Kredyt indeksowany do CHF z kursem ustalanym przez bank nieważny; bank zwróci 207 064,71 zł i 27 586,20 CHF

Powódka E. U. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. w G. 146.932,23 zł oraz 21.607,58 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty z uwagi na nieważność umowy kredytu nr (...) z dnia 31.07.2007 r. na podstawie art. 58 kc w zw. z art. 569 pr. bank., ewentualnie zasądzanie od pozwanego 82.922,90 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty wskutek uznania niektórych postanowień ww. umowy za abuzywne w rozumieniu art. 385

(

1) kc i tym samym bezskuteczne wobec powódki, a nadto zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu.

Powódka wskazała, że w dniu 02.08.2007 r. zawarła z (...) S.A. w G. umowę kredytu na kwotę 216.295,80 zł. Walutą indeksacji kredytu był CHF. Treść umowy kredytu nie wskazuje wysokości kredytu w tej walucie. W umowie nie wskazano expressis verbis kursu po jakim miało dojść do rozliczenia kredytu ani wysokości zobowiązania w walucie indeksacji. Kredytobiorca nie był w stanie określić salda kredytu.

Powódka podała, że dochodzi zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz Banku w okresie od 13.06.2010 r. do 14.04.2020 r. w związku z nieważnością umowy.

Powódka wskazała, że korzystała z usług pośrednika kredytowego, który przedstawił jej kredyt jako korzystny w porównaniu do standardowego kredytu złotowego. Waluta CHF została przedstawiona jako bezpieczna i stabilna. Powódka nie otrzymała informacji na temat możliwych niekorzystnych skutków związanych z taką umową, w szczególności hipotetycznej możliwości nieograniczonego wzrostu kursu waluty, a także faktu, że powódka nie jest zabezpieczona przez ryzykiem kursowym. Przy zawarciu umowy nie było mowy o jakichkolwiek negocjacjach postanowień umowy, w tym ustaleniu wysokości kursów kupna lub sprzedaży mających zastosowanie do przeliczeń świadczeń powódki. Z góry ustalono, że zastosowanie będą miały kursy wskazane w Tabeli kursowej Banku.

Podstawę roszczenia powódki stanowi uznanie, iż poszczególne postanowienia umowne mają charakter niedozwolonych zgodnie z art. 385

1 § 1 kc.

Zastosowana klauzula indeksacyjna powoduje, że kwota zobowiązania nigdy nie będzie równa kwocie udzielonego kapitału. Brak było w umowie zasad i sposobu obliczenia kwoty, którą powódka będzie zobowiązana spłacić.

Powódka nie miała wpływu na treść kwestionowanych postanowień. Nie można też mówić o spełnieniu obowiązku informacyjnego przez Bank. Powódka podjęła decyzję o zawarciu umowy wskutek braku odpowiedniego wiedzy, którą przedsiębiorca powinien był jej przekazać przed zawarciem umowy.

Kwestionowane przez powódkę postanowienia dotyczą zasad wyliczenia wysokości kwoty kredytu i poszczególnych rat. Są one sformułowane niejednoznacznie. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest nieważność całej umowy.

Szczegółowe uzasadnienie stanowiska powódki przedstawione jest na k. 4-50 i 269-282 akt sprawy.

Pozwany (...) S.A. w G. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów procesu.

Pozwany zakwestionował stanowisko powódki tak co do zasady, jak i co do wysokości.

Szczegółowe uzasadnienie stanowiska pozwanego przedstawione zostało na k. 80-156 i 287-337.

W piśmie procesowym z dnia 06.12.2021 r. (k. 452-459) powódka zmieniła powództwo w ten sposób, że wniosła o:

1. ustalenie nieważności całej umowy kredytu nr (...) z dnia 31.07.2007 r. na podstawie art. 58 kc w zw. z art. 69 pr. bank. i art. 353

2 kc;

2. zasądzenie od pozwanego:

a) 212.458,63 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi:

- dla kwoty 146.932,23 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty,

- dla kwoty 65.526,40 zł od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty,

b) 26.181,51 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi:

- dla kwoty 21.607,58 CHF od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty,

- dla kwoty 4.573,93 CHF od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty,

z uwagi na uiszczenie nienależnych świadczeń na podstawie ww. nieważnej umowy;

3. zasądzenie od pozwanego kosztów procesu.

Powódka wskazała, że łącznie dochodzi zwrotu świadczeń spełnionych od dnia zawarcia umowy kredytu – 02.08.2007 r. do dnia 15.11.2021 r.

W piśmie procesowym z dnia 24.01.2022 r. (k. 543-555) pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, także w zmodyfikowanym zakresie.

W piśmie procesowym z dnia 11.02.2022 r. (k. 573) powódka sprecyzowała roszczenie główne o zapłatę w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego:

a) 207.064,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi:

- dla kwoty 146.932,23 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty,

- dla kwoty 60.132,48 zł od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty,

b) 27.586,20 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi:

- dla kwoty 21.607,58 CHF od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty,

- dla kwoty 5.978,62 CHF od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty.

Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny.

Uchwałą nr (...) z dnia 26.03.2003 r. Zarząd (...) S.A. w G. wprowadził Regulamin ustalania kursu kupna/sprzedaży, który przewidywał, że:

- kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna

- kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna

- marże kupna i sprzedaży ustalana są raz na miesiąc decyzją Banku, a ich wyliczenie polega na obliczeniu różnicy pomiędzy średnimi kursami złotego do danych walut ogłoszonymi w tabeli kursów średnich NBP w przedostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż a średnią arytmetyczną z kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych z pięciu banków na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż – banki te to (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A. i (...) S.A.

/ dowód: uchwała nr (...) z dnia 26.03.2003 r. – k. 240-241 /

E. U. zamierzała zakupić mieszkanie za środki pochodzące z kredytu bankowego. Zgłosiła się do biura pośrednictwa kredytowego (...), gdzie obsługiwał ją pośrednik J. K.. Pośrednik ten obsługiwał różne banki. W 2007 r. banku zachęcały do zaciągania kredytów indeksowanych do CHF. Kredyty te były uważane za korzystniejsze, jako że rata kredytu była niższa i niższa była zdolność kredytowa.

Przy składaniu wniosku kredytowego nie były sporządzane symulacje dotyczące wahań kursów CHF. Pośrednik nie przedstawiał klientom wzoru umowy kredytowej. Nie było możliwości wprowadzania zmian do treści umowy przygotowanej przez bank.

