Gry na automatach poza kasynem i skład jednoosobowy. SN uchylił wyrok w sprawie B. S.

Aktem oskarżenia z 31 maja 2022 r., wniesionym przez Naczelnika Urzędu

Celno-Skarbowego, B. S. zarzucono popełnienie dwóch czynów z art. 107 §1 k.k.s.,

to jest urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w dniu 22 marca 2019 r. w

lokalu przy ulicy […] w Ż. oraz w dniu 11 czerwca 2019 r. w lokalu przy ulicy […] w

B.

Sąd Rejonowy w Żyrardowie wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. w sprawie

II K 389/22 uznał oskarżonego B. S. za winnego popełnienia zarzucanych mu

czynów, z tym że przyjął, że czyny te stanowią ciąg przestępstw skarbowych z art.

107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. i za ten

ciąg przestępstw wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny

w wysokości 150 stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 150

złotych każda. Kara pozbawienia wolności została warunkowo zawieszona na okres

3 lat próby z obowiązkiem informowania Sądu o przebiegu okresu próby co

6 miesięcy.

Obrońca oraz pełnomocnik interwenienta złożyli od powyższego wyroku

apelację.

Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z 18 lutego 2025 r. w sprawie V Ka 713/24

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, a oskarżonego zwolnił od ponoszenia kosztów

sądowych za postępowanie odwoławcze, którymi obciążył Skarb Państwa.

Kasacja od powyższego wyroku wywiedziona została przez obrońcę

skazanego oraz pełnomocnika interwenienta F. Sp. z o.o. w W., którzy w środku

zaskarżenia podnieśli zarzut rażącej obrazy przepisów prawa, które miały istotny

wpływ na treść zaskarżonego wyroku, przez naruszenie art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. w

zw. z art. 155 § 1 i § 2 k.k.s. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.

polegającą na wniesieniu aktu oskarżenia przez finansowy organ postępowania

przygotowawczego, podczas gdy postępowanie przygotowawcze winno być

prowadzone w formie śledztwa, a zatem w ocenie obrońcy i pełnomocnika

interwenienta akt oskarżenia powinien zostać zatwierdzony i wniesiony do sądu

przez prokuratora, co powoduje, iż w niniejszej sprawie zaistniał brak skargi

V KK 395/25

3

uprawnionego organu, co stanowi bezwzględną podstawę odwoławczą, o której

mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz naruszenie art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 449 §

2 k.p.k. w zw. z art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. polegającego na rozpoznaniu sprawy przez

sąd odwoławczy w składzie jednoosobowym, podczas gdy przyjęta przez Sąd I

instancji kwalifikacja prawna czynu (zawierająca obostrzenie z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s.,

a zatem sprawy, w której winno być prowadzone śledztwo) obligowała do

rozpoznania sprawy odwoławczej w składzie trzech sędziów, a zatem doszło do

rozpoznania sprawy w składzie nienależycie obsadzonym, co stanowi bezwzględną

podstawę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Podnosząc powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego w Płocku z 18 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. akt V Ka 713/24

i poprzedzającego go wyroku Sadu Rejonowego w Żyrardowie z 13 kwietnia 2024 r.

w sprawie o sygn. akt II K 389/22 w całości i umorzenie postępowania karnego

w sprawie, a alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesione kasacje okazały się nie tylko dopuszczalne, ale i zasadne.

Oskarżonemu wymierzona została kara wolnościowa, ale w realiach niniejszej

sprawy podniesione zostały zarzuty odwołujące się do bezwzględnych przyczyn

odwoławczych, co mieści się w dopuszczalnych podstawach kasacyjnych (art. 523

§ 2 i 4 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Jednocześnie rację mają skarżący w tym,

iż zastosowanie w rozstrzygnięciu sądu w I instancji nadzwyczajnego obostrzenia

kary przewidzianego w art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s., wykluczającego prowadzenie

postępowania przygotowawczego w formie uproszczonej (art. 325 § 1 pkt 1 k.p.k. w

zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), obligowało sąd odwoławczy do orzekania w składzie trzech

sędziów (art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), nawet jeżeli postępowanie

przygotowawcze, w świetle kwalifikacji czynu przyjętej w akcie oskarżenia mogło

toczyć w formie dochodzenia (zob. wyrok SN z 13 lipca 2002 r. sygn. akt III KK

240/22). Zmiana kwalifikacji powoduje, iż te same względy gwarancyjne, które

statuują w art. 449 § 2 k.p.k. wyjątek od zasady z art. 29 § 1 k.p.k. wymagają ze

względu na wagę przestępstwa, by sprawa o takie przestępstwo była rozpoznana w

składzie powiększonym, zgodnym z zasadą ogólną. Wydanie zaskarżonego wyroku

V KK 395/25

4

w składzie jednoosobowym stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 29 § 1 k.p.k. w postaci sądu nienależycie obsadzonego –

w składzie niewłaściwym pod względem liczbowym.

Natomiast odnosząc się do zarzutu zaistnienia w sprawie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, opisanej

w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.,

to Sąd Najwyższy nie podziela tego stanowiska.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż żaden z sądów orzekających

w niniejszej sprawie nie zanegował kompetencji finansowego organu postępowania

przygotowawczego do wniesienia w niniejszej sprawie aktu oskarżenia. Analizując

trafność tego stanowiska, w dalszej kolejności na uwadze mieć należy, iż

postępowanie przygotowawcze w niniejszej sprawie prowadzone było w formie

dochodzenia, które nie było objęte nadzorem prokuratora. W takim układzie

procesowym niewątpliwie organ finansowy postępowania przygotowawczego był

uprawniony do samodzielnego wniesienia i popierania przed sądem aktu oskarżenia.

Zaznaczyć należy również, iż przyjęta w akcie oskarżenia kwalifikacja prawna

czynów zarzuconych oskarżonemu, na etapie wszczęcia postępowania sądowego

nie wykluczała prowadzenia postępowania przygotowawczego w formie

dochodzenia. W szczególności ani w opisie czynów, ani w akcie oskarżenia nie

wskazano, iż ustalenia faktyczne wskazują na to, iż czyny kwalifikowane jako

przestępstwa skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. popełnione zostały w warunkach z art.

37 § 1 pkt 3 k.k.s. Oceny tej nie zmienia późniejsze ustalenie, iż czyny te stanowią

ciąg przestępstw i towarzysząca temu adekwatna zmiana opisu czynów. Legalność

formy postępowania przygotowawczego ustalana jest według stanu sprawy w chwili

jego wszczęcia, prowadzenia postępowania i wniesienia aktu oskarżenia, a nie ex

ante późniejszej oceny sądu. Sąd bowiem zgodnie z samodzielnością jurysdykcyjną

jest wyłącznym dysponentem każdej skargi, z chwili wszczęcia postępowania

sądowego, które inicjuje wniesienie skargi i nie jest związany ani opisem czynów, ani

oceną prawną zdarzeń, będących przedmiotem postępowania, wskazaną w akcie

oskarżenia. Wiąże go jedynie zdarzenie historyczne opisane w zarzucie. Sąd może

zmienić opis czynu i kwalifikację prawną, o ile tożsamość czynu zostanie zachowana,

uprzedzając o tym strony. Przed jej wniesieniem pełną autonomię w zakresie opisu

V KK 395/25

5

czynów, kwalifikacji prawnej i konstrukcji skargi zasadniczej zachowuje oskarżyciel.

Przejawia się ona w samodzielnym kształtowaniu przebiegu postępowania

przygotowawczego, decydowaniu o jego kierunkach oraz ostatecznym

rozstrzygnięciu o zasadności oskarżenia. Należy pamiętać, iż przyjęta forma

postępowania przygotowawczego determinuje zakres kompetencji przynależnych

organom niebędącym prokuratorem, a konsekwencją niedochowania niewłaściwej

formy stanowi obrazę przepisów postępowania. Winna być zatem usuwana w trybie

art. 438 § 2 k.p.k., a na etapie wszczęcia postępowania sądowego w trybie art. 344a

k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. (zob. P. Kardas [w:] Kodeks karny skarbowy.

Komentarz do art. 155 Kodeksu karnego skarbowego, red. P. Kardas, G. Łabuda, T.

Razowski, WKP 2017, teza 16). Podkreślenia wymaga, iż w realiach niniejszej

sprawy takiego uchybienia na tym etapie postępowania karnego nie stwierdzono.

Niemniej jednak poczynione przez sąd a quo ustalenia, odzwierciedlone w wyroku

skazującym, miały wpływ na dalszy sposób procedowania, którego nieadekwatność

proceduralna na etapie postępowania odwoławczego skutkowała zaistnieniem

wskazanego na wstępie uchybienia.

Procedując powtórnie Sąd Okręgowy w Płocku, będąc związany wskazaniami

i zapatrywaniami prawnymi Sądu Najwyższego (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442

§ 3 k.p.k.) oraz zobowiązanym do respektowania obowiązujących przepisów prawa

materialnego i procesowego, przeprowadzi rzetelną kontrolę odwoławczą zarzutów

podniesionych w apelacji i w sposób w pełni analityczny odniesie się do nich

w uzasadnieniu wyroku (oczywiście o ile zajdzie ustawowa konieczność jego

sporządzenia).

Na zakończenie trzeba dodać, że z uwagi na treść sentencji wyroku Sądu

Najwyższego, nie było podstaw do zamieszczania w tym wyroku rozstrzygnięcia

o kosztach procesu. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zamieszcza się jedynie w wyroku

kończącym postępowanie (art. 626 § 1 k.p.k.). Takiej cechy nie ma wyrok Sądu

Najwyższego uchylający zaskarżone orzeczenie i przekazujący sprawę do

ponownego rozpoznania.

Z wszystkich wyżej omówionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.

V KK 395/25

6

[J.J.]

[r.g.]