Sędzia SN wyłączony z kasacji o wadliwą obsadę Sądu Apelacyjnego w Łodzi

W dniu 24 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy

skazanego J. Ł. , adw. K. B. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda

Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25, z uwagi na

powołanie tego sędziego w wadliwej konstytucyjnie procedurze oraz fakt, iż

rozpoznanie sprawy przez tego sędziego naruszałoby zakaz nemo iudex in causa

sua, skoro w jednej z wniesionych kasacji podniesiono zarzut stanowiący

bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

polegającą na nienależytej obsadzie sądu odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

V KK 403/25

2

Wniosek jest zasadny.

Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję iudex suspectus przewiduje

możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w

postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, trzeba przypomnieć, że

wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w

sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do

jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez

sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego

uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Bez wątpienia, okoliczności związane

z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez R. Witkowskiego w

następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17

stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują

każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony (por.

uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA

I-4110-1/20). Z tego względu wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał na

potrzebę wyłączenia R. Witkowskiego od rozpoznania spraw z uwagi na brak co do

jego osoby przymiotu niezawisłości i bezstronności (por. postanowienia SN z dni:

16 grudnia 2025 r., III KK 101/24; 24 września 2025 r, IV KO 130/24; 16 kwietnia

2024 r., IV KK 96/24, 5 lutego 2025 r., IV KK 130/24, 4 marca 2026 r., I KK 356/22).

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni ten pogląd aprobuje.

Rację ma też autor wniosku co do tego, że rozpoznanie przedmiotowej sprawy

przez R. Witkowskiego doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in

causa sua, w sytuacji gdy w swojej kasacji podniósł on zarzut bezwzględnej

przyczyny odwoławczej tj. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,tj. nienależytej obsady Sądu

Apelacyjnego w Łodzi w składzie którego orzekali sędziowie powołani do pełnienia

urzędu na wniosek KRS, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

a więc pozostający w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej, co sędzia R. Witkowski.

Normalnym zachowaniem byłoby, gdyby wyznaczony sędzia sam złożył żądanie

V KK 403/25

3

wyłączenia od rozpoznania tej sprawy. Trudno jednak oczekiwać takiej

„normalności” od osób, które są w takiej samej sytuacji; już standardem jest, że

osoby te rozstrzygają sprawy, które w istocie dotyczą także ich statusu.

Nie bez znaczenia jest wreszcie i to, że wskazany we wniosku sędzia Ryszard

Witkowski do 14 lipca 2022 r. orzekał w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, a

choć Izba ta była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, to

nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020,

OSNKW 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zależność od

władzy politycznej tego organu budziła także zastrzeżenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest

sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r.,

C-791/19). Wreszcie również wskazywane są w orzecznictwie wątpliwości co do

sposobu przeniesienia sędziów zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej Sądu

Najwyższego do Izby Karnej tego sądu i podjęcia przez tych sędziów czynności

orzeczniczych w ramach tej izby, uzasadniają oczywiste stwierdzenie o braku

dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i

niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby w danej sprawie (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22; 26

września 2023 r., II KK 479/22).

Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się podjęcie przez Sąd

Najwyższy decyzji o wyłączeniu sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania

sprawy o sygn. akt V KK 403/25.

[J.J.]

[a.ł]

Jarosław Matras

V KK 403/25

4