Skazany wskazywał na sędziego z nowej KRS. Sąd Najwyższy odmówił wznowienia

Skazany M.R. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 marca 2025 r., sygn.

akt II AKa 278/21, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 12 lipca

2019 r., sygn. akt II K 136/16. W uzasadnianiu skazany podniósł, iż błędnie

przypisano mu działanie w warunkach art. 64 § 2 k.k. Wnioskodawca ponadto

V KO 42/26

2

wskazał, że sąd był nienależycie obsadzony bowiem w wydaniu wyroku sądu II

instancji brał udział sędzia powołany przez KRS ukształtowaną w trybie ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS. Skazany złożył także wniosek o

wstrzymanie wykonania kary.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy odwołać się do treści art. 545 § 3 k.p.k., który stanowi, iż

sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od

prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej

Rzeczypospolitej Polskiej, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,

jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które

były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego

oczywista bezzasadność.

Powyższe unormowanie pozwala więc na wstępną kontrolę wniosku o

wznowienie – i to bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych - celem

wyeliminowania konieczności przeprowadzania różnego rodzaju czynności

procesowych związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może

doprowadzić do wznowienia postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż

decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być

oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać

może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są

przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw

wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli

odwoławczej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KO 81/24).

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skazany we wniosku nie

przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie postępowania w

niniejszej sprawie. Skazany podniósł, że nie spełnił ustawowych przesłanek z art.

64 § 2 k.k. bowiem nie był prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności ani

nie odbywał kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności. Okoliczności te nie

mogą jednak stanowić podstawy do wznowienia postępowania. Należy bowiem

wskazać, że postępowanie wznowieniowe nie stanowi powtórzenia postępowania

apelacyjnego i nie jest swego rodzaju „trzecią instancją", mającą służyć kolejnemu

V KO 42/26

3

weryfikowaniu poprawności orzeczeń zapadłych w sądach pierwszej i drugiej

instancji.

Zauważyć należy, że zasadność zastosowania art. 64 § 2 k.k. wynika z

przypisania skazanemu popełnienia zarzucanych mu czynów przy zastosowaniu art.

65 § 1 k.k., nie zaś z uwagi na jego uprzednią karalność. Jednocześnie podkreślić

należy, że przedstawiona przez skazanego argumentacja w żadnym zakresie nie

należy do kręgu przesłanek wznowienia postępowania.

Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, którego podstawy zostały ustawowo skatalogowane (art. 540-540b

k.p.k.) i postępowanie wznowieniowe sprowadza się wyłącznie do ich badania (zob.

postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., V KO 67/22). Specyfika

postępowania wznowieniowego wszczynanego na wniosek sprawia, że nie

dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności

przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych, będących podstawą prawomocnego

wyroku. Nie bada się również oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej

instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN

z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO 22/16).

W związku z powyższym, wniosek skazanego o wznowienie postępowania,

należało uznać za oczywiście bezzasadny i na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.

odmówić jego przyjęcia.

Odnosząc się z kolei do podnoszonej przez wnioskodawcę wadliwości

powołania sędziego, wskazać należy, że okoliczność ta może zostać

zweryfikowane jedynie z urzędu. Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie

wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., przy czym wznowienie postępowania jedynie z

powodów określonych w pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

Przechodząc do zasygnalizowanej przez skazanego potrzeby wznowienia

prawomocnie zakończonego postępowania z uwagi na zaistnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w

niniejszej sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.

V KO 42/26

4

W doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia

wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w

rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny

odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana

była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym

liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania

danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.

Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także

przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.

m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,

komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie

orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa

w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny

odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka

więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający

wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie

sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;

postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29

marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma

charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie

wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami

zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na

treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania

stron postępowania występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli

odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non

sunt extendendae przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy

to nie tylko wzbogacania za pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k.,

lecz także dokonywania rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn

odwoławczych (zob. postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).

Dodatkowo trzeba podkreślić, że w dniu 15 lipca 2022 r. weszły w życie

przepisy art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów

V KO 42/26

5

powszechnych (dalej: p.u.s.p.) oraz art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (dalej: uSN), w których dopuszczono możliwość badania

spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy. Jednocześnie w ustawach tych wskazano, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności.

W aktualnym stanie prawnym, wszelkie wątpliwości co do bezstronności i

niezawisłości sędziego sądu powszechnego, mające charakter systemowy lub

indywidualny, mogą zostać zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej

w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, która to procedura w sprawie

karnej może zostać zainicjowana wyłącznie przez strony (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw.

z art. 42a § 6 pkt 6 p.u.s.p.). Procedura ta (podobnie jak tryb z art. 29 § 5uSN) służy

sądowej kontroli niezawisłości i bezstronności sędziego, który ma brać udział w

rozpoznawaniu konkretnej sprawy i w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących

jego powołaniu oraz jego postępowania po powołaniu. Przywołane przepisy Prawa

o ustroju sądów powszechnych wyłączają zatem możliwość badania w innym trybie

przesłanek z art. 42a § 3 p.u.s.p., dotyczących badania spełnienia przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności. Trzeba też zauważyć, że procedura ta ma

szczególny charakter gwarancyjny także dla sędziego, albowiem w razie

uwzględnienia wniosku strony, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza

się również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni

złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego, który w składzie

pięciu sędziów utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla

postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek (art. 42a § 13 p.u.s.p.).

V KO 42/26

6

Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego

pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz

stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art.

87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego

prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz

pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto

pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie –

co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz

art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24).

Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść

bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw do

przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 marca 2025 r., sygn.

akt II AKa 278/21, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 12 lipca

2019 r., sygn. akt II K 136/16.

Z uwagi na odmowę przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie

postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności, bezprzedmiotowe stało się

rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia.

Anna Dziergawka

[WB]

V KO 42/26

7

[a.ł]