Powódka została poinformowana o braku zdolności do uzyskania kredytu złotowego.

W dniu 05.07.2007 r. E. U. złożyła – w biurze pośrednictwa kredytowego prowadzonego przez J. K. – na formularzu (...) S.A. – skierowany do tego Banku wniosek nr (...) o udzielenie kredytu hipotecznego o następujących parametrach:

- cel kredytu – zakup mieszkania na rynku pierwotnym – 210.000 zł,

- wnioskowana kwota kredytu – 260.000 PLN,

- okres kredytowania 20 lat,

- oprocentowanie w dniu złożenia wniosku – L3M,

- kredyt udzielony w PLN indeksowany kursem CHF.

Powódka złożyła na formularzu Banku oświadczenie, że przedstawiono jej ofertę kredytu hipotecznego (...) S.A. w złotych polskich oraz że wybrała kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowaną o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej.

/ dowód: wniosek o udzielenie kredytu z załącznikami – k. 169-175; zeznania świadków: J.

K. – e-protokół z dnia 19.02.2021 r. 00:02:55-00:29:37 k. 370-372, H.

S. – k. 437-440; zeznania powódki E. U. – e-protokół z dnia

04.02.2022 r. 00:03:56-00:30:19 k. 557-558 i 560 /

W dniu 02.08.2007 r. (...) S.A. w G. oraz E. U. zawarli – sporządzoną dnia 31.07.2007 r. – umowę kredytu nr (...).

Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 216.295,80 zł indeksowanego kursem CHF, na

co składały się:

- kwota postawiona do dyspozycji kredytobiorcy w wysokości 210.000 zł, przeznaczona na realizację celu określonego w ust. 2,

- koszt ubezpieczenia z tytułu ryzyka utraty pracy – 4.624,40 zł,

- koszt opłaty sądowej należnej za wpis hipoteki – 200 zł,

- koszt ubezpieczenia na życie oraz na wypadek trwałej i całkowitej niezdolności do pracy – 1.471,40 zł;

w dniu wypłaty saldo wyrażane było w walucie, do której był indeksowany kredyt, według kursu kupna waluty podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane było dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której był indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., opisanej szczegółowo w § 17 (§ 1 ust. 1).

Kredyt przeznaczony był na pokrycie części kosztów budowy samodzielnego lokalu mieszkalnego realizowanego przez (...) sp. z o.o. sp. k. we W. opisanego szczegółowo w § 3 ust. 1 (§ 1 ust. 2).

Spłata kredytu miała nastąpić w 240 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 5).

Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosiło 5,600 % w skali roku i stanowiło sumę: marży Banku niezmiennej w okresie trwania umowy w wysokości 1,200 % oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3, opisanego szczegółowo w § 8 oraz 2,00 % do czasu przedłożenia odpisu KW wskazującego na prawomocny wpis hipoteki (§ 2 ust. 1 i 2).

Z tytułu przekroczenia dopuszczalnego wskaźnika obciążenia nieruchomości kredytem kredytobiorcy zobowiązani byli do zapłaty co trzy lata opłaty manipulacyjnej; wysokość pierwszej opłaty wynosiła 1.965,60 zł (§ 2 ust. 4).

Nieruchomością w rozumieniu postanowień umowy był lokal mieszkalny nr (...) o pow. 38,36 m

(

2), położony we W. przy ul. (...) – prawo własności tego lokalu miało przysługiwać E. U. (§ 3ust. 1).

Prawne zabezpieczenia spłaty kredytu stanowiły (§ 3 ust. 2):

a) hipoteka kaucyjna w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170 % kwoty kredytu określonej w § 1 ust. 1 wpisana w KW zgodnie z postanowieniami § 12,

b) cesja na rzecz Banku wierzytelności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości zgodnie z § 12 ust. 4 i 5,

c) ubezpieczenia, o którym mowa w § 13 ust. 8-14,

d) cesja wierzytelności należnych kredytobiorcy z tytułu zwrotu wpłat dokonanych na rzecz inwestora.

Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosił 105.881,58 zł, a rzeczywista stopa procentowa 4,490 % (§ 6 ust. 1).

W przypadku, gdy kredyt był indeksowany kursem waluty obcej, zmiana tego kursu miała mieć wpływ na wysokość raty oraz salda zadłużenia z tytułu kredytu, przy czym saldo zadłużenia mogło przekroczyć wartość nieruchomości; ryzyko z tego tytułu ponosił kredytobiorca (§ 6 ust. 3).

Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych, po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez Bank wniosku o wypłatę, sporządzonego prawidłowo przez kredytobiorcę na formularzu (§ 7 ust. 1).

Każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich miała zostać przeliczona na walutę, do której indeksowany był kredyt, według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty (§ 7 ust. 2).

Oprocentowanie kredytu było zmienne i ulegało zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakim nastąpiła wypłata kredytu, najbliższego miesiąca następującego po zmianie indeksu L3 (§ 8 ust. 1).

Indeks L3 ulegał zmianie zgodnie z następującymi zasadami (§ 8 ust. 2):

a) indeks L3 dla każdego kwartału kalendarzowego oblicza się jako arytmetyczną średnią stawek LIBOR 3m (dla lokat międzybankowych trzymiesięcznych), obowiązujących w dniach roboczych w okresie od 26 dnia miesiąca zamykającego kwartał poprzedzający ostatni kwartał kalendarzowy do 25 dnia miesiąca kończący kwartał poprzedni,

b) indeks L3 ulega zmianie w okresach kwartalnych, w przypadku, gdy bieżąca wartość indeksu jest różna od obowiązującej poprzednio o przynajmniej 0,1 punktu procentowego i obowiązuje od 1 dnia kalendarzowego kwartału,

c) indeks L3 ulega zmianie w okresach miesięcznych i obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca, jeśli średnia arytmetyczna stawek LIBOR 3m, obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę, jest różna od obowiązującej stawki L3 o przynajmniej 0,5 punktu procentowego,

d) w przypadkach określonych w pktach b) i c) powyżej indeks L3 przyjmuje wartość obliczoną jako średnia arytmetyczna stawek LIBOR 3m dla ww. okresów.

Spłata kredytu miała być dokonywana nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu (§ 10 ust. 1).

Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę miało następować według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany był kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A. obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku (§ 10 ust. 6).

Kredytobiorca miał ustanowić na nieruchomości na rzecz Banku hipotekę kaucyjną w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170 % kwoty kredytu określonej w § 1 ust. 1 dla zabezpieczenia spłaty kapitału kredytu, odsetek, opłat, prowizji i innych należności mogących powstać w wykonaniu umowy, w szczególności różnic kursowych (§ 12 ust. 1).

