Sędzia SN, wcześniej powołana do Izby Dyscyplinarnej, wyłączona ze sprawy skazanego

Obrońca skazanego X.1 Y.1 złożył pismo sygnalizujące potrzebę wznowienia

z urzędu, w trybie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postępowania

kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu

kasacji obrońców skazanego jako oczywiście bezzasadnych z dnia 30 czerwca

2025 r., V KK 213/25. Postanowienie to zostało wydane przez Sąd Najwyższy w

składzie jednoosobowym, w osobie SSN I.Z.

Do rozpoznania tej sprawy została wyznaczona SSN M.B. Pismem z dnia 27

sierpnia 2025 r. obrońca skazanego złożył wniosek o wyłączenie SSN M.B. od

udziału w rozpoznaniu tej sprawy. Obrońca odwołał się do faktu powołania ww.

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

V KO 133/25

2

3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Powołał się w tym zakresie na stosowne

orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że rozpoznanie sprawy w obecnym

składzie będzie prowadziło do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Ponadto, obrońca wskazał, że rozpoznanie kasacji przez Sąd Najwyższy z

udziałem SSN M.B. będzie również stanowiło naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPC). We wniosku

obrońca podkreślił, że okolicznością, którą należy brać pod uwagę, jest fakt, że

SSN M.B. została pierwotnie powołana do pełnienia urzędu sędziego w Izbie

Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Zwrócił także uwagę, że syn skazanego – X. Y.

– był członkiem ówczesnej KRS, rekomendującej kandydaturę Pani M.B. na urząd

sędziego Sądu Najwyższego. Z uwagi na tożsamą procedurę powołania SSN I.Z.,

który rozpoznawał kasacje w postępowaniu objętym sygnalizacją wznowienia, jak

również SSN M.B.k, obrońca wskazał, że orzekanie przez SSN M.B. w tej sprawie

naruszałoby zasadę nemo iudex in causa sua.

Do rozpoznania tego wniosku został pierwotnie wyznaczony SSN P.K., który

został wyłączony – po rozpoznania wniosku obrońcy skazanego – od udziału w

jego rozpoznaniu postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2025 r., V

KO 133/25 [KRI 1344].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

Trafna jest argumentacja wniosku dotycząca tego, że okoliczności

podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania

kasacyjnego z urzędu, dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu,

powiązane ze sposobem powołania sędziów na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej,

w tożsamym stopniu odnoszą się zarówno do SSN I.Z., z udziałem którego Sąd

Najwyższy oddalił kasacje obrońców skazanego, jak również sędziego, który ma

rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją obrońcy, czyli SSN M.B. W takim

układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziego, którego

dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania z urzędu,

jak i sędziego, który miałby rozstrzygać o potrzebie wznowienia tego postępowania.

V KO 133/25

3

Tego typu postępowanie byłoby sprzeczne z sednem zakazu nemo iudex in causa

sua.

Ponadto, wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić

także wówczas, gdy orzekanie przez tegoż sędziego w sprawie mogłoby realnie

prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC na skutek uznania, że taki

skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą, czyli sądu należycie obsadzonego w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO

30/21; z dnia 29 maja 2024 r., II KK 320/22). Okoliczności związane z uzyskaniem

statusu sędziego Sądu Najwyższego przez SSN M.B. w następstwie brania udziału

w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby,

gdyby Sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę V KO 133/25, do

naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust.

1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z jej udziałem będzie sądem

nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka konkluzja

wynika zarówno z dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, jak i Sądu Najwyższego (zob. w tym przedmiocie przede wszystkim:

uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-

4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7); uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22);

wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz p. Polsce, skarga 43447/19;

wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi

nr 49868/19 i 57511/19, wyrok ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p.

Polsce, skarga nr 50849/21).

Nie bez znaczenia jest fakt pierwotnego powołania SSN M.B. na urząd

sędziego Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Izba ta, choć była organem

powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu

sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. ww. uchwała połączonych Izb Sądu

Najwyższego; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22; W. Wróbel, Izba Dyscyplinarna jako sąd wyjątkowy w

rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP, Palestra 2019, nr 1-2, s. 17-33). Na taką

ocenę statusu tej Izby pozawala także decyzja samego ustawodawcy, który ustawą

V KO 133/25

4

z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) zlikwidował Izbę Dyscyplinarną Sądu

Najwyższego, a ponadto wskazał na możliwość wzruszenia wydanych przez nią

prawomocnych orzeczeń (art. 18 wspomnianej ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r.).

Wskazana okoliczność jedynie wzmacnia tezę, że skład Sądu Najwyższego z

udziałem sędziów, którzy uprzednio orzekali w Izbie Dyscyplinarnej, nie został

wyposażony w gwarancje strukturalnej niezależności i nie jest sądem

ustanowionym ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.

Wobec powyższego orzekanie w tej sprawie przez SSN M.B. prowadziłoby

do rozpoznania sprawy przez sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6

ust. 1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a

jednocześnie naruszałoby zasadę nemo iudex in causa sua. Wskazana w

uzasadnieniu wniosku o wyłączenie okoliczność w postaci udziału syna skazanego

w pracach KRS rekomendującej kandydaturę Pani M.B. na urząd sędziego Sądu

Najwyższego, stanowi uzupełniający argument za zasadnością wniosku obrońcy.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek

[WB]

[r.g.]