Przejęcie działki w K. po śmierci współwłaścicieli. NSA uchylił wyrok WSA

Wyrokiem z dnia 22 października 2025 r. I SA/Wa 1358/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi wniesione przez E.H., K.H., R.H. oraz B.P., E.W., M.S. i A.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 lutego 2021 r. nr GZ.gn.625.40.2019 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanych w postępowaniu nieważnościowym decyzji PDRN Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji PRN m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. stanowił art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) w związku z § 1 ust. 1, § 2, § 3, § 4 i § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Przepisy te przewidywały możliwość przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, jeżeli: 1) na gospodarstwie tym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym 2) gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Ustosunkowując się do wskazań zawartych w poprzednim wyroku tego Sądu z 26 listopada 2014 r., Sąd uznał, że zasadnie Minister stwierdził, że brak było uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że w dacie podjęcia przez PDRN Warszawa [...] decyzji z 20 grudnia 1972 r. o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania zabudowanego gospodarstwa rolnego (działka nr [...] na nazwisko M.J., A.P., Z.B. i R.H., położona w osiedlu K., ul. S.), nieruchomość ta stanowiła już własność Państwa na podstawie orzeczenia nr 5 z 27 lutego 1962 r.

Jak wyjaśnił Minister, Sąd wydając wyrok w dniu 26 listopada 2014 r., nie dysponował wówczas omawianym orzeczeniem nr 5 z 27 lutego 1962 r., którego kopia została okazana dopiero na etapie skargi kasacyjnej. Wiedzę co do jego treści powziął z decyzji z 19 grudnia 1972 r., w której jest mowa o działce nr [...]. Analiza orzeczenia z 27 lutego 1962 r. prowadzi do wniosku, że dotyczyło ono przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w K. opisanej jako część działki nr [...] – nieruchomość K. (grunt po J.).

Sąd podzielił stanowisko Ministra, że zarówno działka nr 7 jak i działka nr 11 wchodziły pierwotnie w skład nieruchomości o łącznej powierzchni 17,6565 ha, uregulowanej w księdze wieczystej "[...]", stanowiącej własność spółki "[...], Spółka Akcyjna". Z aktu notarialnego z 7 lipca 1943 r., rep. nr 1896 wynika, że ww. nieruchomość o powierzchni 17,6565 ha została podzielona na trzy działki gruntu oznaczone numerami: [...] (pow. 3 ha), [...] (pow. 8,3259 ha) i [...] (pow. 6,3306 ha). Ww. aktem notarialnym powyższa spółka sprzedała działkę nr [...] o powierzchni 6,3306 ha M.J., A.P., Z.B. i R.H., działającym jako negotiorutn gestores na rzecz mającej powstać spółki "[...], Spółka Akcyjna". Jak zaznaczył Minister w materiale dokumentacyjnym nie ma wprawdzie informacji, aby M.J. stał się również właścicielem części działki nr [...], wskazanej w orzeczeniu nr 5 z 27 lutego 1962 r. W aktach sprawy zachował się jednak akt notarialny z 8 stycznia 1944 r. dotyczący sprzedaży przez spółkę "[....], Spółka Akcyjna" działek o numerach [...], [...], [...], [...] i [...] (powstałych z podziału pierwotnej działki nr [...]). Na mocy tej umowy działka nr [...] o powierzchni 3 ha została nabyta przez J.P., tj. żonę M.J. Z kolei pozostałe działki zostały kupione przez R.H. (działka nr [...]) M.B. (działka nr [...]), M.P. (działka nr [...]), zaś działka nr [...] przez Z.B., A.P. i R.H. w częściach równych. W świetle orzeczenia nr 5 z dnia 27 lutego 1962 r, nie można zatem wykluczyć, że M.J. nabył następnie część działek powstałych z podziału działki nr [...] od nowych właścicieli.

