Umowa kredytu frankowego zostaje bez marży banku. Kredytobiorca dostanie 3321,92 zł

Wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I C 1233/21 Sąd Okręgowy w Świdnicy zasądził od pozwanego Banku (...) S.A. w J. na rzecz powoda I. L. kwotę 108.235,60 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 49.655,71 zł od dnia 22 marca 2020 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 58.579,89 zł od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt I); ustalił, że nie istnieje między stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy nr (...) z dnia 14 grudnia 2007 r. (pkt II); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.868 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III); nakazał pozwanemu, aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa- Sadu Okręgowego w Świdnicy kwotę 3.438,46 zł tytułem zwrotu wydatków (pkt IV).

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 21 listopada 2022 r. uchylił powyższe orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Świdnicy, wskazując na nierozpoznanie istoty sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt I C 123/23 ustalił, że nie istnieje między stronami stosunek prawny kredytu wynikający z umowy nr (...) z dnia 14 grudnia 2007 r. (pkt I); zasądził od pozwanego Banku (...) S.A. w J. na rzecz powoda I. L. kwotę 108.235,60 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 49.655,71 zł od dnia 22 marca 2020 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 58.579,89 zł od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt II); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.468 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III); zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Świdnicy kwotę 7.061,83 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z wydaniem opinii w sprawie zaliczając na poczet zasądzonej kwoty uiszczoną przez stronę pozwaną zaliczkę w wysokości 2.000 zł (pkt IV).

Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego wynikało m.in., że 19 grudnia 2007 r. powód zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego umową datowana na 14 grudnia 2007 roku, na podstawie której udzielono mu kredytu w wysokości 137.550,56 zł indeksowanego kursem CHF. Kredyt przeznaczony był na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej, na cele konsumpcyjne oraz spłatę zobowiązań finansowych kredytobiorcy wymienionych w umowie. Kredyt został udzielony na okres 360 miesięcy. Umowę zawarto bez możliwości negocjacji na wzorcu umownym przygotowanym przez bank. Kredyt wypłacono w transzach przeliczonych przez kurs sprzedaży CHF według Tabeli Banku. Tabela kursów sporządzona była w oparciu o średni kurs NBP +/- marża banku. W okresie od 27 lipca 2010 r. do 27 stycznia 2020 r. powód spłacił w sumie 108.235,60 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.

Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości. Podzielił stanowisko powoda, co do abuzywności postanowień umowy, skutkującej jej nieważnością. Powód zawierał umowę jako konsument i z mocy art. 385

1 § 1 k.c. postanowienia umowne nieuzgodnione z nim indywidualnie nie wiązały go, gdyż kształtowały prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy. W wyniku eliminacji klauzul abuzywnych, umowa nie mogła w dalszym ciągu być realizowana, w związku z czym zachodziły podstawy do ustalenia jej nieważności. Sąd Okręgowy ocenił, że powód posiadał interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu nieważności umowy. W oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu zasądzono również zwrot spłaconych rat kapitałowo – odsetkowych. Stronę pozwaną obciążono obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła strona pozwana w całości i zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 327

1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. w zw. z art. 247 k.p.c. w zw. z art. 386 § 6 k.p.c., w sposób szczegółowo opisany w treści apelacji (k. 946v-949);

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 353

1 k.c. oraz art. 58 § 1 i 3 k.c., art. 385

1 § 1 k.c., art. 65 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z § 17 umowy kredytu oraz z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 386 § 6 k.p.c., art. 385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 358 § 1 i 2 k.c. i art. 65 § 1 k.c., art. 189 k.p.c., art. 410 § 1 i 2 k.c. oraz art. 405 k.c., art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. oraz art. 455 k.c. w zw. z art. 5 k.c., art. 496 k.c., art. 497 k.c., w sposób szczegółowo opisany w apelacji (k. 949-951).

