Przepadek 2,1 mln zł w sprawie narkotykowej. SN uchylił wyrok sądu okręgowego

Sąd Rejonowy w Działdowie wyrokiem z 17 listopada 2023 r. sygn. akt

II K 459/19 uznał G. K. i R. K. za winnych przestępstw - odpowiednio - z art. 56 ust.

V KS 45/25

2

3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k.

oraz z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. za które

wymierzył im:

1. R. K. - stosując m.in. przepis art. 60 § 3 k.k., karę roku i 11

miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił tytułem

próby na okres 6 lat i oddał wymienionego pod dozór kuratora oraz zobowiązał

go do informowania sądu na piśmie co 6 miesięcy o przebiegu próby oraz do

powstrzymywania się od nadużywania alkoholu i używania innych środków

odurzających oraz karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych przy

określeniu wartości jednej stawki na kwotę 40 zł, na poczet której zaliczył

okres tymczasowego aresztowania;

2. R. K. - kary 6 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczył

okres tymczasowego aresztowania i grzywny w wysokości 100 stawek

dziennych przy przyjęciu wartości jednej stawki na kwotę 80 zł. oraz nawiązkę

w wysokości 20.000 zł. na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii.

Ponadto na podstawie art. 45 § 1 k.k. Sąd Rejonowy orzekł wobec

wymienionych oskarżonych środek kamy w postaci przepadku na rzecz Skarbu

Państwa równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych przez nich

przestępstw w kwotach: 270.046,10 zł. wobec R. K. i 2.106.399 zł.

w stosunku do G. K. , a w uzasadnieniu wskazał, że wymienione kwoty stanowią

minimalną korzyść, jaką sprawcy osiągnęli z przestępczego procederu.

Sąd Okręgowy w Elblągu wyrokiem 24 czerwca 2025 r. sygn. akt VI Ka 475/24,

uchylił rozstrzygnięcia o przepadku równowartości korzyści majątkowej zawarte

w punktach 26 i 30 zaskarżonego orzeczenia i w tym zakresie sprawę przekazał

Sądowi Rejonowemu w Działdowie do ponownego rozpoznania, a w pozostałym

zakresie wyrok utrzymał w mocy.

Skargę od tego wyroku wywiódł Prokurator Okręgowy w Olsztynie,

zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego. Prokurator

zarzucił wyrokowi rażącą i mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, obrazę

V KS 45/25

3

przepisów prawa procesowego tj. art. 437 § 2 k.p.k. poprzez niezasadne przyjęcie,

iż stwierdzone przez Sąd Odwoławczy uchybienie w wyroku Sądu Rejonowego w

Działdowie, polegające na błędnych ustaleniach faktycznych mających wpływ na

rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych spowodowały konieczność

uchylenia przedmiotowego wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, podczas gdy podniesione w apelacji obrońcy oskarżonego

R. K. zarzuty nie uzasadniały potrzeby przeprowadzenia na nowo przewodu

sądowego w całości, gdyż zmiana zaskarżonego wyroku sądu I instancji, mająca na

celu ewentualną korektę wysokości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych

przestępstw nie wymagała przeprowadzenia wszystkich czynności procesowych na

nowo, a Sąd Odwoławczy mógł jej dokonać poprzez uzupełnienie postępowania

dowodowego, a co za tym idzie brak było wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. przesłanek

uzasadniających częściowe uchylenie przedmiotowego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia

zawartego w punkcie 1 wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 17 listopada 2023

roku o sygn. akt II K 459/19 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga prokuratora okazała się zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż skarga na wyrok sądu odwoławczego może

być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. (w istocie chodzi tu

o § 2 zdanie drugie tego przepisu) lub z powodu uchybień określonych w art. 439

§ 1 k.p.k. (art. 539a § 3 k.p.k.). Z kolei art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. zakłada,

że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może

nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub

jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Sąd odwoławczy, powołując się na przesłankę z art. 437 § 2 zdanie drugie

k.p.k., nakładając na sąd I instancji powinność przeprowadzenia przewodu

sądowego na nowo, nie wskazał w sposób przekonujący braków w zgromadzonym

materiale dowodowym wymagających uzupełnienia w ramach ponowionego

uzupełniającego postępowania dowodowego, ani na konkretne uchybienia w ocenie

V KS 45/25

4

dowodów. Nie wytłumaczył również, dlaczego postępowanie w tym zakresie nie

mogło być przeprowadzone na etapie apelacyjnym, skoro w światle przepisów

ustawy karnoprocesowej jest do tego nie tylko uprawniony, ale nawet w sytuacji

przedstawionej w niniejszej sprawie obowiązany. Obowiązek ponowienia lub

uzupełnienia materiału dowodowego na tym etapie postępowania w zakresie, w jakim

jest to niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia kontroli odwoławczej wręcz

implikuje zwiększona jego apelacyjność. W razie braku okoliczności wymienionych

w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. sąd odwoławczy w obliczu stwierdzenia

uchybienia, obowiązany jest dokonać zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podstawę