Kredytobiorca miał utrzymywać na własny koszt w sposób nieprzerwany ubezpieczenie nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych na kwotę odpowiadającą wartości rynkowej, dokonać przelewu na rzecz Banku wierzytelności z tytułu ubezpieczenia oraz dostarczyć Bankowi kopię polisy i pisemne potwierdzenie ubezpieczyciela, że przyjął do wiadomości informację o przelewie (§ 12 ust. 4 i 5).

Kredytobiorca został objęty ochroną ubezpieczeniową w zakresie ubezpieczenia na życie oraz na wypadek trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w L. (...) w Gibraltarze oraz L. (...) w Gibraltarze (§ 13 ust. 1).

Kredytobiorca został objęty ochroną ubezpieczeniową od ryzyka utraty stałego źródła dochodu wskutek utraty pracy w (...) S.A. w W. (§ 13 ust. 8).

Odsetki za opóźnienie w zapłacie całości lub części raty lub innej należności Banku na dzień sporządzenia umowy wynosiły 10,98 %; stopa tych odsetek była zmienna i zależała od poziomu podstawowych stóp procentowych właściwych dla danej waluty, poziomu rezerw obowiązkowych ustalanych dla banków przez NBP, poziomu oprocentowania lokat międzybankowych; jej aktualna wysokość była ustalana przez Zarząd Banku i podawania do wiadomości kredytobiorcy przez wywieszenie je wysokości na tablicy ogłoszeń w siedzibie Banku (§ 15 ust. 1).

Do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane były odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji (§ 17 ust. 1).

Kursy kupna określane były jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna (§ 17 ust. 2).

Kursy sprzedaży określane były jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży (§ 17 ust. 3).

Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A. stosowane były kursy złotego do danych walut ogłoszone przez NBP ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna/sprzedaży (...) S.A. (§ 17 ust. 4).

Obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A. walut zawartych w ofercie Banku określane były przez Bank po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej www.gemoneybank.pl (§ 17 ust. 5).

W razie stwierdzenia, że warunki udzielenia kredytu zostały naruszone lub istnieje zagrożenie terminowej spłaty kredytu, Bank mógł zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu lub wypowiedzieć umowę w całości lub w części (§ 18 ust. 1).

Warunki udzielenia kredytu były uważane za naruszone, jeżeli kredytobiorcy nie wykonywali zobowiązań wobec Banku albo jeżeli oświadczenia i zapewnienia złożone przez kredytobiorców były niezgodne z rzeczywistym stanem lub jeżeli kredytobiorcy w inny sposób naruszali postanowienia umowy (§ 18 ust. 3).

Okres wypowiedzenia wynosił 30 dni (§ 18 ust. 5).

Jeżeli Bank wypowiedział umowę po wypłaceniu kredytu w całości lub w części, po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca zobowiązany był do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu i do zapłaty wszelkich innych wymagalnych już należności Banku wynikających z umowy, w tym ewentualnych odsetek za opóźnienie (§ 18 ust. 6).

Kredyt miał zostać wypłacony w trzech transzach:

- 31.07.2007 r. – 134.568.11 zł,

- 31.03.2008 r. – 65.431,89 zł,

- 30.09.2008 r. – 10.000,00 zł.

Powódka nie otrzymała wcześniej dokumentu umowy do zapoznania się.

/ dowód: umowa kredytu nr (...) z aneksami i załącznikami – k. 57-66 i 177-190;

zeznania powódki E. U. – e-protokół z dnia 04.02.2022 r. 00:03:56-

00:30:19 k. 557-558 i 560 /

Kredyt udzielony powódce na podstawie umowy nr (...) został uruchomiony w następujący sposób:

- w dniu 13.08.2007 r. Bank pobrał kredytowane koszty w kwocie 6.295,77 zł przeliczonej po kursie 2,2386 na kwotę 2.812,37 CHF;

- w dniu 13.08.2007 r. Bank wypłacił transzę w kwocie 134.568,11 zł przeliczonej po kursie 2,2386 na kwotę 60.112,62 CHF;

- w dniu 02.04.2008 r. Bank wypłacił transzę w kwocie 65.431,88 zł przeliczonej po kursie 2,1699 na kwotę 30.154,33 CHF – powódka złożyła wniosek o wypłatę dnia 11.03.2008 r., wskazując 31.03.2008 r. jako datę wypłaty;

- w dniu 31.10.2008 r. Bank wypłacił transzę w kwocie 10.000,00 zł przeliczonej po kursie 2,3769 na kwotę 4.207,16 CHF – powódka złożyła wniosek o wypłatę dnia 27.10.2008 r.

/ dowód: zaświadczenie z dnia 12.05.2020 r. – k. 67-70; wnioski o wypłatę – k. 192-194;

potwierdzenia transakcji – k. 196-201 /

Powódka początkowo spłacała kredyt w PLN. Ok. 2012 r. dowiedziała się z mediów, że możliwa jest spłata kredytu bezpośrednio w CHF. Potem dokonywała spłat w obu walutach.

W okresie od dnia 02.08.2007 r. do dnia 14.04.2020 r. powódka spłaciła:

- 141.540,16 PLN,

- 23.028,69 CHF.

Następnie od 05.2020 r. do 11.2021 r. powódka spłaciła:

- 4.573,93 CHF,

- 17.218,59 PLN.

/ dowód: zaświadczenie z dnia 12.05.2020 r. – k. 67-73; historia rachunku kredytowego – k. 205-

235; potwierdzenia transakcji – k. 460-467; zestawienie – k. 517-521; zeznania powódki

E. U. – e-protokół z dnia 04.02.2022 r. 00:03:56-00:30:19 k. 557-558 i

560 /

Na podstawie uchwał nadzwyczajnych walnych zgromadzeń akcjonariuszy z dnia 27.10.2009 r. nastąpiło połączenie (...) S.A. w K. oraz (...) S.A. w G. poprzez przeniesienie całego majątku (...) S.A. na (...) S.A. jako spółkę przejmującą (art. 492 § 1 pkt 1 ksh). Wpis połączenia został dokonany dnia 31.12.2009 r.

Na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 13.11.2013 r., rep. (...) nr

(...), zmieniony został statut (...) S.A. poprzez m.in. zmianę siedziby Banku na G.. Wpis zmiany został dokonany dnia 11.12.2013 r.