Na tej podstawie strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania za obie instancje. Apelująca podtrzymała podniesiony w sprawie zarzut zatrzymania.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, a także o nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w przeważającej części.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Znajdowały one bowiem należyte oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny, przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 k.p.c., władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje za swoje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że, wbrew stanowisku strony pozwanej, powód miał interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu. Należy zwrócić uwagę, że interes prawny zachodzi wówczas, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę prawnie doniosłych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Pozytywne rozstrzygnięcie sprawy pozwoli uniknąć ewentualnych sporów w przyszłości. W zakresie przyszłych roszczeń o zapłatę z tytułu rat kredytu spłaconych po wniesieniu pozwu, powód musiałby występować ponownie z żądaniem zwrotu. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności powoda co do dalszego bytu umowy. Przesądza to o posiadaniu przez niego interesu prawnego w tym zakresie. Tym samym zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. okazał się chybiony.

Sąd Apelacyjny podziela jednak stanowisko apelującej, że w niniejszej sprawie postanowienia abuzywne zawarte w spornej umowie nie muszą powodować upadku całej umowy. Z przepisów nie wynika, że zabronione jest utrzymanie w mocy umowy kredytu, który wyrażony jest w jednej walucie i indeksowany do waluty obcej po usunięciu elementu warunkującego ustalenie kursu kupna i sprzedaży tej waluty – który to element przewiduje skorygowanie kursu w tabeli banku ze średnim kursem Narodowego Banku Polskiego i dodatkowo marżą ustaloną przez bank. Kwestia marży w ocenie Sądu Apelacyjnego stanowi o abuzywności postanowienia, jednak wobec aktualnego orzecznictwa, nie ma podstaw do unieważnienia całej umowy, skoro można usunąć zapisy o abuzywnym charakterze, a pozostałe postanowienia umowy czynią zadość wymaganiom stawianym dla umów kredytowych. Powyższe zostało potwierdzone m.in. w postanowieniu Trybunału Sprawiedliwości z 10 listopada 2025 r., wydanym w sprawie C-160/25, który wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem umowa kredytu, wyrażonego w jednej walucie i indeksowanego do innej waluty, nadal obowiązuje pomimo usunięcia elementu warunku dotyczącego ustalenia kursu kupna i sprzedaży tej waluty - który to element przewiduje skorygowanie tego średniego kursu przeliczenia wspomnianej waluty o marżę kupna i sprzedaży określoną przez kredytodawcę - ze względu na nieuczciwy charakter tego elementu, jeżeli wspomniany element stanowi zobowiązanie umowne odrębne od zobowiązań zawartych w tym warunku w tym znaczeniu, że ustanawia autonomiczne zobowiązania, które można oddzielić od innych zobowiązań przewidzianych we wspomnianym warunku (motyw 35). Uznać zatem należy, że zarzuty prawa materialnego na które wskazuje apelująca zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż rozważania Sądu Okręgowego w zakresie nieważności umowy pozostają bez znaczenia, skoro można usunąć z niej zapisy o charakterze abuzywnym i dalej może ona obowiązywać. W ocenie Sądu Apelacyjny usunięcie zapisu dotyczącego marży jest dopuszczalne i stanowi najmniejszą niezbędną ingerencję w umowę kredytu. Wyłączenie całego § 17 umowy pozbawiłoby sensu całego zobowiązania, natomiast usunięcie z niego klauzuli odnoszącej się do odpowiedniego pomniejszania lub powiększania średniego kursu Narodowego Banku Polskiego o marżę banku, pozostawia sens i konstrukcję kredytu opartego o indeksację do waluty obcej. Eliminacja klauzul abuzywnych, dotyczących marży banku nie uniemożliwia ustalenia wysokości wzajemnych świadczeń stron, w tym kwoty kredytu i oprocentowania.

