Bank domagał się urealnienia kapitału kredytu po jego unieważnieniu. Sąd oddalił apelację

Sąd Okręgowy w Świdnicy zaskarżonym wyrokiem z 21 lutego 2025 r. oddalił powództwo główne i ewentualne (pkt I); zasądził od powoda (...) Bank S.A. we B. na rzecz pozwanych L. D. i K. D. łącznie kwotę 5.434 zł tytułem kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty (pkt II).

Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego wynikało m.in., że strony zawarły w dniu 22 sierpnia 2007 r. umowę kredytu (...) na kwotę 141.079,05 zł nominowaną do waluty CHF wg. kursu kupna walut obowiązującego w banku, z płatnością rat w złotych (wg. równowartości CHF). Wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwotę 54.708,59 zł z uwagi na nieważność ww. umowy kredytu, a następnie wyrokiem z 19 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację banku od ww. wyroku Sądu Rejonowego. Strona powodowa wezwała pozwanych do zapłaty kwoty 137.821,58 zł, tj. wypłaconego im kapitału oraz kwoty 1.217,20 zł, tj. nadpłaty powstaje po całkowitej spłacie kredytu. Kredytobiorcy wezwali bank do zapłaty kwoty 145.200,00 zł z tytułu zapłaconych rat, powołując się na nieważność umowy kredytu. Oświadczeniem z dnia 2 lipca 2024 r. bank dokonał potrącenia wierzytelności pozwanych (234.337,17 zł) ze swoimi wierzytelnościami (137.821,58 zł i 1.217,20 zł), wobec czego bank pozostał dłużnikiem pozwanych co do kwoty 95.298,39 zł, z zastrzeżeniem, że bankowi pozostaje uprawnienie z tytułu urealnienia kwoty zwracanego kapitału na kwotę 23.648,51 zł, obliczoną stosownie do wskaźników inflacji ogłaszanej przez GUS.

Sąd Okręgowy ustalił, że powództwo główne, jak i ewentualne podlegało oddaleniu jako bezzasadne. Sąd wskazał, że brak jest podstawy dla dochodzenia przez bank roszczeń stanowiących ekwiwalent pieniężny za korzystanie z kapitału udostępnionego kredytobiorcom. Kredytobiorcy jako konsumenci pozostają pod ochroną Dyrektywy 93/13, której treść sprzeciwia się uwzględnieniu jakichkolwiek żądań banku związanych z waloryzacją, czy urealnieniem świadczenia kredytobiorcy polegającego na zwrocie udzielonego kapitału, jak też zwrotem kwoty wzbogacenia, jakie kredytobiorca uzyskał z racji powinności oddania bankowi wyłącznie kwoty nominalnej kredytu.

Wyrok ten zaskarżyła strona powodowa w całości i zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, które szczegółowo opisane zostały w treści apelacji (k. 204-211), a to art. 235

2 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 233 k.p.c., co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń okoliczności istotnych dla sprawy; art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 358

1 § 3 k.c.

Powołując się na podniesione zarzuty, apelująca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ewentualnie wniosła o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanych na jej rzecz kwoty 23.648,51 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia zapłaty w sposób wskazany w pozwie. Ewentualnie wniosła o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego przysługującego powodowi od strony pozwanej z tytułu zwrotu środków pieniężnych w wysokości 137.821,58 zł otrzymanych w dniu 28 sierpnia 2007 r. na podstawie umowy kredytu w ten sposób, że powodowi poza rozstrzygnięciem o zwrot środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości przysługuje od strony pozwanej dodatkowe świadczenie o zapłatę kwoty 29.865,45 zł wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza (żądanie ukształtowania) i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 29.865,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie do dnia zapłaty w sposób określony w pozwie. W każdym przypadku wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W trybie art. 380 k.p.c. strona pozwana wniosła o przeprowadzenie na etapie postępowania apelacyjnego pominiętego przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego.

W odpowiedzi na apelację, pozwani wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Znajdowały one bowiem należyte oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd Okręgowy w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił na jego podstawie relewantne ustalenia faktyczne, przedstawiające fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny, przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 k.p.c., władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje za swoje.

Nie był uzasadniony wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Stosownie do treści art. 386 § 2 i 4 k.p.c. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, nie rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy albo w sytuacji, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przytoczonych powyżej podstaw do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W szczególności postępowanie przed Sądem Okręgowym nie jest dotknięte nieważnością, nadto Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy rozstrzygając w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne.

Za nieuzasadniony Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 235

1 § 1 k.p.c. i 233 § 1 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c., zmierzający do zakwestionowania decyzji Sądu I instancji o pominięciu dowodu z opinii biegłego sądowego. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że dowód ten był nieprzydatny przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Sąd poczynił wszelkie ustalenia niezbędne dla merytorycznego rozpoznania sporu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do pominięcia wniosków lub przyjęcia wniosków niewynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Przeciwnie, rozważania Sądu pierwszej instancji były poparte trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Argumentacja strony pozwanej w tym zakresie ukierunkowana była przede wszystkim na zakwestionowanie dokonanej oceny materiału dowodowego, sprowadzającej się do stwierdzenia braku okoliczności uzasadniających żądanie wyrażone w pozwie, które w istocie stanowiło żądanie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Zarzuty te były nietrafne i skorelowany z nimi na podstawie art. 380 k.p.c. wniosek okazał się bezzasadny.