Na podstawie uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy nr (...) z dnia 28.09.2016 r. nastąpił podział (...) S.A. w G. (w trybie art. 529 § 1 pkt 4 ksh) poprzez przeniesienie na (...) S.A. w W. części majątku Banku dzielonego w formie zorganizowanej części przedsiębiorstwa (...) związanej z działalnością (...) niestanowiącą zorganizowanej części przedsiębiorstwa (...) prowadzącej działalność bankową związana z kredytami zabezpieczonymi hipotecznie na nieruchomościach, które zostały udzielone osobom fizycznym dla celów niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej ani gospodarstwa rolnego; pozostała część działalności, tj. działalność hipoteczna (...), pozostała częścią (...) S.A. Wpis został dokonany dnia 20.02.2017 r.

/ dowód: odpis z KRS nr (...) – k. 54-56 i 163-167; ponadto informacje powszechnie dostępne /

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w przeważającym zakresie.

Sąd dokonał ustaleń stanu faktycznego sprawy na podstawie materiału dowodowego obejmującego przedłożone przez strony dokumenty dotyczące przedmiotu i treści łączącego strony stosunku kredytowego oraz zeznania świadków i zeznania powódki.

Pominięciu jako zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy podlegał dowód z opinii biegłego – art. 235

2 § 1 pkt 2 kpc.

Powodowie zgłosili ten dowód na okoliczność rozliczenia kredytu z pominięciem indeksacji kursem CHF, co miałoby znaczenie wyłącznie dla roszczenia ewentualnego.

Pozwany natomiast zgłosił ten dowód na okoliczność (pismo z dnia 07.12.2021 r. – k. 473-474): rynkowego charakteru kursów kupna i sprzedaży CHF z Tabeli kursów Banku, porównania z kursami innych banków, a także rozliczenia kredytu przy uwzględnieniu średniego kursu NBP. Nie ma żadnego znaczenia, czy kursy (...), następnie (...) miały charakter rynkowy i były zbieżne z kursami innych banków, skoro metoda wyznaczania tych kursów (w szczególności marży Banku) nie została w umowie kredytu określona. Z przyczyn przedstawionych w dalszej części uzasadnienia brak jest podstaw do rozliczenia kredytu z wykorzystaniem średniego kursu NBP.

Zeznania świadka E. C. pochodzące z innej sprawy okazały się nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek zeznała wprawdzie, że istniała możliwość modyfikacji spreadu, jednakże w stosunku do powódki brak jest jakiegokolwiek materiału wskazującego, że (...) S.A. stworzył jej taką możliwość.

Powódka zakwestionowała umowę kredytową datowaną na 31.07.2007 r., a podpisaną dnia 02.08.2007 r., powołując się na zawarcie w treści tej umowy postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 385

1 i nast. kc odnoszących się do indeksacji kredytu do waluty CHF. Stanowisko powódki jest uprawnione.

Powódka zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) S.A. umowę kredytu typu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty CHF, na kwotę 216.295,80 zł.

Stosownie do postanowień ogólnych warunków umowy kredytowej wypłacona kwota kredytu miała zostać przeliczona na CHF wg kursu kupna walut ustalanego przez Bank obowiązującego w dniu dokonania wypłaty transz kredytu. Stosowane do przeliczenia walut przy wypłacie kredytu kursy CHF ustalane były jednostronnie według Tabeli kursów obowiązującej w Banku.

Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych była ustalana na podstawie wskazanej w harmonogramie spłat kwoty wyrażonej w CHF wyliczonej po wypłacie kredytu (transzy kredytu). Spłata tych rat również następowała w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości zobowiązania wyrażonego w CHF według kursu sprzedaży walut ustalanego przez Bank i obowiązującego w dniu spłaty.

W ten sposób w chwili zawarcia umowy kwota kredytu będąca podstawą wyliczenia rat nie została ściśle oznaczona. W umowie kredytu nie zostało nawet zawarte – mające choćby wyłącznie orientacyjny charakter – przeliczenie według kursu z dnia zawarcia umowy.

Dokonując wypłaty kredytu w dniach 13.08.2007 r., 02.04.2008 r. i 31.10.2008 r. (...) S.A. przeliczył wypłacone kwoty na CHF według własnych kursów kupna tej waluty wynoszących: 2,2386, 2,1699 i 2,3769, co dało ostatecznie wynik 97.286,48 CHF.

Docelowa suma kredytu w CHF miała dopiero wynikać z harmonogramu spłat. Jak wynika z § 7 ust. 1 w zw. z § 4 umowy, uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków przewidzianych w decyzji kredytowej, aczkolwiek warunki te mogły być spełnione przez kredytobiorcę dość szybko, nawet tego samego dnia lub w ciągu kilku dni. W chwili zawarcia umowy nie można było jednak jednoznacznie ustalić daty, w jakiej uruchomienie kredytu miało nastąpić. Co więcej, wypłata kredytu miała nastąpić w terminie 5 dni roboczych. Tym samym, składając dyspozycję wypłaty kredytobiorca nie miał możliwości oceny, po jakim kursie nastąpi przeliczenie kwoty wypłaconej na walutę indeksacji.

Pozwany w żaden sposób nie wyjaśnił ani nawet nie próbował wyjaśnić, dlaczego nie było możliwe dokonanie jednoznacznego i wiążącego przeliczenia PLN na CHF w dniu zawarcia umowy kredytu i według – uzgodnionego przez strony – kursu z tego dnia. Nic nie stało na przeszkodzie, aby w umowie kredytu dokonać przeliczenia waluty według określonego kursu, w szczególności średniego kursu NBP, albo jakiegokolwiek innego kursu – uzgodnionego z powódką.

Tymczasem umowa kredytu pozostawiała Bankowi swobodę w zakresie wyrażenia w CHF

kwoty kredytu oddanej do dyspozycji kredytobiorcy, a w konsekwencji wysokości rat spłaty kredytu. Zapis o przeliczeniu sumy kredytu na CHF według kursu z dnia uruchomienia kredytu lub jego poszczególnych transz jest zapisem pochodzącym od Banku, a nie od powódki. Nie było postanowienie indywidualnie uzgodnione. W umowie kredytu nie został również szczegółowo opisany mechanizm ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF. Metoda kształtowania kursu nie została uzgodniona w ramach indywidualnej, jednostkowej umowy.

Nie ma przy tym znaczenia, czy kursy były ustalane na podstawie danych transakcyjnych pozyskiwanych z rynków finansowych czy też w inny podobny sposób, jeżeli sposób ten nie został indywidualnie uzgodniony na potrzeby konkretnej transakcji. Nie ma też znaczenia, że kursy walut ustalane były według takich samych czy podobnych reguł przez wszystkie banki komercyjne.