Sąd podzieli także stanowisko Ministra, że nawet przy założeniu, że orzeczenie nr 5 dotyczyło w rzeczywistości nieruchomości obejmującej działkę nr [...], zaś sformułowanie "część działki nr [...]", zawarte w jego treści, było błędem pisarskim – to brak jest jednoznacznej podstawy do przyjęcia, że przy wydawaniu decyzji PDRN Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. nieruchomość składającą się z działki nr [...] była własnością Państwa. Orzeczenie nr 5 zostało bowiem usunięte z obrotu prawnego. Potwierdzają to dwa dokumenty, tj.: pismo PDRN Warszawa [...] z 9 czerwca 1962 r. uchylające - na podstawie art. 137 § 1 pkt 1 k.p.a. - orzeczenie nr 5 oraz decyzja PDRN Warszawa [...] z 19 grudnia 1972 r. także w przedmiocie uchylenia powołanego aktu, z tym że oparta na art. 135 k.p.a. Jeśli chodzi o pierwszy dokument (ww. pismo) - to rozstrzygnięcie to zostało wydane przez organ niewłaściwy a w związku z tym nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie bowiem z art. 138 § 1 k.p.a. (w brzmieniu na dzień 9 czerwca 1962 r.) organem właściwym do uchylenia decyzji w przypadkach wymienionych w art. 137 k.p.a. - był organ wyższego stopnia. Tym samym PDRN Warszawa [...] nie mogło na tej podstawie uchylić własnej decyzji.

Z kolei w odniesieniu do decyzji PDRN Warszawa [...] z 19 grudnia 1972 r. (inna podstawa prawna, tj. art. 135 k.p.a.), Sąd wskazał, że w świetle art. 113 § 2 k.p.a. - wniesienie odwołania w terminie wstrzymywało wykonanie decyzji. Od decyzji PDRN Warszawa [...] z 27 lutego 1962 r. nr 5 H.K. złożyła odwołanie. Skutek materialnoprawny tego rozstrzygnięcia powstał więc nie w dacie 20 grudnia 1972 r., lecz dopiero w dniu 23 lutego 1973 r., tj. w momencie utrzymania go w mocy decyzją PRN m.st. Warszawy. Tym samym do przejęcia własności działki nr [...] na własność Państwa doszło w chwili, gdy w obrocie prawnym nie funkcjonowało już orzeczenie nr 5, uchylone wcześniej decyzją PDRN z 19 grudnia 1972 r.

Przechodząc zaś do dalszego rozpoznania sprawy Sąd wskazał, że w dacie przejęcia na gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Jest okolicznością bezsporną, że warunek ten został spełniony przez M.J., jako jednego ze współwłaścicieli działki nr [...]. Z dokumentacji wynika bowiem, że M.J. wyjechał z Polski wraz z żoną w latach 40. XX wieku. Małżeństwo to nie posiadało dzieci. Z wyciągu z aktu zgonu wynika, że M.J. zmarł za granicą (C., M.). Natomiast w odniesieniu do pozostałych współwłaścicieli słusznie Minister zaznaczył, że w dacie wydania decyzji z 20 grudnia 1972 r. wszyscy oni już nie żyli (A.P. zmarł 17 listopada 1959 r., R.H. 8 maja 1971 r., zaś Z.B. 26 listopada 1972 r.). Brak jest jakiejkolwiek informacji, czy na nieruchomości obejmującej działkę nr [...] pozostał spadkobierca bądź spadkobiercy któregokolwiek ze zmarłych współwłaścicieli. Jedyną osobą, na którą strony postępowania wskazują, a która gospodarstwem tym miała zarządzać i opłacać podatki, jest H.K., tj. szwagierka M.J.

Sąd uznał, ze w stanie faktycznym objętym niniejszą sprawą brak było jednak podstaw do traktowania H.K. jako dzierżyciela nieruchomości położonej w K. w zakresie udziałów przysługujących pozostałym współwłaścicielom (poza M.J.). Brak jest bowiem przesłanek, które uprawdopodobniałyby, że współwłaściciele nieruchomości (lub ich następcy prawni) udzielili H.K. stosownego upoważnienia do zarządzania tą nieruchomością w odniesieniu do ich udziałów. Ustalenia te prowadzą do wniosku, że w odniesieniu do władztwa sprawowanego przez H.K. w zakresie udziałów przypadających pozostałym współwłaścicielom - osobę tę należy określić jako negotiorum gestora, tj. prowadzącą cudzą sprawę bez zlecenia. Reasumując tę część rozważań trzeba przyjąć, że pierwsza przesłanka (z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.) została spełniona.

Z kolei w zakresie drugiej przesłanki, Sąd wskazał, że do zagadnienia braku prawidłowego uprawiania gospodarstwa położonego w K. H.K. odniosła się w piśmie z 12 marca 1973 r. skierowanym do Ministra Rolnictwa, określonym jako skarga. Ww. argumentowała, że gospodarstwo będące przedmiotem przejęcia od 10 lat było nieprawnie wywłaszczone i przekazane w dzierżawę Warszawskiej Spółdzielni [...] na kopcowanie ziemiopłodów. Słusznie więc Minister stwierdził, że skoro przez 10 lat, tj. do dnia 19 grudnia 1972 r., H.K. była pozbawiona przez PDRN Warszawa [...] możliwości użytkowania i zarządzania tym gospodarstwem, to z tego względu, nie mogła odpowiadać za jego stan gospodarczy.