mogą stanowić tu zarówno dowody zgromadzone przez sąd I instancji, jak i dowody

przeprowadzone przed sądem II instancji, z tym zastrzeżeniem, że nie może to

prowadzić do powtórzenia przewodu w całości. Jeżeli więc stan dowodowy nie jest

wystarczający do wydania wyroku reformatoryjnego i wymaga uzupełnienia

przewodu sądowego, lecz nie w całości, to sąd ad quem jest zobowiązany

przeprowadzić dowody i wydać orzeczenie merytoryczne. Uprawnienia w zakresie

przeprowadzenia dowodów pozostają na tej płaszczyźnie analogiczne jak przed

sądem I instancji. Sąd odwoławczy może więc przeprowadzić dowód zarówno z

osobowego źródła dowodowego, jak i ze źródła rzeczowego, może przeprowadzić

dowody w sposób bezpośredni oraz w wypadkach wskazanych w ustawie, w sposób

pośredni. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy zmienia

zaskarżone orzeczenie, to w tym zakresie – wchodząc w rolę sądu meriti, powinien

dostosować treść rozstrzygnięcia do wymogów art. 413 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 2 pkt 1 i

2 k.p.k., a treść pisemnego uzasadnienia wyroku – do wymogów art. 424 § 1 i 2 k.p.k.

(art. 458 k.p.k.; zob. postanowienie SN z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt V KK

265/17). Prowadzenie własnego postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy

stanowi zatem regułę, zwłaszcza w świetle art. 452 § 2 k.p.k. Jedynie wyjątkowo,

kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego

rozstrzygnięcia, sąd odwoławczy może wyrok sądu I instancji uchylić i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada

2020 r. sygn. akt IV KS 32/20; wyrok SN z 5 marca 2024 r. sygn. akt I KS 39/23). W

konsekwencji ograniczone jest do przypadków, gdy sąd I instancji w ogóle nie

ujawnia żadnych dowodów, na których opiera wyrok albo wszystkie te dowody

V KS 45/25

5

przeprowadza nieprawidłowo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2020 r.

sygn. akt IV KS 32/20), dopuszczając się tak rażących uchybień w procedowaniu,

które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a ąuo jako podstawy

rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego” (uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).

Co istotne, ustawodawca, wprowadzając w obecnym stanie prawnym

zamknięty katalog podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, nałożył na sąd odwoławczy obowiązek merytorycznego orzekania,

poza przypadkami w nim skatalogowanymi. Tymczasem lektura uzasadnienia

wyroku sądu II instancji wskazuje, iż rozstrzygnięcie o charakterze kasatoryjnym

motywowane było wątpliwościami co do prawidłowości sposobu ustalenia wysokości

korzyści majątkowej, jaką oskarżeniu uzyskali z przypisanych im przestępstw,

opowiadając się za interpretacją pojęcia korzyści majątkowej w ujęciu szerokim, która

obejmuje wartość mienia będącego we władaniu sprawcy, a nie zysk osiągnięty z

nielegalnego obrotu narkotykami, co stoi w sprzeczności z jednoczesnym

podzieleniem przytoczonego wyżej stanowiska obrońcy R. K. .

Równocześnie Sąd Okręgowy w Elblągu wskazał, że przy ponownym

rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie można poprzestać na ujawnieniu

dowodów, które nie mają związku z działalnością R. K. i dokonać jego ponownego

przesłuchania,

a

także

rozważyć

przesłuchanie

D.T.

i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia wartości narkotyków

i korzyści majątkowej osiągniętej przez R. K. .

Ponadto sąd odwoławczy, formułując zapatrywania prawne i wskazania co do

dalszego postępowania, opowiedział się za interpretacją pojęcia korzyści majątkowej

w ujęciu szerokim, która obejmuje wartość mienia będącego we władaniu sprawcy,

a nie zysk osiągnięty z nielegalnego obrotu narkotykami, co stoi w sprzeczności

z jednoczesnym podzieleniem przytoczonego wyżej stanowiska obrońcy R. K. .

Już sama przytoczona niemal in extenso argumentacja Sądu Okręgowego

uzasadniająca rozstrzygnięcie o uchyleniu zaskarżonego wyroku świadczy

o słuszności przedmiotowej skargi. W świetle treści i zakresu wytycznych sądu

odwoławczego trudno bowiem uznać, że ustalenie wysokości korzyści majątkowej,

jaką oskarżeni uzyskali z przypisanych im przestępstw, przekraczają możliwości

V KS 45/25

6

sądu odwoławczego i są okolicznościami wymagającymi przeprowadzenia na nowo

przewodu sądowego w całości. Ta konkluzja zaś pozwala na przyznanie racji

skarżącemu, że Sąd Okręgowy w Elblągu w zaskarżonym wyroku dopuścił się

uchybienia przepisowi art. 437 § 2 k.p.k., gdyż w tym wypadku – wbrew supozycjom

tego Sądu – konieczność przeprowadzenia przewodu w całości, przynajmniej na

chwilę obecną, nie zachodzi. Z tego też powodu skargę prokuratora uwzględniono,

co skutkowało koniecznością uchylenia przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania

w postępowaniu apelacyjnym. W jego toku winny zostać uwzględnione wyrażone

powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.).

[J.J.]

[a.ł]

Anna Dziergawka Ryszard Witkowski Stanisław Stankiewicz