Działki należały do gminy, nie do Skarbu Państwa. NSA oddalił kasację PKP

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 6 września 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1437/24, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie, zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, zwanego dalej "Ministrem", z dnia 11 kwietnia 2024 r., nr DO-II.7610.70.2024.JF, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.

Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, podniesiono obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędna jego wykładnię, to jest art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2024 r. poz. 561 ze zm.) poprzez bezzasadne przyjęcie, że Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na przerzucaniu na stronę odpowiedzialności za ewentualne błędy organu administracji publicznej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, to jest skarga mogłaby zostać uwzględniona.

Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie złożyła także oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Uczestnik postępowania Gmina Świerklaniec złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a.

Niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio K.p.a. oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w szczególności poprzez naruszenie polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione i nie wynika wprost z ustawy. Zarzut ten jest oderwany od okoliczności tej sprawy.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego PKP S.A. spełnia przesłanki określone w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Zgodnie z tym przepisem grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP.

W rozpatrywanej sprawie działki objęte wnioskiem spółki nie stanowiły na dzień 27 października 2000 r. własności Skarbu Państwa. Tymczasem ustawową przesłanką zawartą w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" jest posiadanie przez Skarb Państwa prawa własności do gruntu pozostającego w posiadaniu PKP. Z akt sprawy wynika, że nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] oraz nr [...] położona w jednostce [...], obręb [...], [...], według stanu na dzień 27 października 2000 r. nie była własnością Skarbu Państwa, lecz Gminy Świerklaniec. Sąd I instancji tę sytuację wyjaśnił i zasadnie wykazał, że w dniu 27 października 2000 r., z którym przepisy uwłaszczeniowe wiążą skutek prawny nabycia przez PKP praw wynikających z art. 34 wyżej wymienionej ustawy z dnia 8 września 2000 r. - prawo własności przysługiwało Gminie Świerklaniec, przy czym wskazano tutaj na decyzję Wojewody Śląskiego nr NWXVa.7510.20.1.2022 z dnia 27 grudnia 2023 r. - wydaną na podstawie art. 13 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U z 2022 r. poz. 2329 ze zm.) - stwierdzającą nabycie przez Gminę Świerklaniec z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w jednostce [...], obręb [...], [...] oznaczonej jako działki nr [...] oraz nr [...].

Dlatego też oczekiwanego rezultatu nie mógł przynieść zarzut naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Jakkolwiek, skarga kasacyjna deklaruje, że naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. upatruje w błędnej wykładni tego przepisu, to w istocie kwestionuje jego błędne zastosowanie, wskazuje bowiem, że naruszenia upatruje w bezzasadnym przyjęciu, że Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, mimo że w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia, co nie odpowiada prawdzie. Przesłanką tą była między innymi własność Skarbu Państwa na dzień 27 października 2000 r., co w tej sprawie nie miało miejsca. Skarga kasacyjna usiłuje przy tym zwalczać sferę ustaleń faktycznych poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który nie został skutecznie podważony.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania sformułowanego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wynika z faktu, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przyznania kosztów uczestnikom postępowania.