Skazany chciał ponownie rozpoznać oddaloną kasację. SN stwierdził niedopuszczalność wznowienia z urzędu

Pismem z dnia 15 maja 2025 r. skazany K.W. zasygnalizował potrzebę

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem

Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r., wydanego w sprawie o sygn. akt V KK

V KO 99/25

2

29/24, w której oddalono kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną.

W argumentacji sygnalizacji jego autor wskazał, że konieczne jest ponowne

rozpoznanie kasacji, albowiem skazany nie został doprowadzony na rozprawę

kasacyjną przed Sądem Najwyższym, a nadto wyznaczony mu obrońca z urzędu

„unikał z nim kontaktu”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że od lat w orzecznictwie i doktrynie dominuje

pogląd, że - w świetle stanowczego brzmienia art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540 §

1 k.p.k. w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. - niedopuszczalne jest wznowienie z urzędu

postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji.

Dostrzec na tym tle należy, że w uchwale z 9 października 2000 r. (I KZP 37/00),

Sąd Najwyższy (orzekający w składzie całej Izby Karnej), udzielając odpowiedzi na

pytanie prawne (na gruncie stanu prawnego ukształtowanego nowelą z dnia 20

lipca 2000 r. (Dz. U. nr 62, poz. 717) a dotyczące tego, czy oddalenie kasacji,

wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno następować w formie

postanowienia, czy też w formie wyroku, skonstatował m.in., że zakres

rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę ograniczony

wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty

postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem zmierzającym

do rozstrzygnięcia „o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania

zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu

postępowania. Powyższy pogląd konsekwentnie podtrzymywany był w późniejszym

orzecznictwie. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2001 r. (III KO

53/99) trafnie stwierdzono iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o

niezasadności skargi kasacyjnej, i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której

zaskarżony kasacją wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji to

właśnie ten wyrok jest „orzeczeniem kończącym postępowanie karne”.

Orzeczeniem kończącym postępowanie karne, o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2

k.p.k. nie jest natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku

rozpoznania kasacji, którym kasację tę oddalono. Analogiczne stanowisko przyjął

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 maja 2010 r. (V KO 47/10), gdzie

V KO 99/25

3

zaznaczono, że w świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy „postępowania

sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy

wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu),

dotyczą tylko takiego postępowania. Tym samym podkreślono, że nie jest możliwe

wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, samego postępowania o

wznowienie, zakończonego uprzednio prawomocnym orzeczeniem sądu o

oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw do wznowienia ex officio. Inne

rozumienie tej konstrukcji prowadzić by musiało w konsekwencji do przyjęcia, że

możliwe jest również wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego

oddaleniem kasacji, gdyż kończy je przecież prawomocne orzeczenie sądu, i to w

sytuacji, gdy niedopuszczalna jest już sama kasacja od orzeczenia zapadłego w

wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art. 539 k.p.k.).

W postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r. (III KO 130/15), Sąd Najwyższy,

odwołując się do szeregu wcześniejszych judykatów, wskazał natomiast, iż jest

oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone postanowieniem Sądu

Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega procedurze wznowieniowej.

Ugruntowane od lat stanowisko Sądu Najwyższego w tym zakresie jest

jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do licznych, szczegółowo uzasadnianych

judykatów w tym miejscu należy jedynie podkreślić, że wznowienie, określone

przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., następuje w odniesieniu do

postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Do tej kategorii

orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego rozstrzygające merytorycznie

o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po uchyleniu zaskarżonego

orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu (art. 537 § 2 k.p.k.). Nie

należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację,

jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o niezasadności skargi (i

niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu na podstawie art. 536

k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą kasacją zostało

zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w świetle art. 544 § 2

k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega wątpliwości, że

postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu

Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne.

V KO 99/25

4

Warto zauważyć, że tożsamy pogląd dominuje również w literaturze (zob. T.

Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003;

D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013; J. Matras [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020; D.

Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020).

Nadto za trafnością przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 marca 2023 r., (I KZP 17/22). W orzeczeniu

tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od zaprezentowanego wyżej

paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji dopuszczenia możliwości

wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o

oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi przez sąd pytający względami

dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z ukształtowaniem Krajowej

Rady Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wskazano

m.in., że: „(…) nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność, że sygnalizowane

kwestie dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie. Zdaniem Sądu

Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak stosownej interwencji

ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do tej szczególnej sytuacji

poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w orzecznictwie, jak i w literaturze

poglądów prezentowanych na omawianym gruncie. Stabilna wykładnia prawa

stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe rozważania w ocenie Sądu

Najwyższego w składzie poszerzonym implikują stwierdzenie, że skoro

postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym

orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. to

nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k.

wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.

postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego postanowienia.

Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym w

związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na konieczność

wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a

więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej oskarżonego”.

V KO 99/25

5

Reasumując, zaprezentowane powyżej rozważania jasno wskazują, że brak

jest podstaw do odstępowania od przedstawionej wyżej, utrwalonej linii

interpretacyjnej. Wobec tego w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić

niedopuszczalność wznowienia z urzędu postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2024 r., wydanego w sprawie o

sygn. akt V KK 29/24, o oddaleniu kasacji obrońcy K.W. jako oczywiście

bezzasadnej.

Z przedstawionych wyżej względów orzeczono jak na wstępie, zaś kosztami

sądowymi postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 638 k.p.k., obciążono

Skarb Państwa.

SSN Stanisław Stankiewicz

[WB]

[a.ł]