W konsekwencji, Sąd stwierdził, że materiał dokumentacyjny przemawia za przyjęciem, że przesłanka druga w analizowanej sprawie, sprowadzająca się do tego, że przejmowane gospodarstwo nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę, została zrealizowana.

Sąd uznał, że zgromadzone w sprawie materiały nie pozwalają na przyjęcie, że decyzja PDRN Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja PRN m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj., że wypełniały przesłankę stwierdzenia ich nieważności, zawartą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dlatego też Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od wyroku wnieśli B.P., E.W., M.S. i A.S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 v zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 28 w zw. z art. 29 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: k.p.a.), polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 lutego 2021 r. znak sprawy: GZ.gn.625.40.2019 (dalej także jako odpowiednio: Decyzja Ministra, Minister lub Organ), którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 23 lutego 1973 r. nr: BUR PU-463-48/72 i decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z dnia 20 grudnia 1972 r. nr: RL-463/7/72 (dalej łącznie także jako: Decyzje], zaaprobował ustalenie, że Decyzje nie zostały skierowane do zmarłych: A.P., Z.B. i R.H., czego potwierdzeniem ma być brak umieszczenia tych osób w rozdzielnikach Decyzji, podczas gdy:

- w dacie wydania Decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. osoby te nie żyły, w związku z czym były pozbawione zdolności administracyjnoprawnej w rozumieniu art. 26 k.p.a., w brzmieniu z dat wydania Decyzji (Dz.U. 1962 Nr 33, poz. 156];

- Decyzje kształtowały sytuację prawną tych osób, poprzez pozbawienie ich własności należącej do nich nieruchomości położonej w osiedlu K. przy ul. S., uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]" jako działka gruntu nr [...] o pow. 6 ha 3306,09 m2 (dalej jako: Nieruchomość], w związku z czym osoby te były adresatami Decyzji (Decyzje zostały wydane w stosunku do nich jako współwłaścicieli Nieruchomości; zostali wymienieni w tym charakterze w Decyzjach];

- rozdzielniki Decyzji określają jedynie, komu doręczone miały zostać Decyzje, natomiast doręczenia decyzji nie należy utożsamiać ze "skierowaniem decyzji" (którym to sformułowaniem ustawodawca posłużył się wprost w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.),

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji skierowanych do osób zmarłych, a w związku z tym wydanych z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi, względnie:

jeżeli zaś przyjąć, jak wskazał Organ w Decyzji Ministra, że Decyzje nie zostały skierowane do właścicieli Nieruchomości, choć skutkowały pozbawieniem ich prawa własności, za to zostały skierowane do "osoby, która sprawowała faktyczne władztwo nad sporną nieruchomością'', będącej "jedynie (...) dzierżycielem" (a więc niemającej interesu prawnego w rozumieniu art. 25 k.p.a. w brzmieniu z dat wydania Decyzji, a co najwyżej interes faktyczny), to już tylko z tego powodu obarczone są wadą nieważności, gdyż zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 4 do 8 § 1 k.p.a., w brzmieniu z dat wydania Decyzji, a ponadto zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.) - w takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł uchybienia Ministra polegającego na nieuwzględnieniu tej okoliczności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem zasad ogólnych k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) oraz skierowanych do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), a w konsekwencji oddaleniem skargi;

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r., zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 32 poz. 161; dalej jako: Ustawa) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, uznał za zgodne z prawem dowolne ustalenie, że Nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy istnieją dowody na okoliczność, że Nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 Ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem uznania spełnienia przesłanek przejęcia Nieruchomości na własność Państwa, co z kolei skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi;

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 28 w zw. z art. 29 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 Ustawy w zw. z § 1 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39 poz. 198; dalej jako: Rozporządzenie) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, zaaprobował błędne uznanie, że:

- H.K. nie była posiadaczem Nieruchomości w dobrej wierze, a jedynie jej dzierżycielem;

- fakt zamieszkiwania przez nią na Nieruchomości nie miał znaczenia przy ocenie spełnienia przesłanek przejęcia;

- źródłem jej władztwa było upoważnienie udzielone przez M.J. w dniu 18 kwietnia 1962 r., a nie umowa użytkowania, zastawu, najmu czy dzierżawy, podczas gdy:

