Sąd Najwyższy nie wznowi postępowania o odwołanie warunkowego zwolnienia skazanego

W dniu 2 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy P.K.

zatytułowane „Wniosek o wznowienie postępowania”. Na podstawie art. 540 § 1 pkt

1 k.p.k. obrońca, r.pr. E.F., wniosła o:

1/ wznowienie postępowania wykonawczego zakończonego prawomocnym

postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 r., sygn.

akt II AKzw 743/24;

2/ uchylenie wskazanego postanowienia oraz poprzedzającego je

postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI

Kow 3070/23;

3/ przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu złożonego wniosku obrońca wskazała, że jego podstawą

„jest art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., tj. ujawnienie faktów i okoliczności mających istotne

znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, które nie zostały poddane rzeczywistej i

efektywnej kontroli sądowej w toku postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem”.

Zdaniem obrońcy, podnoszone okoliczności występowały w toku

postępowania, jednak dopiero po jego prawomocnym zakończeniu możliwe stało

się pełne ujawnienie i wykazanie ich rzeczywistego znaczenia procesowego, w

szczególności w zakresie realizacji prawa do obrony skazanego oraz wpływu tych

okoliczności na treść rozstrzygnięcia. W dalszej części uzasadnienia obrońca

przedstawiła okoliczności związane - jej zdaniem - z naruszeniem prawa

skazanego do realnej i efektywnej obrony w postępowaniu odwoławczym, które

mimo formalnego udziału dwóch obrońców, miało charakter pozorny i iluzoryczny.

W podsumowaniu obrońca wskazała, że w sprawie doszło do kumulacji uchybień,

których rzeczywisty charakter, znaczenie oraz skutki procesowe ujawniły się

dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania. Okoliczności te uzasadniają

rozważenie wznowienia postępowania w trybie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.

V KO 3/26

3

Także w dniu 2 marca 2026 r. wpłynęło do Sądu Najwyższego pismo

obrońcy z dnia 15 lutego 2026 r. zatytułowane „Pismo sygnalizacyjne”, w którym

obrońca zarzuciła naruszenie prawa skazanego do obrony w postępowaniu przed

Sądem odwoławczym. Wskazała także, iż „działania kuratora sądowego stały się

przedmiotem odrębnego postępowania karnego”, przy czym w piśmie zaznaczono

– „Okoliczność ta nie jest przedstawiana jako podstawa procesowa ani przesłanka

rozstrzygnięcia, lecz jako element kontekstu faktycznego, wskazujący na formalną

weryfikację sposobu wykonywania czynności kuratorskich”. Brak jednak rozwinięcia

tej myśli i wskazania, jakie skutki autorka pisma wywodzi z tej okoliczności.

W dniu 20 kwietnia 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło osobiste pismo

skazanego P.K. jako „Pismo uzupełniające do wniosku o wznowienie

postępowania”. Zarzucił, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku

wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci

nienależycie obsadzonego Sądu z uwagi na udział w nim sędziego tego Sądu X.Y.

W dalszej kolejności podniósł uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. z uwagi na

niezapewnienie skazanemu merytorycznej obrony w postępowaniu odwoławczym

(do obu tych przesłanek odnosi się także wstępne pismo skazanego z dnia 19

stycznia 2026 r., jakkolwiek wskazano w nim błędnie podstawy prawne).

Wreszcie, w piśmie z dnia 20 kwietnia skazany ponownie podnosi, że

„zainicjował postępowanie karne dotyczące działań kuratora sądowego”, przy czym

zauważa, iż okoliczność ta nie jest powoływana „jako samodzielna podstawa

wznowienia w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.”.

W odpowiedzi na wniosek obrońcy prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o

odmowę jego przyjęcia jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Należy stwierdzić, że brak było podstaw do uwzględnienia sygnalizacji

zarówno obrońcy jak i skazanego, dotyczących potrzeby wznowienia z urzędu

postępowania w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego

zwolnienia. Podobnie złożony przez obrońcę P.K. wniosek o wznowienie tego

postępowania należało oddalić jako bezzasadny.