Słusznie wskazał Sąd Okręgowy, że skutkiem uznania umowy kredytu za nieważną, co miało miejsce w postępowaniu z powództwa kredytobiorców, jest konieczność dokonania stosownych rozliczeń tytułem zwrotu spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy świadczeń. Bezspornym pozostawało, że bank wypłacił pozwanym na podstawie nieważnej umowy kwotę 137.821,58 zł. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż oczywistym jest że bank może żądać zwrotu udostępnionego kapitału. Bezspornym jednak w niniejszej sprawie było, że pozwani zwrócili nominalną kwotę udostępnionego im kapitału jeszcze przed wszczęciem postępowania. Bezzasadnym z kolei jest dochodzenie przez bank tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, czy też inaczej nazwanych składników, tj. waloryzacji lub urealnienia kwoty kapitału. Sąd Odwoławczy dostrzega, że jest to próba odzyskania części roszczeń, które należne byłyby bankowi w sytuacji, gdy umowa skutecznie wiązałaby strony. Eliminacja umowy kredytu, która zawierała w swej treści postanowienia abuzywne nie może skutkować powstaniem roszczeń analogicznych do tych, które przysługiwałyby kredytodawcy, gdyby do niej nie doszło. Sąd Apelacyjny podkreśla, że takie rozwiązanie umożliwiłoby bankowi uniknięcie negatywnych konsekwencji płynących z unieważnienia umowy.

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że nie istnieją podstawy do żądania przez powodowy bank zwrotu kwot wyższych nominalnie niż te, które udostępnione zostały w wykonaniu nieważnej umowy tytułem kapitału kredytu. Konstrukcja umowy kredytu zapewnia bankowi składniki wynagrodzenia w postaci odsetek, czy prowizji za udostępniony kredytobiorcom kapitał. Nieważność umowy pozbawia bank takich uprawnień, a w ocenie Sądu Odwoławczego brak jest innych podstaw dla przyznania mu takiego wynagrodzenia. Należy mieć na uwadze, że jest to również narzędzie ochrony konsumenta, który zwarł z bankiem umowę zawierającą abuzywne postanowienia.

Przesądzona jest już bowiem kwestia tego, że bank uprawniony jest jedynie do dochodzenia kwoty udostępnionego w ramach nieważnej umowy kredytu kapitału. Wszelkie inne składniki, tj. odsetki, czy wynagrodzenie za korzystanie z kapitału nie jest należne bankowi w sytuacji unieważnienia umowy. Jako podmiot profesjonalny, bank uprawniony jest do otrzymania takich składników w sytuacji, kiedy zawiera z konsumentem umowę opartą na uczciwych warunkach. W niniejszej sytuacji umowa kredytu zawarta przez strony zawierała postanowienia abuzywne, co skutkowało jej nieważnością i pozbawiło powodowy bank możliwości dochodzenia składników stanowiących swoiste wynagrodzenie za udzielony kapitał. Uwzględnienie żądania wyrażonego w pozwie oznaczałoby wyeliminowanie negatywnych dla banku skutków unieważnienia umowy, które służą jednocześnie ochronie konsumentów, których prawa zostały naruszone przez zawarcie w umowie klauzul abuzywnych. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że w razie uznania umowy za nieważną sytuacja stron wygląda tak, jak gdyby umowa nigdy nie obowiązywała. To z kolei oznacza, że pozwani zobowiązani są jedynie do świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzającym do zwrotu świadczenia otrzymanego tytułem wypłaconej kwoty kredytu. Nie oznacza to świadczenia w wykonaniu umowy. Nie można również mówić o jakiejkolwiek korzyści uzyskanej z tytułu umowy, skoro ta jest nieważna

ex tunc.

Co istotne, podkreślić również należy, że nie jest możliwa waloryzacja świadczenia już spełnionego, a w niniejszej sprawie pozwani spłacili kwotę udostępnionego im kapitału przed wdaniem się w spór. Wobec czego również ta okoliczność, wyklucza dochodzenie przez stronę powodową roszczenia wyrażonego w pozwie.

Żądanie banku nie zasługiwało również na uwzględnienie przez wzgląd na przepisu o bezpodstawnym wzbogaceniu z uwagi na brak stanu zubożenia. Sąd Apelacyjny wskazuje bowiem, że nie sposób przyjąć, że wobec nieuzyskania przez bank oprocentowania lub innych świadczeń dodatkowych, ten jest zubożony w rozumieniu art. 405 k.c.

Między innymi w wyroku z 7 grudnia 2023 roku w sprawie C 140/22 TSUE wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z która po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego bank ma prawo żądać od konsumenta kwoty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty. Z tym zastrzeżeniem dotyczącym ustawowych odsetek za opóźnienie bank nie ma prawa do otrzymywania wynagrodzenia za wykorzystanie tego kapitału przez konsumenta.

Mając powyższe na względzie uznać należało, że apelacja jest bezzasadna, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt 1.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 98 § 1 i 1

1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. O odsetkach za opóźnienie w zapłacie tej należności orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.

B. J.

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)