Usunięcie wskazanego postanowienia zawartego w § 17 umowy oznacza, że w stosunku zobowiązaniowym pomiędzy stronami winien obowiązywać średni kurs Narodowego Banku Polskiego, który jest czynnikiem obiektywnym, a co umożliwia dalsze trwanie umowy. Eliminacja postanowienia dotyczącego marży sprawia, że umowa zawiera elementy konieczne w rozumieniu art. 69 Prawa Bankowego i może nadal funkcjonować, pozbawiając jedynie bank dodatkowych korzyści ekonomicznych. Wskazać należy, iż nie jest to również zastąpienie usuniętego elementu innym – co w świetle przepisów unijnych i krajowych zdaje się nie mieć podstawy. Zapis dotyczący przeliczania wartości poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych z wykorzystaniem kursu waluty indeksacji, w sposób wystarczający opisuje mechanizm z zastosowaniem średniego kursu Narodowego Banku Polskiego bez użycia abuzywnego postanowienia o marży banku. Postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie tego fragmentu jednostki redakcyjnej umowy, który odnosi się do modyfikacji średniego kursu NBP o taką marżą (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2024 r., II CSKP 1468/22; wyrok Sadu Najwyższego z 30 października 2024 r., II CSKP 1939/22).

Zasadnym wobec powyższego w ocenie Sądu Apelacyjnego jest również zarzut naruszenia art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w odniesieniu do części świadczenia powoda, obliczoną przy uwzględnieniu średniego kursu Narodowego Banku Polskiego. Nadpłata kredytu wynikająca z zastosowania marż kupna i sprzedaży stanowi nienależne świadczenie podlegające zwrotowi. Takie rozumienie implikuje z kolei problem dotyczący odpowiednich rozliczeń między stronami. Roszczenie o ustalenie i zapłatę, wyrażone w pozwie jako główne wobec powyższego nie zasługiwało na uwzględnienie. Skoro umowa może obowiązywać bez zapisów dotyczących marży, to należało ocenić zgłoszone w sprawie żądanie ewentualne. Jak wynika z niekwestionowanej opinii biegłego sądowego sporządzonej w sprawie, po uchyleniu pierwszego wyroku Sądu Okręgowego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, łączna różnica pomiędzy faktycznie uiszczonymi ratami kapitałowo-odsetkowymi, a ratami jakie byłyby przy zastosowaniu średnich kursów Narodowego Banku Polskiego w miejsce kursów sprzedaży banku dla okresu objętego sporem, tj. od dnia 27 grudnia 2007 r. do 27 listopada 2020 r. wynosi 3.321,92 zł. Kwota ta stanowi należny powodowi zwrot w sytuacji usunięcia nieuczciwego warunku dotyczącego marży, który znalazł swój wyraz w § 17 umowy kredytu.

Mając na względzie powyższe rozważania należało zmienić zaskarżony wyrok w pkt I, II oraz III, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

Dalej idącą apelację oddalono w pkt 2 na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania przed Sądem Okręgowym i postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c.. Apelacja w przeważającej mierze została uwzględniona. Zważywszy przy tym, że strona pozwana, z uwagi na wysokość opłaty od apelacji, poniosła w postępowaniu apelacyjnym wyższe koszty, przy stosunkowym rozdzieleniu to powód byłby zobowiązany do zwrotu ich części na rzecz strony pozwanej. Jednakże, mając na względzie charakter niniejszej sprawy, jako sporu z zakresu tzw. spraw frankowych, które wciąż są rozstrzygane w sposób niejednolity w zakresie sposobu rozliczeń świadczeń nienależnych między stronami, Sąd Apelacyjny uznał, że od obciążania powoda kosztami strony pozwanej należy w tej sytuacji odstąpić. Co istotne dla tej oceny, rozstrzygany spór był sporem przedsiębiorcy z konsumentem, który swoje żądanie oparł na twierdzeniach o występowaniu nieuczciwych, abuzywnych postanowień w umowie sporządzonej przez bank – profesjonalistę, który te nieuczciwe warunki wprowadził.

N. U.

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)