W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że kwestia wznowienia niniejszego

postępowania została już poddana wcześniej dwukrotnie ocenie przez Sąd

V KO 3/26

4

Najwyższy. Pismem z dnia 27 listopada 2024 r. obrońca skazanego P.K. złożył

podobny wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem

Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI Kow 3070/23,

utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9

września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24 (k. 380).

Jako podstawę wniosku wskazano wówczas przepisy art. 113 § 1 i 3 k.p.k. w

zw. z art. 540 § 1 pkt. 2 lit. a k.p.k. i art. 547 § 2 k.p.k.

Na mocy zarządzenia z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. V KO 143/24, na

podstawie art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia wniosku o wznowienie tego postępowania. Sąd ten stwierdził, że z treści

wniosku wynikało, iż to właśnie na kwestionowaniu okoliczności faktycznych, ze

wskazaniem nieznanych sądowi w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego

przedterminowego zwolnienia faktów i informacji od świadka - który słyszeć miał

wypowiedzi kurator sądowej niechętnej wobec skazanego - oparte jest stanowisko

obrońcy. W takiej postaci wniosek był więc niedopuszczalny i z tego powodu

należało odmówić jego przyjęcia (k. 392). Zarządzenie to zostało utrzymane w

mocy (k. 397).

Następnie skazany osobiście złożył kolejny wniosek o wznowienie w/w

postępowania z urzędu (k. 465), podnosząc zarzuty z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Zarządzeniem z dnia 7 października 2025 r., sygn. akt V KO 151/25, Sąd

Najwyższy nie stwierdził podstaw do wznowienia z urzędu tego postępowania (k.

474).

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że nie ulega

wątpliwości, iż rozpoznanie każdego wniosku o wznowienie postępowania, w tym

również zawierającego sygnalizację potrzeby orzekania przez sąd wznowieniowy z

urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać badanie dopuszczalności takiego

wniosku, czy sygnalizacji – art. 545 § 1 k.p.k. w związku ze stosowanymi

odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. i art. 429 § 1 in fine k.p.k., gdyż

wyłącznie wniosek (sygnalizacja) dopuszczalny podlega merytorycznej ocenie.

Powszechnie natomiast przyjmuje się, że wznowienie postępowania w

postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym

możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w., przewidującym

V KO 3/26

5

szczególny tryb kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów

Kodeksu karnego wykonawczego. Co do zasady, tryb ten jest ograniczony jednak

do badania wyłącznie sytuacji określonej w art. 542 § 3 k.p.k. Przepis ten stanowi,

że postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z

uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. – a więc z powodu bezwzględnych

podstaw odwoławczych.

W konsekwencji, możliwe jest w pewnych okolicznościach wznowienie

postępowania wykonawczego, jednak nie w każdym przypadku. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że co do zasady, możliwe jest

wznowienie postępowania zakończonego udzieleniem warunkowego

przedterminowego zwolnienia oraz odwołaniem warunkowego zwolnienia, gdyż

postanowienia w tym przedmiocie są orzeczeniami kończącymi postępowanie

sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. (również w świetle przesłanek art. 542 § 3

k.p.k.), bowiem trwale przekształcają sposób i tryb wykonania kary. A zatem,

wznowienie postępowania w odniesieniu do postępowania wykonawczego w

przedmiocie orzeczenia o odwołaniu dobrodziejstwa warunkowego

przedterminowego zwolnienia może nastąpić tylko w wypadkach, których dotyczy

art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. (jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się

przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć

wpływ na treść orzeczenia), art. 540 § 2 i 3 k.p.k. (wskutek orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego, bądź rozstrzygnięcia organu międzynarodowego), jak również na

wskazanej powyżej podstawie z art. 542 § 3 k.p.k. Tym samym podstawą wniosku

o wznowienie w postępowaniu wykonawczym nie może być art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 lutego 2026 r., I KO 130/25, LEX

nr 4023267; z dnia 10 grudnia 2025 r., V KZ 54/25, LEX nr 3964038; z dnia 28

września 2023 r., II KO 4/23, LEX nr 3608358).