W umowie kredytu zostało wskazane, że kursy kupna i sprzedaży Banku wyliczane są według kursu średniego NBP pomniejszonego lub powiększonego o marżę Banku. Brak jest jednakże wskazania zasad określania tejże marży (czyli tzw. spreadu walutowego) – przez kogo i w jakim trybie jest ona ustalana i jak często następuje jej zmiana. Nawet, jeżeli tabele kursowe były sporządzane na podstawie wyjściowych danych obiektywnych, jak kurs średni NBP, to i tak metoda kształtowania kursu – w zakresie marży Banku – nie została uzgodnione w ramach indywidualnej, jednostkowej umowy. Oznacza to, że stosowane w umowie kredytu do przeliczenia walut przy wypłacie kredytu oraz przy spłacie kolejnych rat kursy CHF ustalane były w istocie jednostronnie wg tabeli kursów obowiązującej w (...) S.A.

Stosowanie w ogóle do jakichkolwiek przeliczeń kursu ustalanego przez Bank – bez jednoznacznego i pełnego przedstawienia w umowie kredytu metody wyliczania tego kursu poddającej się weryfikacji – może być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy kredytobiorcy. Miernik waloryzacji stosowany do przeliczenia świadczenia pieniężnego winien mieć charakter obiektywny, niezależny od woli jednej ze stron. Natomiast mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22.01.2016 r., I CSK 149/14, OSNC 2016/11/134; z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17), inaczej

mówiąc jest nieuczciwy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18).

Ponadto, zastosowanie innego kursu dla przeliczenia kredytu uruchamianego – kursu kupna

oraz innego kursu dla przeliczenia kredytu spłacanego – kursu sprzedaży prowadzi do uzyskania przez bank dodatkowej korzyści finansowej wynikłej z różnicy między tymi kursami.

Na tym polega istota tzw. spreadu walutowego.

Zakładając przeliczenie walut PLN/CHF wg średniego kursu NBP, zobowiązanie powódki wynosiłoby:

- według kursu z daty wskazanej w umowie kredytu – 31.07.2007 r. – 2,2950 = 94.246,54 CHF;

- według kursu z daty podpisania umowy kredytu – 02.08.2007 r. – 2,3077 = 93.727,87 CHF;

- według kursów z dat uruchomienia poszczególnych transz kredytu:

- 13.08.2007 r. – 140.863,88 PLN – 2,3070 = 61.059,33 CHF,

- 02.04.2008 r. – 65.431,88 PLN – 2,2100 = 29.607,19 CHF,

- 31.10.2008 r. – 10.000, 00 PLN – 2,4803 = 4.031,77 CHF,

tj. łącznie 94.698,29 CHF.

Widać zatem, iż w każdym wypadku saldo kredytu wyrażone w walucie indeksacji byłoby wyraźnie niższe od salda naliczonego przez Bank (97.286,48 CHF). Stosując swoje kursy kupna – niższe od kursu średniego NBP – Bank spowodował zwiększenie zobowiązania kredytobiorcy wyrażonego w walucie waloryzacji o ok. 3.000-4.000 CHF. Co więcej, każda z transz kredytu została przeliczona według innego kursu.

Z uwagi na zastosowanie kursu kupna (niższego) do przeliczenia kredytu wypłaconego oraz kursu sprzedaży (wyższego) do spłaty kredytu zobowiązanie staje się wyższe już w dniu wypłaty, gdyby kredyt miał zostać od razu spłacony. Suma kapitału w PLN do spłaty jest w takim przypadku z założenia wyższa od sumy kapitału udostępnionego.

Zastosowanie różnego kursu w zależności od tego, czy przeliczenie dotyczy wypłaconego kredytu czy też wysokości raty w dniu przewidzianym w harmonogramie lub dniu poprzedzającym dzień płatności należy uznać za naruszające interes konsumenta w sposób rażący, a niezależnie od tego za postanowienie umowne dotknięte sprzecznością z zasadami współżycia społecznego na zasadach ogólnych, a w konsekwencji nieważnością w rozumieniu art. 58 § 2 kc. Na potrzeby indeksacji kredytu do waluty obcej należało przyjąć kurs ustalany według tej samej jednolitej metody – albo każdorazowo kurs kupna, albo każdorazowo kurs sprzedaży albo jakąś postać kursu uśrednionego lub kursu niezależnego od stron umowy, np. kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Rozbieżność stosowanych kursów stanowi korzyść wyłącznie dla banku udzielającego kredytu, a nie dla kredytobiorcy będącego konsumentem. Sytuacje tego rodzaju legły zresztą u podstaw dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą tzw. antyspreadową z dnia 26.07.2011 r.

Wadliwe klauzule przeliczeniowe podlegają pominięciu – art. 385

1 § 1 i 2 kc. Jeżeli jednak dotyczą głównych świadczeń stron, umowa bez uwzględnienia tychże klauzul nie może być w ogóle wykonywana, co z kolei oznacza, iż jest ona nieważna na podstawie art. 58 § 1 kc. W aktualnym orzecznictwie sądowym przyjmowane jest stanowisko, iż klauzula indeksacyjna dotyczy głównego świadczenia stron umowy kredytu w rozumieniu art. 385

1 § 1 kc (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18).

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Skoro w samej umowie kredytu nie została wiążąco wskazana suma kredytu w CHF, będąca

podstawą wyliczenia rat, czyli umowa kredytu pozostawiała bankowi swobodę w zakresie wyrażenia w CHF kwoty kredytu oddanej do dyspozycji kredytobiorcy, a w konsekwencji wysokości rat spłaty kredytu, to znaczy że umowa ta wadliwie określała zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu otrzymanej sumy, a przez to nie zawierała prawidłowo oznaczonych wszystkich niezbędnych elementów umowy kredytu przewidzianych w art. 69 ust. 1 prawa bankowego. To zaś uzasadnia stwierdzenie nieważności tej umowy.

Pozwany nie wykazał, aby treść umowy kredytu została indywidualnie uzgodniona z powódką.

W szczególności indeksacja kredytu i jej zasady nie zostały indywidualnie uzgodnione. We wniosku kredytowym powódka wskazała, że wnosi o przyznanie kredytu w kwocie 210.000 PLN. To, że kredyt miał być indeksowany w walucie CHF, wynika z samego formularza pochodzącego od Banku. Złożenie wniosku kredytowego o określonej treści nie jest przy tym tożsame z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umowy kredytu.

