Sąd Najwyższy uchylił podwyższenie odszkodowania za areszt o 12 074 zł

Sąd Okręgowy w Kaliszu wyrokiem z 25 lipca 2024 r., sygn. III Ko 9/24, na

podstawie art. 552 § 4 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy

S.S. tytułem odszkodowania kwotę 14.253,38 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia uprawomocnienia się wyroku oraz tytułem zadośćuczynienia kwotę 180.800,00

zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku – za

niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie Prokuratury Okręgowej

w Poznaniu sygn. PO I Ds […], zastosowane postanowieniem Sądu Rejonowego

Poznań Stare Miasto w Poznaniu, sygn. VIII Kp 71/20. W pozostałej części wniosek

został oddalony, a kosztami postępowania sądowego obciążono Skarb Państwa.

Orzeczenie to zaskarżone zostało apelacjami złożonymi na niekorzyść

wnioskodawcy przez prokuratora i pełnomocnika Prezesa Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu jako przedstawiciela Skarbu Państwa oraz przez pełnomocnika

wnioskodawcy na jego korzyść.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ponad

zasądzoną kwotę odszkodowania zasądził dodatkowo 12.074 złote, a także jako

reprezentanta Skarbu Państwa zobowiązanego do wypłaty odszkodowania i

zadośćuczynienia wskazał Sąd Apelacyjny w Poznaniu. W pozostałej części

zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy, kosztami postępowania odwoławczego

obciążając Skarb Państwa.

Kasację od powyższego rozstrzygnięcia w części obejmującej podwyższenie

kwoty odszkodowania złożył prokurator, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na

treść orzeczenia naruszenie prawa:

1. procesowego, tj. art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k.

poprzez dowolne ustalenie, że dalsze zatrudnienie S.S. po dniu 26 kwietnia 2020

roku na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony było pewne,

podczas gdy brak jest dowodów na wspomnianą okoliczność i nie wynika ona z

wiążących ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy w Kaliszu, co

V KK 82/26

3

w konsekwencji skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia rzetelnej kontroli

odwoławczej;

2. materialnego, tj. art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze

środków publicznych, art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 10 ust.

1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób

fizycznych poprzez uznanie, że w przypadku nieuzyskania korzyści w postaci

wynagrodzenia za pracę szkoda w postaci utraconych korzyści obejmuje poza

kwotą podlegającą wypłacie pracownikowi (tzw. kwotą netto) również należne od

takiego wynagrodzenia składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i

chorobowe, składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę należnego podatku

dochodowego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadzi

do wniosku, że w przypadku nieuzyskania korzyści w postaci wynagrodzenia za

pracę szkoda w postaci utraconych korzyści nie obejmuje obowiązkowych danin

publicznoprawnych obciążających pracownika jako ubezpieczonego oraz

podatnika podatku dochodowego.

Podnosząc powyższe zarzuty prokurator wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Łodzi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

W niniejszej sprawie doszło do opisanego w kasacji rażącego naruszenia

prawa, które to uchybienie mogło niewątpliwie mieć istotny wpływ na treść wyroku.

Kasacja prokuratora już w konsekwencji pierwszego zarzutu okazała się zasadna, co

w oparciu o art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. pozwoliło na ograniczenie

rozpoznania nadzwyczajnego środka odwoławczego do tego uchybienia, gdyż było

ono wystarczające do wydania orzeczenia. Rozpoznawanie kolejnego z uchybień

byłoby przedwczesne.

Przypomnieć należy, że podstawą dokonanej przez Sąd Apelacyjny w Łodzi

zmiany wyroku było poczynione przezeń ustalenie, iż pewnym pozostawało, że po

V KK 82/26

4

zakończeniu umowy o pracę na okres próbny dojdzie do dalszego zatrudnienia

wnioskodawcy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Rację ma więc

skarżący wskazując w kasacji, że z ustalenia sądu a quo, iż wnioskodawca miał po

upływie umowy o pracę na okres próbny obiecane zatrudnienie w formie umowy na

czas nieokreślony nie wynika, iż działania te z pewnością by wystąpiły. Przede

wszystkim jednak trafne są argumenty prokuratora podkreślające, że ustalenie

faktyczne Sądu Apelacyjnego w Łodzi w tym przedmiocie są dowolne i pozbawione

jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym. Okoliczności stanowiące podstawę

zmiany wyroku przez sąd II instancji nie zostały przez wnioskodawcę wykazane, a

co więcej, w toku postępowania sądy obu instancji nie przeprowadziły żadnego

dowodu w tym przedmiocie. Nie wskazują na to zgromadzone w toku procesu

dokumenty, nie wynika to również z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, w

tym wnioskodawcy. Dokonanie zatem kwestionowanego ustalenia faktycznego przez

sąd ad quem nastąpiło w efekcie rażącej obrazy art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.,

która mogła mieć istotny wpływ na treść wydanego wyroku, a powyższe

spowodowało konieczność uchylenia wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazania

sprawy w tej części Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania w

postępowaniu apelacyjnym.

Sąd ten, procedując prawidłowo, ponownie oceni wysokość należnego

wnioskodawcy S.S. odszkodowania, uwzględniając przedstawione wyżej

zapatrywania Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.),

wyciągając prawidłowe wnioski z dowodów przeprowadzonych na rozprawie.

Niezbędnej oceny tych dowodów Sąd będzie mógł dokonać również w perspektywie

okoliczności, których w dotychczasowym toku procesu nawet nie starano się

wykazać (jak np. faktu opłacenia składek ubezpieczenia społecznego, wydania

świadectwa pracy za ustalony czas zatrudnienia wnioskodawcy u P.J. czy też

podjęcia starań o powrót do pracy przez S.S. u dotychczasowego pracodawcy po

opuszczeniu przez niego w dniu 26 kwietnia 2020 roku Aresztu Śledczego w związku

z postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 22 kwietnia 2020 roku). W

przypadku uznania zasadności apelacyjnego żądania podwyższenia kwoty

odszkodowania należnego wnioskodawcy, sąd odwoławczy rozważy argumentację

podnoszoną w drugim zarzucie kasacji prokuratora, a w tym zakresie dokona także

V KK 82/26

5

oceny czy łączna wartość szkody winna stanowić sumę zarobków obliczoną w

sposób nieodliczający kwot, które wnioskodawca wydałby na swoje potrzeby, z kwotą

przekazaną wnioskodawcy przez jego żonę na tzw. „wypiskę”, z której na terenie

Aresztu Śledczego zapewne zyskał stosowny ekwiwalent w postaci np. żywności

(por. uwagi zawarte w uzasadnieniu wyroku SN z 2 lutego 2023 r., V KK 181/22).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Stanisław Stankiewicz Adam Roch Ryszard Witkowski

[WB]

[r.g.]