SN pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie trzech sędziów przez tryb powołania

W dniu 30 września do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo prokuratora

Prokuratury Okręgowej delegowanego do Prokuratury Krajowej, zatytułowane

wniosek prokuratora o wyłączenie od rozpoznawania sprawy. Autor wniosku

wskazując, że działa na podstawie „stosowanego per analogiam art. 40 § 1 pkt 1

k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k. oraz na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. i art. 45 § 1 k.p.k., a

także art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności”, wniósł o „wyłączenie od rozpoznawania sprawy o sygn.

V KK 481/25

2

akt V KK 481/25 powołanych na urząd sędziego w Sądzie Najwyższym z udziałem

niespełniającej konstytucyjnego standardu niezależności KRS Anny Dziergawki,

Adama Rocha i Stanisława Stankiewicza”.

Jak wynika z treści przedłożonego wniosku podstawą sformułowanego

żądania jest generalnie kwestia trybu powołania sędziów Sądu Najwyższego, przy

udziale Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Prokurator przywołując wybrane orzeczenia

Sądu Najwyższego i trybunałów międzynarodowych wyraził m.in. przekonanie, że

okoliczności powołania wskazanych sędziów SN powodują, iż: taki skład orzekający

nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego;

nadto „w sytuacji, gdy w kasacji podniesiony zostaje zarzut nienależytej obsady

sądu wynikającej z udziału w składzie orzekającym osoby powołanej w następstwie

wadliwej procedury przed ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. KRS, ich

udział w składzie orzekającym - jako powołanych w tożsamej procedurze -

prowadzi do naruszenia zasady nemo iudex indoneus in propria causa”; zaś

„rekomendacja do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego udzielona

wymienionym przez gremium jedynie z nazwy będące Krajową Radą Sądownictwa

– bo niespełniające wymogów przewidzianych dla takowej Rady przez Konstytucję

RP - stanowi w ramach niniejszej sprawy okoliczność wywołującą uzasadnioną

wątpliwość co do ich bezstronności”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek prokuratora należało pozostawić bez rozpoznania albowiem był on

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w

niniejszej sprawie, był władny wydać przedmiotowe postanowienie. Utrwalone w tej

mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno

wskazuje bowiem, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się

sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy

wniosek o (jego) wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy

zachodzi podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie ma

zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia.

V KK 481/25

3

Słowem, w składzie sądu orzekającego o pozostawieniu wniosku o wyłączenie

sędziego, może brać udział sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to

bowiem orzekanie w przedmiocie wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o

włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez

stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca

2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia

2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I

KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D.

Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z.

3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do

art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M.

Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych

przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz

[w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa

2023, art. 41, teza 11; D. Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J.

Skorupka [red.], Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41,

Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).

Przedmiotowa sprawa o sygn. akt V KK 481/25, została zarejestrowana w

Sądzie Najwyższym w związku z kasacją wniesioną przez obrońcę skazanego M.

F. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 marca 2025 r., sygn. akt II AKa

225/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie

Trybunalskim z dnia 20 maja 2024 r., sygn. akt III K 30/24. Rzecz jednak w tym, że

złożony przez prokuratora wniosek dotyczy wyłącznie kwestii ustrojowych - trybu

powoływania sędziów SN na wniosek KRS, ukształtowanej na podstawie przepisów

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3), natomiast brak jest w nim

jakiegokolwiek rzeczowego odniesienia do realiów ww. sprawy kasacyjnej (o sygn.

akt. V KK 481/25), tudzież zarzutów i wniosków sformułowanych w petitum kasacji.

Wypada zauważyć, że - wbrew odmiennym twierdzeniom prokuratora - w niniejszej

sprawie kasacyjnej (w nadzwyczajnym środku zaskarżenia), w ogóle nie

podniesiono zarzutu „nienależytej obsady sądu wynikającej z udziału w składzie

V KK 481/25

4

orzekającym osoby powołanej w następstwie wadliwej procedury przed

ukształtowaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. KRS”.