Nie może też mieć decydującego znaczenia podpisanie przez powódkę na formularzu Banku – oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku zmiany stopy procentowej, a także oświadczenia o wyborze oferty kredytu indeksowanego (nominowanego, jak to określa pozwany). Możliwość samej zmiany kursu waluty jest oczywista, natomiast powódka nie wyraziła swobodnie zgody na stosowanie kursów ustalanych przez Bank. Nie można też przyjąć, że ryzyko kursowe, immanentnie związane z istotą kredytu typu indeksowanego, zostało kredytobiorcy jednoznacznie, precyzyjnie i wyczerpująco przedstawione.

W ogóle nietrafne jest powoływanie się na „wybór oferty” kredytu indeksowanego. Sporządzenie przez pracownika banku lub pośrednika kredytowego symulacji kredytu czy też wstępne sprawdzenie zdolności kredytowej nie jest złożeniem oferty. Świadome dokonanie wyboru byłoby możliwe dopiero wówczas, gdyby po zweryfikowaniu wniosku i zdolności kredytowej wnioskującemu przedstawiono dwie konkretne propozycje z konkretnymi warunkami (kwota kredytu, oprocentowanie, wysokość raty, itp.) i wówczas dokonałby on wyboru.

Z kolei na indywidualne uzgodnienie wskazywałoby przesłanie kredytobiorcy projektu umowy ze wskazaniem, żeby się z nią zapoznał i przedstawił swoje uwagi i ewentualnie proponowane zmiany. (...) nie zawiera żadnego mechanizmu chroniącego kredytobiorcę - konsumenta przed zmianą kursów prowadzącą do zaburzenia równowagi kontraktowej. Oznacza to, że ryzyko kursowe po stronie kredytobiorcy ma nieograniczony charakter. Stan taki jest w sposób wręcz oczywiście sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta.

Co do zasady przeliczenie kredytu wyrażonego nominalnie w złotych polskich według oznaczonego kursu waluty obcej należy uznać za dopuszczalne i zgodne z ustawą. Według art. 358

1 § 2 kc strony umowy, w szczególności umowy kredytu, mogą zastrzec, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego miernika wartości (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25.03.2011 r., IV CSK 377/10; z dnia 18.05.2016 r., V CSK 88/16; z dnia 08.12.2006 r., V CSK 339/06). Tenże miernik może być rozumiany jako wskaźnik w ogóle mający inny charakter albo jako waluta obca w stosunku do waluty zobowiązania – skoro ustawodawca dopuszcza miernik waloryzacji inny niż pieniądz, to znaczy, że dopuszcza także inny pieniądz (walutę) niż pieniądz polski (waluta polska). Świadczenie pieniężne może zatem zostać zwaloryzowane według przewidzianego w umowie kryterium – przeciętnego wynagrodzenia, stopy inflacji, kursu złota, średniej ceny zboża albo jakichkolwiek innego wskaźnika gospodarczego, a także przeliczenie świadczenia pieniężnego wyrażonego nominalnie w złotych polskich może nastąpić według kursu innej waluty. Indeksacja kredytu do waluty obcej jest postacią takiej właśnie waloryzacji umownej. Waloryzacja świadczenia pieniężnego zmierza do urealnienia jego wartości poprzez odwołanie do obiektywnych, niezależnych od stron transakcji kryteriów. Także w przypadku umów kredytu takie urealnienie może znaleźć zastosowanie. Waloryzacja kwoty nominalnej kredytu jest niezależna od ustaleń dotyczących odsetek umownych (kapitałowych), które w przypadku umowy kredytu stanowią wynagrodzenie banku za wykorzystanie przez kredytobiorcę udostępnionych mu środków pieniężnych, w przeciwieństwie do odsetek za opóźnienie pełniących właśnie funkcję waloryzacyjną obok funkcji represyjnej.

Regulacje dotyczące kredytu indeksowanego do waluty obcej zostały wprowadzone do art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank. z dniem 26.08.2011 r. na mocy ustawy z dnia 26.07.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe i niektórych innych ustaw (tzw. ustawy antyspreadowej). Nie oznacza to jednak, iż przed tą datą zawarcie umowy kredytu tego rodzaju było niedopuszczalne. Przeciwnie, możliwość zawarcia umowy kredytu zawierającej tego rodzaju postanowienia mieściła się w ramach ogólnej swobody kontaktowania przewidzianej w art. 353

1 kc (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29.04.2015 r., V CSK 445/14; z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14).

Jednakże prawidłowa, dopuszczalna i zgodna z prawem waloryzacja świadczenia wymagałaby jednoznacznego, precyzyjnego oznaczenia miernika waloryzacji przewidzianego w treści umowy. Oznacza to, że przeliczenie sumy kredytu w PLN na CHF musiałoby zostać dokonane od razu, według uzgodnionego przez strony kursu, nie zaś odroczone w czasie na dzień nieznany w chwili zawarcia umowy i pozostawione swobodzie Banku.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej

cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18.11.2021 r., C-212/20).

W świetle aktualnego orzecznictwa nie powinno budzić wątpliwości, iż postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacyjny mają charakter niedozwolony, uznaje się bowiem, iż określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11.12.2019 r. V CSK 382/18; z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18; z dnia 02.06.2021 r., I CSKP 55/21).

Nie ma przy tym możliwości oddzielenia klauzuli kursowej (czyli ściśle rodzaju stosowanych kursów) od samej klauzuli indeksacyjnej, bowiem są one powiązane między sobą, a także z pozostałymi postanowieniami umowy. Umowa dotyczyła kredytu indeksowanego, dodatkowo jej istotnym elementem było też oprocentowanie bazujące na wskaźniku odnoszącym się do waluty CHF.

Odwołanie do kursów kupna i sprzedaży CHF zawartych w Tabeli kursów obowiązującej w Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Przy takich zapisach umowy w chwili jej zawarcia powódka nie była w stanie określić rzeczywistej wysokości swojego zobowiązania, w tym zakresie była uzależniona od jednostronnej decyzji Banku, co przeczy dobrym obyczajom i narusza równowagę stron stosunku zobowiązaniowego.

