu Najwyższego oraz neguje

dokonywaną przez nich interpretację przepisów. Tego rodzaju argumenty nie mogą

w żadnym państwie demokratycznym stanowić podstawy wyłączenia

jakiegokolwiek sędziego na wniosek prokuratora, działającego w ramach zespołu

powołanego przez członka rządu, jakim jest Minister Sprawiedliwości – Prokurator

Generalny. Podjęcie zaś próby przekazania sprawy innemu składowi, z

pominięciem obowiązujących przepisów, nie może mieć miejsca nie tylko

w Sądzie Najwyższym, ale w żadnym organie władzy Państwa Polskiego

szanującym przepisy Konstytucji RP, w szczególności art. 7.

Wobec zatem oczywistego braku możliwości merytorycznego rozpoznania

wniosku o wyłączenie sędziów w trybie przewidzianym przez art. 41 § 1 k.p.k., Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[J.J.]

[a.ł]

Adam Roch