Odmowa warunkowego zwolnienia nie otwiera drogi do wznowienia postępowania

Pismem z dnia 22 września 2025 r. skazany T.L. (poprzednio M.W.) zwrócił

się do Sądu Najwyższego z sygnalizacją wystąpienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postępowaniu wykonawczym

zakończonym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2023

r., sygn. akt II AKzw 389/23, którym to orzeczeniem zmieniono postanowienie Sądu

Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt III Kow

227/23/wz i odmówiono skazanemu M.W. (obecnie T.L.) warunkowego

V KZ 54/25

2

przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty orzeczonych wobec niego kar 25 lat

pozbawienia wolności i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Zarządzeniem sędziego Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2025 r.,

V KO 175/25, na podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. i art. 429 §

1 k.p.k. w zw. z art. 24 § 1 k.k.w., odmówiono przyjęcia wniosku T.L. o wznowienie

postępowania jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.

Zarządzenie to zaskarżył skazany. We wniesionym zażaleniu

zakwestionował oparcie się przez Sąd Najwyższy o przepis art. 540 § 1 k.p.k., a

pominięcie treści art. 542 § 1 i 3 k.p.k. Wskazał, że podstawą faktyczną jego

wniosku o wznowienie było wydanie przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowienia

w składzie nienależycie obsadzonym, bowiem z udziałem sędziego powołanego na

urząd sędziego tego Sądu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3),

natomiast uzasadniając podstawę prawną swojego środka odwoławczego powołał

się na orzecznictwo: Sądu Najwyższego, tj. uchwałę połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-

4110-1/20, OSNK z 2020 r., z. 2, poz. 7 – uwaga SN) i postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21 oraz organów

międzynarodowych – wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) i wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 4 września 2025 r., C-225/22.

W konkluzji wniósł o rozpoznanie jego zażalenia przez Sąd Najwyższy w

składzie 3 sędziów, uchylenie zaskarżonego zarządzenia, wznowienie

postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu w Łodzi albo przekazanie sprawy do innego sądu równorzędnego w

innej apelacji z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zażalenia konieczne jest, z

uwagi na wnioski skarżącego, wskazanie powodu rozpoznania środka

odwoławczego przez Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego a nie jak to

postulował skazany w składzie 3 sędziów. Taki sposób procedowania wynika

V KZ 54/25

3

wprost z przepisu art. 530 § 3 k.p.k., który stosuje się odpowiednio w postępowaniu

o wznowienie postępowania – zob. art. 545 § 1 k.p.k. Zgodnie z tą regulacją, na

zarządzenie, o którym mowa w art. 530 § 2 k.p.k. (o odmowie przyjęcia kasacji, a w

postępowaniu wznowieniowym – o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie

postępowania) zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego, a Sąd ten zażalenie

rozpoznaje jednoosobowo – art. 530 § 3 zd. drugie k.p.k. Od zasady tej ustawa nie

przewiduje żadnych wyjątków.

Natomiast odnosząc się do argumentacji skarżącego zawartej w

uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdzić należy, że jest ona całkowicie

chybiona.

Skazany powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunałów

w Strasburgu i Luksemburgu, które zresztą Sąd Najwyższy w tym składzie również

akceptuje, zupełnie pomija przyczynę wydania w niniejszej sprawie zarządzenia o

odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania. Powodem tej decyzji

procesowej, co w sposób jednoznaczny wynika z podstawy prawnej zarządzenia i

jego pisemnych motywów, było bowiem stwierdzenie, że wniosek o wznowienie

postępowania zakończonego postanowieniem o odmowie udzielenia warunkowego

przedterminowego zwolnienia jest niedopuszczalny z mocy ustawy.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że rozpoznanie każdego wniosku o

wznowienie postępowania, w tym również zawierającego sygnalizację potrzeby

orzekania przez sąd wznowieniowy z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać

badanie dopuszczalności takiego wniosku (sygnalizacji) – art. 545 § 1 k.p.k. w zw.

ze stosowanymi odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 in

fine k.p.k., gdyż wyłącznie wniosek (sygnalizacja) dopuszczalny podlega

merytorycznej ocenie.

W świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy tylko "postępowania sądowego

zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy

wznowieniowe, w tym także i ta określona w art. 542 § 3 k.p.k. – na co trafnie

zwrócono uwagę w zaskarżonym zarządzeniu – dotyczą tylko takiego

postępowania. Stanowi je zaś postępowanie w przedmiocie procesu, a więc

dotyczące odpowiedzialności karnej określonej osoby, w tym i dopuszczalności

procedowania w tej materii. Od tej reguły istnieją wszelako wyjątki. Sąd Najwyższy

V KZ 54/25

4

wielokrotnie dopuszczał wznowienie postępowania także i do innych kategorii

orzeczeń. Wskazywał chociażby na dopuszczalność wznowienia postępowania

prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 442) i to

zarówno postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia, jak również

postępowania o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia, prowadzonego na

podstawie tej ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 września

2003 r., III KO 26/03; z dnia 7 grudnia 2004 r., III KO 17/04), czy też postępowania

w przedmiocie odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie lub

pozbawienie wolności przez zatrzymanie, czy tymczasowe aresztowanie,

postępowania lustracyjnego prowadzonego w oparciu o ustawę z dnia 11 kwietnia

1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub

współpracy z nimi (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428) – zob. postanowienie Sądu

Najwyższego: z dnia 21 kwietnia 2005 r., II KO 59/04, OSNKW 2005, nr 5-6, poz.

56), a wreszcie postępowania zakończonego postanowieniem o oddaleniu wniosku

o wznowienie postępowania lub postanowieniem o oddaleniu kasacji (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22).

W doktrynie od dawna podkreśla się także możliwość wznowienia

postępowania również w odniesieniu do postępowań ubocznych, a więc co do

innego niż zasadniczy nurt procesu, ale co najwyżej takich, które mają

autonomiczny charakter względem tego nurtu, a więc nie są z nim związane (M.

Biłyj, M. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i

praktyki, Warszawa 1980 r., s. 59 - 60). Taki charakter ma postępowanie

wykonawcze, z tym, że wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym

jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym możliwości zmiany

postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. Przepis ten przewiduje szczególny tryb

kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów kodeksu karnego

wykonawczego, ograniczony jednak do badania wyłącznie okoliczności faktycznych,

nowych lub nieznanych sądowi w chwili orzekania. Nie może więc służyć do

korygowania błędów prawnych, co oznacza, że wznowienie postępowania w

odniesieniu do postępowania wykonawczego może nastąpić tylko w wypadkach,

V KZ 54/25

5

których dotyczy art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 540 § 2 i 3 k.p.k., jak również na

podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21

marca 1996 r., III KRN OSNKW 1996, z. 5-6, poz. 26; z dnia 14 grudnia 2004 r., IV

KO 35/04; z dnia 15 kwietnia 2010 r., III KO 23/10; K. Postulski, Glosa do

postanowienia SN z dnia 5 lutego 2003 r., V KK 241/02, PS 2004, nr. 2, s.159), nie

zaś na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.

Oczywiste jest przy tym - z racji przytoczonej już treści art. 540 § 1 k.p.k. - że

ograniczeniem możliwości wznowienia postępowania toczącego się w ramach

postępowania wykonawczego jest wymóg, aby dotyczyło ono orzeczenia

kończącego to postępowanie sądowe. Takim będzie to, które definitywnie zamyka

rozpoznanie danej kwestii i przez to mające cechy trwałości. W orzecznictwie i w

piśmiennictwie podkreśla się, iż na gruncie postępowania wykonawczego

orzeczeniem (postanowieniem) kończącym postępowanie jest takie, które

powoduje trwałe przekształcenie sposobu lub trybu wykonywania kary lub innego

środka (por. Z. Doda, Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym,

Warszawa 1972, s. 132 - 133; W. Grzeszczak, Kasacja w prawie karnym,

Warszawa 1996, s. 23, A. Herzog, Glosa do postanowienia SN z dnia 16 września

2008 r., sygn. IV KO 108/08, Pr. i Pr., 2009, nr 5, s.174; postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 26 maja 2004 r., V KK 64/04; z dnia 3 września 2015 r., V KO

43/15; z dnia 6 września 2018 r., III KO 76/18).

O ile więc, co zasadnie podkreślono w zaskarżonym zarządzeniu, możliwe

jest wznowienie postępowania zakończonego udzieleniem warunkowego

przedterminowego zwolnienia oraz odwołaniem warunkowego zwolnienia, gdyż

postanowienia w tym przedmiocie są orzeczeniami kończącymi postępowanie

sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. (również w świetle przesłanek z art. 542 §

3 k.p.k.), bowiem trwale przekształcają sposób i tryb wykonania kary, o tyle

postanowienie o odmowie udzielenia warunkowego przedterminowego zwolnienia

takiego atrybut „orzeczenia kończącego postępowanie” nie posiada, a to z uwagi na

treść art. 161 § 3 i 4 k.k.w.

Tej, trafnie wskazanej w zarządzeniu podstawy prawnej wydanej decyzji

procesowej, autor zażalenia w swoim środku odwoławczym nie podważył.

Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.

V KZ 54/25

6

[WB]

[a.ł]