Pozostając przy kwestiach rudymentarnych podkreślić przede wszystkim

należy, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i art. 180 Konstytucji RP),

dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

Rzecz w tym, że przedstawione we wniosku o wyłączenie okoliczności dotyczą

wszakże kwestii ustrojowych, generalnie odnoszą się bowiem do trybu

powoływania sędziów SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej

na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3), a w konsekwencji - nie mogą być przedmiotem rozpoznania w trybie art. 41 § 1

k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., wydanego w sprawie o

sygn. akt P 22/29, gdzie wskazano, że art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w

zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z

powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą

sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz.

190), jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP (zob.

wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; a także wyrok TK z dnia 25

listopada 2025 r., P 7/23, baza orzeczeń TK). Zatem wniosek złożony w trybie art.

41 § 1 k.p.k., oparty jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu na

stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Także i w orzecznictwie

Sądu Najwyższego podkreśla się, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego nie

mogą być wywodzone z samych kwestii ustrojowych związanych z trybem jego

powołania i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w

procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienia SN: z 21

czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r., V KK 358/23).

Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić

się do całych grup powołanych sędziów (zob. postanowienia SN z 10 sierpnia 2023

r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25). Instytucja określona w art. 41 §

V KK 481/25

5

1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko

sędziego. W świetle aktualnie obowiązujących unormowań nie ma jurydycznej

możliwości kwestionowania prawidłowości (aktu) powołania sędziego przez

Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak

powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do wykonywania czynności

orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości, w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego.

Do okoliczności tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje

prawne) dotyczące ustroju sądownictwa (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca

2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III

KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25). Nie ma również w polskim systemie

prawa żadnej instytucji pozwalającej na weryfikację, czy też kontrolę zasadności

powoływania sędziów na urząd przez Prezydenta, co jest implikacją ukształtowania

tych powołań w przepisach rangi konstytucyjnej i przyznania w tym zakresie

Prezydentowi prerogatywy. Interpretacja, z której wynika, że oceny takiej można

dokonywać, korzystając z istniejących dotychczas instrumentów prawa, np.

karnego ma charakter wykładni contra legem. Nie można bowiem wykorzystywać

przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co więcej, nie

można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy ograniczać działania

zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich działaniach, poprzez

przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji do nakładania takich

ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o wyłączenie sędziego złożony

w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., obejmować mógłby także okoliczności

wadliwego powołania sędziego, byłoby jednoznaczne z przyznaniem sądom

powszechnym - w tym przypadku, w ramach postępowania karnego - uprawnienia

do podważania powołań sędziowskich, których warunki są ściśle określone

przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz obszernie konstytucyjnie

V KK 481/25

6

uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już w 2008 r. w

orzecznictwie WSA i Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede wszystkim -

Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma

konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K

18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08).

Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji

RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury

powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w

szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania

sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał Konstytucyjny

podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych

orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta RP do powoływania

sędziów nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie

mogą być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa,

będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i

stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy

wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego prezydent powołuje. Skoro

więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą

znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie

mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów

indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej,

cywilnej, czy też administracyjnej, w ramach której sąd (konkretny skład

sędziowski), mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień

takich nie przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w

przepisach ustawowych (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31;

wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23).

Jedynie uzupełniająco, w kontekście afirmowanej we wniosku uchwały

składu połączonych 3 Izb SN zauważyć wypada, że Trybunał Konstytucyjny

wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, orzekł, iż uchwała składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179,

art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2

V KK 481/25

7

Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1

EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku podkreślić należy, iż

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1

Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroków tego Trybunału (vide wypowiedzi dotyczące

uznawania ww. orzeczenia za sententia non existens). W konsekwencji należy

uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle regulacji

ustawy zasadniczej (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), nie był formalnie związany ww.

Uchwałą, skoro nie ma już ona mocy zasady prawnej i przestała być elementem

porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP),

natomiast zawarte w niej myśli mogą być, rzecz jasna, wykorzystywane w praktyce

orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob.

postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK

23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Na marginesie odnotować także wypada, że w wyroku z 25 marca 2019 r. (K

12/18, OTK-A 2019/17) Trybunał Konstytucyjny przesądził, że wybór sędziów -

członków Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę ustawodawczą jest zgodny z

ustawą zasadniczą.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął zatem w przedmiotowej

kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną w części

dyspozytywnej niniejszego postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]

V KK 481/25

8