Należy przy tym wskazać, że (...) S.A. nie zrealizował względem kredytobiorcy obowiązków informacyjnych w zakresie ciążącego na nim ryzyka kursowego. Możliwość samej zmiany kursu waluty jest oczywista, natomiast powódka nie wyraziła swobodnie zgody na stosowanie kursów ustalanych przez Bank. Nie można też przyjąć, że ryzyko kursowe, immanentnie związane z istotą kredytu typu indeksowanego, zostało kredytobiorcy jednoznacznie, precyzyjnie i wyczerpująco przedstawione. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, z przeznaczeniem na nabycie nieruchomości stanowiącej istotny składnik majątku przeciętnego konsumenta, mechanizmu działania ryzyka kursowego wymagało szczególnej staranności Banku (a także osób działających na jego zlecenie) w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak aby konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Jeżeli mechanizm indeksacji wystawiał kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko kursowe (co miało miejsce w relacji pomiędzy stronami), obowiązek informacyjny powinien był zostać wykonany poprzez jednoznaczne i zrozumiałe poinformowanie konsumenta, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Wymogu tego nie wypełniają ani postanowienia umowy kredytu ani oświadczenia kredytobiorcy. Powódka nie otrzymała informacji zawierającej bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie. Tym samym Bank nie określił w sposób precyzyjny, kompleksowy i jednoznaczny, na czym polega mechanizm indeksacyjny oraz związane z nim ryzyko, nie przeprowadził w tym zakresie rzetelnej symulacji. Bank nie wykonał więc obowiązku informacyjnego w sposób ponadstandardowy (zgodnie z oczekiwaną od niego jako podmiotu profesjonalnego podwyższoną starannością z art. 355 § 2 kc), dający powódce pełne rozeznanie co do istoty transakcji. Wymóg informacyjny musi zostać wykonany w sposób umożliwiający przeciętnemu konsumentowi uzyskanie wiadomości o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, oraz pozwalający na oszacowanie istotnych konsekwencji warunku umownego dotyczącego denominacji dla przyszłych zobowiązań finansowych związanych ze spłatą kredytu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14.03.2019 r., C-118/17).

Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że złożenie wniosku kredytowego oraz podpisanie umowy kredytu nastąpiło w biurze pośrednictwa kredytowego.

Konsekwencją powyższych wadliwości jest eliminacja postanowień indeksacyjnych, prowadząca do upadku umowy kredytu w całości.

W aktualnym orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że art. 385

(

1) § 2 kc wyłącza stosowanie art. 58 § 3 kc, co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2019 r., II CSK 483/18). W takiej sytuacji co do zasady wykluczona jest możliwość zmiany przez sąd treści nieuczciwych warunków zawartych w umowie. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów zawierających umowy z konsumentami do zamieszczania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. W konsekwencji zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP, należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem założonym w art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (por wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.07.2021 r., V CSKP 49/21). Ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03.02.2022 r., II CSKP 975/22). Jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r., C-260/18). Wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 03.10.2019 r. C-260/18).

W aktualnym orzecznictwie sądowym dominujące jest stanowisko wskazujące na nieważność umów kredytu indeksowanego do CHF zawierających klauzule przeliczeniowe tożsame z kwestionowanymi przez powódkę postanowieniami umowy kredytu.

Nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF d. (...) S.A. została stwierdzona wyrokami:

- Sądu Apelacyjnego w Białymstoku: z dnia 29.11.2021 r., I ACa 57/21;

- Sądu Apelacyjnego w Gdańsku: z dnia 13.01.2022 r., I ACa 482/21; z dnia 28.12.2021 r., I ACa 841/19; z dnia 03.12.2021 r., I ACa 754/21; z dnia 10.11.2021 r., I ACa 826/19; z dnia 29.10.2021 r., I ACa 102/21; z dnia 27.10.2021 r., V ACa 313/21; z dnia 14.10.2021 r., I ACa 384/21; z dnia 07.10.2021 r., I ACa 384/21; z dnia 31.08.2021 r., I ACa 546/21; z dnia 16.02.2021 r., I ACa 455/21;

- Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu: z dnia 22.02.2022 r., I ACa 1462/21; z dnia 20.01.2022 r., I ACa 551/21; z dnia 13.10.2021 r., I ACa 605/21.

Reasumując powyższe, usprawiedliwione jest stanowisko powódki co do nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 31.07.2007 r.

Zgodnie z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.

Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może zostać uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2001 r., II CKN 898/00).

Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc oznacza potrzebę prawną, wynikającą z sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się powód. Może wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. Interes prawny występuje także wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, mająca charakter obiektywny. Powód musi udowodnić, że ma interes prawny w wytoczeniu powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego praw przez definitywne zakończenie istniejącego między stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu, tj. obiektywnie odpadnie podstawa jego powstania. Takie cechy roszczenia o ustalenie z art. 189 kpc są utrwalone w orzecznictwie sądowym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30.10.1990 r., I CR 649/90; z dnia 08.05.2000 r., V CKN 29/00; z dnia 04.10.2001 r., I CKN 425/00; z dnia 01.04.2004 r., II CK 125/03; z dnia 18.06.2009 r., II CSK 33/09; z dnia 18.03.2011 r., III CSK 127/10; z dnia 09.02.2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012/7-8/101; z dnia 14.03.2012 r., II CSK 252/11; z dnia 29.03.2012 r., I CSK 325/11; z dnia 19.09.2013 r., I CSK 727/12). Inaczej mówiąc, przez interes prawny w procesie cywilnym należy rozumieć obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawnych, to jest wywołaną rzeczywistym narażeniem lub zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebę uzyskania określonej treści wyroku (T. Rowiński,

Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971, s. 26). Osoba zainteresowana może dochodzić roszczenia o ustalenie, jeśli nie może uzyskać jakiejkolwiek innej ochrony, w jakikolwiek inny sposób, niż poprzez uzyskanie i przedłożenie wyroku ustalającego istnienie lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. O istnieniu interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc decyduje faktyczna, konkretna potrzeba ustalenia. Potrzeba ta zaś niewątpliwie występuje wówczas, kiedy ustalenie prowadzi do definitywnego rozwiązania problemów powoda i chroni jego również na przyszłość przed posunięciami strony przeciwnej.

Biorąc pod uwagę fakt, iż umowa kredytu została zawarta na okres 240 miesięcy, czyli od 2007 r. do 2027 r., należy uznać, że zachodzi niepewność sytuacji prawnej powódki wymagająca wiążącego rozstrzygnięcia. Ustalenie nieważności umowy kredytu zwalnia powódkę z obowiązku dalszego uiszczania kolejnych rat kredytu i otwiera drogę do ostatecznego rozliczenia kredytu.

W tej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki ustalenia nieważności umowy kredytu nr (...) datowanej na 31.07.2007 r., a podpisanej dnia 02.08.2007 r., o czym Sąd orzekł w punkcie I sentencji.

W konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy kredytu powódka może domagać się zwrotu świadczenia nienależnie spełnionego w wykonaniu tejże umowy, tj. zwrotu kwot przekazanych pozwanemu i jego poprzednikowi prawnemu.

Zgodnie z art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc kto spełnił świadczenie nienależne, obowiązany jest do jego zwrotu. Zgodnie zaś z art. 410 § 2 kc świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Nieważność umowy kredytu oznacza brak podstaw do zapłaty wszystkich przewidzianych w niej należności, tj. kapitału, odsetek umownych, prowizji i innych opłat, składek na ubezpieczenia związane z udzieleniem kredytu, itp.

Powódka zażądała od pozwanego zwrotu świadczeń odpowiadających spłacie kredytu dokonanej w PLN i CHF od dnia 02.08.2007 r. do dnia 15.11.2021 r. Jak wynika ze złożonych do akt sprawy dokumentów w postaci zaświadczeń Banku, historii rachunków bankowych i potwierdzeń transakcji, powódka spłaciła w tym okresie łącznie 207.066,51 PLN, z czego żąda 207.064,71 PLN, oraz 27.602,62 CHF, z czego żąda 27.586,20 CHF.

Zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego należy do tzw. zobowiązań bezterminowych, w których termin spełnienia świadczenia nie jest z góry oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, wobec czego spełnienie winno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do wykonania zgodnie z art. 455 kc. Niezwłoczne spełnienie świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 455 kc oznacza z reguły spełnienie go w terminie 14 dni (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1991 r., II CR 623/90; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20.03.2012 r., I ACa 191/11).

Przed wytoczeniem powództwa powódka nie wezwała pozwanego do zwrotu świadczenia spełnionego nienależnie. Za skuteczne wezwanie do zapłaty może zostać uznane doręczenie pozwanemu odpisu pozwu lub odpisu pisma rozszerzającego powództwo.

Pozwany pozostaje zatem w opóźnieniu:

- co do kwoty 141.540,16 zł – po 14 dniach od doręczenia odpisu pozwu (30.06.2020 r. – k. 79), tj. od dnia 15.07.2020 r.,

- co do kwoty 65.524,55 zł – po 14 dniach od doręczenia pisma z dnia 06.12.2021 r. (03.01.2022 r. – k. 541), tj. od dnia 18.01.2022 r.,

- co do kwoty 21.607,58 CHF – po 14 dniach od doręczenia odpisu pozwu (30.06.2020 r. – k. 79), tj. od dnia 15.07.2020 r.,

- co do kwoty 4.573,93 CHF – po 14 dniach od doręczenia pisma z dnia 06.12.2021 r. (03.01.2022 r. – k. 541), tj. od dnia 18.01.2022 r.,

- co do kwoty 1.404,69 CHF – po 14 dniach od doręczenia pisma z dnia 11.02.2022 r. (01.04.2022 r. – k. 584), tj. od dnia 16.04.2022 r.

Sąd zasądził zatem od pozwanego na rzecz powódki – w punkcie II sentencji – 207.064,71 zł oraz 27.586,20 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

- od kwoty 141.540,16 zł – od dnia 15.07.2020 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 65.524,55 zł – od dnia 18.01.2022 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 21.607,58 CHF – od dnia 15.07.2020 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 4.573,93 CHF – od dnia 18.01.2022 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 1.404,69 CHF – od dnia 16.04.2022 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione – punkt III sentencji.

Za nietrafny należy uznać zarzut przedawnienia roszczenia. Ponieważ zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność zależy od wezwania do zapłaty, zastosowanie znajduje art. 120 kc, zgodnie z którym, jeżeli wymagalność zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Należy zatem rozważyć, kiedy powódka mogła najwcześniej skierować do pozwanego wezwanie do zapłaty. W ocenie Sądu Okręgowego stan taki zaistniał wówczas, gdy pojawiły się w opinii publicznej, w prasie, itp. szerzej prezentowane poglądy co do możliwych wadliwości umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF, czy też po wejściu w życie ustawy antyspreadowej, a zatem około 2011 r. W takim wypadku do dnia wniesienia pozwu nie minął okres 10 lat. Termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta wobec przedsiębiorcy opartych na postanowieniach nieuczciwych rozpoczyna swój bieg od chwili, gdy powziął on wiedzę co do nieuczciwego charakteru warunków umownych (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z dnia 09.07.2020 r., C-698/18 i C-699/18; z dnia 22.04.2021 r., C-485/19), albo w chwili, kiedy umowa stała się trwale bezskuteczna, czyli kiedy konsument stanowczo wyraził wolę jej unieważnienia (zob. uchwałę składu Sądu Najwyższego z dnia 07.05.2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56). Można jeszcze dodać, iż według niektórych prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie poglądów nawet sama spłata pożyczki lub kredytu nie jest świadczeniem okresowym, gdyż spłacający spełnia jedno z góry oznaczone świadczenie tworzące jedną całość, ale tylko rozłożone w czasie, nie zaś szereg świadczeń równorzędnych (zob. B. Kordasiewicz w:

System Prawa Cywilnego. Tom 2. Prawo cywilne – część ogólna, W-wa 2002, s. 548-549; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10.09.1970 r., I CR 329/70, PUG 70/12, oraz z dnia 02.10.1998 r., III CKN 578/98; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17.01.2018 r., I ACa 705/17). Skoro spłata kredytu nie jest świadczeniem okresowym, to rozliczenie tej spłaty w wyniku stwierdzenia nieważności umowy tym bardziej nie może mieć takiego charakteru. Z tych przyczyn roszczenie kredytobiorcy przedawnia się w ogólnym sześcio- lub wcześniej dziesięcioletnim terminie przewidzianym w art. 118 kc – z uwzględnieniem dyspozycji art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.04.2018 r. o zmianie kodeksu cywilnego.

Ponieważ powództwo zostało uwzględnione co do żądania ustalenia nieważności umowy kredytu oraz co do zapłaty należności głównej wyrażonej w PLN i CHF, a oddalone jedynie co do części żądania odsetek, powódkę należy uznać za wygrywającą sprawę w całości – art. 100 zd. drugie kpc, co uzasadnia przyznanie jej zwrotu kosztów procesu w całości. Koszty procesu po stronie powódki obejmują: opłatę sądową od pozwu – 1.000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – 10.800 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł, tj. łącznie 11.817 zł.

Mając powyższe na uwadze, Sąd podjął rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku.