Sąd nie mógł skazać w apelacji, więc uchylił uniewinnienie B. F. SN oddalił skargę obrońcy

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 26 czerwca 2025 r. sygn. akt V Ka

739/25 uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z 12 grudnia

2024 r. sygn. akt II K. 558/20, którym oskarżony B.F., został uniewinniony od

zarzutu popełnienia przestępstw z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 199 § 3 k.k. w zw. z

V KS 54/25

2

art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 199 § 3 k.k. w

zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k., opisanych w punkcie I i III aktu oskarżenia

w części dotyczącej czynu z pkt. 1 aktu oskarżenia i w tym zakresie przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu I instancyjnym. W pozostałym

zakresie Sąd Okręgowy zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał, iż już

zgromadzony materiał dowodowy pozwala na przypisanie oskarżonemu

konkretnych czynów, opisanych w z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 199 § 3 k.k. w zw.

z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k., w tym także tego z pkt. I aktu oskarżenia, od

popełnienia którego oskarżony został uniewinniony. Sąd odwoławczy nie miał

jednak możliwości zmiany orzeczenia na niekorzyść oskarżonego poprzez wydanie

wyroku skazującego co do zarzutu I aktu oskarżenia, albowiem wydaniu wyroku

skazującego na etapie postępowania apelacyjnego stoi na przeszkodzie zakaz

określony w art. 454 § 1 k.p.k. (vide: uchwala Składu 7 sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt 1 KZP 10/18). W takim stanie rzeczy

konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania

sprawy przez sąd pierwszej instancji.

Od powyższego wyroku skargę złożył obrońca oskarżonych, zarzucając

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. przez uchylenie

zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania w celu „wszechstronnego i rzetelnego zbadania

wszystkich okoliczności sprawy, dogłębnego przeanalizowania zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego, a następnie wydania końcowego rozstrzygnięcia,

w sytuacji gdy konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie

mieści się w kręgu podstaw wyroku kasatoryjnego. W konsekwencji wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k.,

podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia, że

V KS 54/25

3

wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowego w Gdańsku nastąpiło

z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis art. 437

§ 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie

zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w

obliczu stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych

motywów zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu

drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy określonej w art. 454

§ 1 k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji

odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania

na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego, czy miałoby się opierać na

nowych dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na

dotychczasowym stanie dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia.

Gwarancyjny charakter tej instytucji, zapewniającej pełną realizację prawa do

obrony w dwuinstancyjnym postępowaniu (zob. postanowienie SN z 1 października

2025 r. sygn. akt V KS 20/25), nie zawsze dla spełnienia warunków do

kasatoryjnego orzekania oznacza wymóg przeprowadzania przez sąd ad quem

uzupełniającego postępowania dowodowego, czy też oceny materiału dowodowego

i dokonania ustaleń faktycznych w sposób właściwy dla sądu meriti. Zasadność

takiego sposobu procedowania, charakterystycznego dla obecnie obowiązującego

modelu postępowania apelacyjnego uzależniona jest od realiów konkretnej sprawy.

W tej rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy o wadliwości rozstrzygnięcia sądu I

instancji nie decydowały braki postępowania dowodowego, lecz wadliwie

przeprowadzona przez Sąd Rejonowy ocena zgromadzonych dowodów, co miało

skutkować dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych.

Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku,

wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd ad quem przedstawił

aspekty kompleksowej i analitycznej oceny materiału dowodowego, które czyniły

jego ogląd w skrajnie odmiennym świetle, którego aspekt prawny stworzył

wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo dla wyprowadzenia odmiennego

twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonego, że materializowała się w tych

realiach podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Ocena

V KS 54/25

4

słuszności tego stanowiska pozostaje zaś poza zakresem kontroli dokonywanej

przez Sąd Najwyższy w ramach niniejszego postępowania zob. np. uchwała

siedmiu sędziów SN z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17). Natomiast takie

zapatrywanie sądu odwoławczego obligowało ten organ do uchylenia zaskarżonego

apelacją wyroku, skoro nie wchodziło w grę wydanie wyroku skazującego w

instancji odwoławczej (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.).

Zastosowanie tego przepisu było – wobec jednoznacznej wymowy wyników

postępowania kontrolnego w ramach toku instancji - obowiązkiem sądu ad quem,

ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu procesowego oskarżonego. W

tej sytuacji zatem Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uchybił przepisowi art.

437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym wniesioną skargę należało oddalić (art.

539e § 2 k.p.k.). Jednocześnie Sąd Najwyższy - stosownie do treści art. 539f k.p.k.

w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. – orzekł w przedmiocie kosztów sądowych

postępowania skargowego.

SSN Ryszard Witkowski

[WB]

[a.ł]