Pomimo zastrzeżeń zarówno obrońcy jak i skazanego, że informacja o

zainicjowanym postępowaniu karnym wobec kuratora sądowego sprawującego

dozór wobec P.K., nie stanowi podstawy do ubiegania się o wznowienie

postępowania w sprawie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia,

Sąd Najwyższy uznał za stosowne odpowiedzieć na ten zarzut. Twierdzenie

bowiem, że w toku postępowania dopuszczono się przestępstwa poprzez złożenie

V KO 3/26

6

fałszywych zeznań (bądź złożenie fałszywej opinii) odnosić należy do przepisu art.

540 § 1 pkt 1 k.p.k., który stanowi, iż postępowanie wznawia się, jeżeli w związku z

postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa

do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. Jednak w takiej sytuacji

do wzruszenia prawomocnego orzeczenia w drodze wznowienia postępowania nie

wystarcza przekonanie skarżącego, że w związku z postępowaniem dopuszczono

się przestępstwa. Z art. 541 § 1 k.p.k. wynika bowiem, że czyn, o którym mowa w

art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., musi być stwierdzony prawomocnym wyrokiem skazującym,

chyba że orzeczenie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art.

17 § 1 pkt 3 - 11 lub w art. 22 k.p.k. W niniejszej sprawie takiego orzeczenia brak,

czego mają świadomość także autorzy wniosku i sygnalizacji, skoro zastrzegają, że

na tej podstawie nie wnoszą o wznowienie.

Należy przyznać rację prokuratorowi, który w odpowiedzi na wniosek

obrońcy stwierdza - „Analiza złożonego wniosku daje podstawę do stwierdzenia, że

rzeczywistą intencją obrońcy było powołanie się na art. 540 § 1 pkt. 2 k.p.k.,

bowiem sama obrońca wskazała, że podstawą wniosku jest cyt.: <<ujawnienie

faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia>>. (…)

Jak tymczasem wynika z treści wniosku, to właśnie na kwestionowaniu okoliczności

faktycznych, ze wskazaniem błędów proceduralnych i to okoliczności znanych

sądowi odwoławczemu w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego

przedterminowego zwolnienia oparte jest stanowisko obrońcy”.

W tej sytuacji wniosek o wznowienie postępowania niezależnie od tego, czy

chodziło o podstawę z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy też z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.,

jako bezzasadny podlegał oddaleniu.

Przechodząc do ewentualności wznowienia postępowania na podstawie art.

542 § 3 k.p.k., a więc po stwierdzeniu bezwzględnych podstaw odwoławczych z art.

439 § 1 k.p.k., należy zauważyć, że uchybienie tego rodzaju musi wystąpić w

sposób rzeczywisty, realny, a nie pozorny. Żadne ze wskazanych uchybień tego

rodzaju (z art. 439 § 1 pkt 2 i pkt 10 k.p.k.) nie wystąpiło.

Analiza akt sprawy nie pozwala na wysnucie wniosku, jakoby zachodziła

bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wobec orzekania w

postępowaniu odwoławczym sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku X.Y. Sąd

V KO 3/26

7

Najwyższy rozpoznający kwestię ewentualnego wznowienia z urzędu

przedmiotowego postępowania, podziela stanowisko zawarte w uchwale pełnego

składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNKW

2020, z. 2, poz. 7), w której stwierdzono: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze

udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (…), jeżeli wadliwość procesu

powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” (teza 2

uchwały).

Z kolei zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I

KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22) brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy

sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału

w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia

minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest

nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Oznacza to, że

należy wykazać in concreto, że z uwagi na dające się zidentyfikować okoliczności

związane z powołaniem danego sędziego do sądu, istnieją tego rodzaju wątpliwości,

iż sąd w składzie którego zasiada taki sędzia jest sądem nienależycie obsadzonym.

Sąd Najwyższy kilkukrotnie już badał czy sąd orzekający z udziałem SSA

X.Y. jest sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i tego

typu uchybienie nie zostało stwierdzone, a to w wyniku uzyskania pozytywnego

testu tzw. instytucjonalnej bezstronności i niezawisłości co do sędziego. Były to

sprawy: V KK 173/23, postanowienie z dnia 18 października 2023 r.; V KO 34/25,

postanowienie z dnia 8 października 2025 r.; V KO 186/25, postanowienie z dnia 10

grudnia 2025 r.; V KO 205/25, postanowienie z dnia 20 stycznia 2026 r.: V KO

92/25, postanowienie z dnia 25 czerwca 2025 r.; KO 32/26, postanowienie z dnia 3

marca 2026 r. Sąd Najwyższy nie znajduje podstawy tak natury faktycznej jak i

V KO 3/26

8

prawnej, aby od poglądu o spełnieniu przez skład orzekający Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku instytucjonalnego standardu niezawisłości i bezstronności – pomimo

udziału w tym składzie w/w sędziego – odstępować, akceptując w całej rozciągłości

argumentację powołanych wyżej orzeczeń.

Tylko dla przypomnienia należy zauważyć, że sędzia X.Y. jest Sędzią o

długim stażu zawodowym. Z dniem 1 listopada 1995 r. została mianowana

asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w G.. Od 20 lutego 2006 r. do 19 lutego

2008 r. była delegowana do orzekania w Sądzie Okręgowym w Gdańsku, a w dniu

9 grudnia 2008 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

tego Sądu. Od 1 stycznia do 31 marca 2014 r. była delegowana do pełnienia

obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku, a następnie kilkukrotnie

delegowana do pełnienia obowiązków sędziego w tym Sądzie na podstawie

jednorazowych delegacji. Nominację na Sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

otrzymała w dniu 1 grudnia 2021 r. Trudno zatem dostrzec, aby jej kariera

zawodowa uległa gwałtownemu przyspieszeniu po „zmianach w sądownictwie”,

które nastąpiły po 2015 roku, co wskazywałoby na wątpliwości co do jej

bezstronności czy powiązanie z władzą wykonawczą.

Jak już wcześniej podniesiono, ewentualne wznowienie postępowania w

przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia byłoby

możliwe w przypadku stwierdzenia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439

§ 1 k.p.k. Żadna z okoliczności przedstawionych czy to we wniosku obrońcy, czy w

pismach skazanego, a dotyczących „perturbacji” wokół posiedzenia Sądu

odwoławczego rozpoznającego zażalenie skazanego na decyzję Sądu I instancji o

odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, tej przesłanki nie spełnia.

Dotyczy to zarówno zarzutów związanych z zawiadomieniem skazanego o terminie

posiedzenia, jak i z udziałem obrońców w posiedzeniu Sądu II instancji.

Zawiadomienie o terminie posiedzenia zostało przesłane na adres podany Sądowi

przez skazanego i odebrane przez dorosłego domownika. W samym posiedzeniu

brało udział dwóch obrońców skazanego (z urzędu oraz z wyboru). Nie jest rzeczą

Sądu Najwyższego ustalanie, przez jak długi czas obrońca z wyboru winien

zapoznawać się z aktami sprawy, które zresztą nie są nadmiernie obszerne.

V KO 3/26

9

W konsekwencji należało przyjąć, że nie zostało naruszone prawo

skazanego do obrony zarówno formalnej, jak i merytorycznej, a więc nie było

podstaw do wznowienia postępowania z urzędu i na tej podstawie.

W części w jakiej stwierdzono brak podstaw do wznowienia z urzędu

postępowania, na podstawie art. 638 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. kosztami

postępowania obciążono Skarb Państwa. Natomiast w zakresie, w jakim oddalono

wniosek obrońcy o wznowienie w/w postępowania wykonawczego, na podstawie

art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k. zwolniono skazanego P.K. od kosztów

postępowania wznowieniowego, obciążając nimi Skarb Państwa;

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

Dariusz Kala Andrzej Stępka Piotr Mirek

[WB]

[a.ł]