- zarówno z Decyzji, jak i z innych dokumentów sporządzanych w związku z postępowaniami dotyczącymi Nieruchomości wynika, że organy administracji uznawały H.K. za jej posiadacza, a nie osobę działająca za kogoś innego (w tym za pełnomocnika M.J.), a w szczególności fakt, że H.K. była posiadaczką Nieruchomości, wynikał już tylko z samej sentencji Decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. oraz treści Decyzji z dnia 23 lutego 1973 r.;

- zgodnie z wyraźnym brzmieniem upoważnienia M.J. dotyczyło ono nie tylko zarządzania, lecz przede wszystkim pełnego użytkowania przez czas nieograniczony, a zatem wykonywania posiadania w zakresie odpowiadającym użytkowaniu, tj. ograniczonemu prawu rzeczowemu, z którym wiąże się posiadanie zależne (art. 252 i 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.; dalej jako: k.c.);

- upoważnienie M.J. było tylko potwierdzeniem, że istniejący już znacznie wcześniej stan władania Nieruchomością jest zgodny z jego wolą;

- w uzasadnieniu Decyzji z dnia 23 lutego 1973 r. przywołano oświadczenie H.K. o zamieszkiwaniu na Nieruchomości od 1945 r., jej użytkowaniu w całości i płaceniu podatków, co nie było kwestionowane w toku postępowania administracyjnego, w którym zostały wydane Decyzje;

- wszelkie oświadczenia składane przez H.K. w toku postępowania i później były przez nią składane we własnym imieniu i na własną rzecz (a nie za kogoś innego);

- gdyby było inaczej, H.K. nie byłaby stroną postępowania, gdyż nie dotyczyłoby ono jej interesu prawnego;

- dobra wiara H.K. wynika z domniemań z art. 7 i 339 k.c. (a przed wejściem w życie kodeksu cywilnego - z art. 298 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe - Dz.U. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), a także z treści upoważnienia M.J.,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem uznania spełnienia przesłanek przejęcia Nieruchomości na własność Państwa, co z kolei skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi;

4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 Ustawy w zw. z § 1 ust. 1 Rozporządzenia w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, zaaprobował błędne ustalenie, że Nieruchomość była nieuprawiana oraz niepoddawana określonym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę, w sytuacji gdy w aktach spraw zakończonych wydaniem Decyzji brak dowodów na tę okoliczność, z kolei warunki przejęcia Nieruchomości na własność Państwa określone w § 1 ust. 1 Rozporządzenia musiały być spełnione łącznie, a Nieruchomość nie spełniała żadnego z nich, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem uznania spełnienia przesłanek przejęcia Nieruchomości na własność Państwa, co z kolei skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi;

5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 oraz w zw. z art. 2 ust. 1 Ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, zaaprobował błędne ustalenie, że Nieruchomość w datach wydania Decyzji nie była własnością Skarbu Państwa, pomimo tego, że:

- Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] wydało wcześniej, w dniu 27 lutego 1962 r., orzeczenie nr 5, o przejęciu na własność Państwa Nieruchomości;

- decyzja z dnia 19 grudnia 1972 r. o uchyleniu ww. orzeczenia nie była ostateczna, jako że w dacie wydania Decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. nie upłynął 14-dniowy termin do wniesienia odwołania, a w dacie wydania Decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. Nieruchomość była własnością Skarbu Państwa;

- Organ nie ustalił, czy i w jakiej dacie decyzja z dnia 19 grudnia 1972 r. została doręczona stronom postępowania, w którym wydano to orzeczenie, a wobec tego czy i kiedy decyzja z dnia 19 grudnia 1972 r. wywołała skutek prawny wobec współwłaścicieli Nieruchomości, ani nie ustalił, czy, w jakiej dacie i z jakim skutkiem zostało złożone ewentualne odwołanie od decyzji z dnia 19 grudnia 1972 r.;

- decyzja wywłaszczeniowa wywołuje skutek prawny bez względu na jej wpis w księdze wieczystej,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem uznania spełnienia przesłanek przejęcia Nieruchomości na własność Państwa, co z kolei skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi;

6) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 28 w zw. z art. 29 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, zaaprobował ustalenie, że Decyzje dotyczące przejęcia na własność Państwa Nieruchomości, na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 Ustawy oraz § 1 ust. 1, § 2 - 4 i § 6 ust. 2 i 3 Rozporządzenia, nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, że:

a) w dacie wydania Decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. nie żyli A.P., Z.B. i R.H.- współwłaściciele Nieruchomości, do których m. in., jak należy przyjąć, zostały skierowane Decyzje, choć byli pozbawieni zdolności administracyjnoprawnej w rozumieniu art. 26 k.p.a., w brzmieniu z dat wydania Decyzji; jeżeli zaś przyjąć, że Decyzje nie zostały skierowane do właścicieli Nieruchomości, choć skutkowały pozbawieniem ich prawa własności, to już tylko z tego powodu obarczone są wadą nieważności, gdyż zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 4 do 8 § 1 k.p.a., w brzmieniu z dat wydania Decyzji, a ponadto należałoby wówczas uznać, że skoro Decyzje zostały skierowane do osoby sprawującej jedynie faktyczne władztwo (dzierżyciela) nad Nieruchomością, a zatem niebędącej stroną w sprawie (niemającej interesu prawnego, a co najwyżej faktyczny), to zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie,

b) istnieją dowody na okoliczność, że Nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 Ustawy,

c) Nieruchomość była zamieszkiwana przez H.K. - posiadacza w dobrej wierze, wobec czego wywłaszczenie Nieruchomości zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 Ustawy w zw. z § 1 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 2 Rozporządzenia, d) brak dowodów na okoliczność, że Nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 Ustawy w zw. z § 1 ust. 1 Rozporządzenia,

e) Nieruchomość w datach wydania Decyzji była własnością Skarbu Państwa, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 Ustawy,

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało zaaprobowaniem odmowy stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, stanowiącej naruszenie powyższych przepisów, jak również art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., względnie skierowanych do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.,), co z kolei skutkowało oddaleniem skargi;

7) art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do części zarzutów skargi na Decyzję Ministra (opisanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, to jest:

1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 Ustawy oraz § 1 ust. 1, § 2 - 4 i § 6 ust. 2 i 3 Rozporządzenia oraz

2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 w zw. z art. 29 k.p.a.

poprzez ich:

a) błędną wykładnię, polegającą na utożsamianiu skierowania decyzji do określonych osób z faktem doręczenia jej tym osobom, a także na przyjęciu, że decyzja o pozbawieniu właścicieli nieruchomości własności tej nieruchomości nie jest skierowana do tych osób, a jedynie do osoby wskazanej w rozdzielniku decyzji, określającym, komu doręczona ma zostać ta decyzja, a w konsekwencji przyjęcie, że w razie wydania takiej decyzji w sytuacji, w której właścicieli nieruchomości zmarli, nie dochodzi do skierowania decyzji do osób zmarłych, pomimo że decyzja ta kształtuje sytuację prawną tych osób, poprzez pozbawienie ich własności należącej do nich nieruchomości (w związku z czym osoby te są jej adresatami), natomiast rozdzielnik decyzji określa jedynie, komu doręczona ma zostać decyzja, a faktu doręczenia decyzji określonej osobie nie należy utożsamiać ze skierowaniem decyzji do tej osoby;

b) niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, uznał, że Decyzje nie są obarczone żadną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a w szczególności pominął okoliczność, że Decyzje są obarczone wadą nieważności, z uwagi na to, że zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a to dlatego, że:

c) Decyzje zostały wydane w sprawie nieruchomości, która stanowiła własność Skarbu Państwa - ponieważ w dacie wydania tych Decyzji pozostawała w obrocie prawnym jako ostateczna decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z dnia 27 lutego 1962 r. nr 5, dotycząca przejęcia na własność Państwa tej nieruchomości;

d) Decyzje zostały skierowane do (wydane wobec) podmiotów pozbawionych zdolności administracyjnoprawnej – A.P., Z.B. i R.H., współwłaścicieli Nieruchomości, którzy nie żyli w dacie wydania tych Decyzji (byli pozbawieni zdolności administracyjnoprawnej w rozumieniu art. 26 k.p.a. w brzmieniu z dat wydania Decyzji), względnie:

w razie przyjęcia, że Decyzje nie zostały skierowane do właścicieli Nieruchomości, ale do H.K., tj. zarazem "osoby, która sprawowała faktyczne władztwo nad sporną nieruchomością", będącej "jedynie (...) dzierżycielem" (a więc niemającej interesu prawnego w rozumieniu art. 25 k.p.a. w brzmieniu z dat wydania Decyzji, a co najwyżej interes faktyczny), wówczas zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 4 do 8 § 1 k.p.a., w brzmieniu z dat wydania Decyzji, a ponadto zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie;

3) art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 w zw. z art. 29 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnym uznaniu, że wydanie decyzji o pozbawieniu własności nieruchomości zmarłych właścicieli tej nieruchomości (skierowanie jej do zmarłych właścicieli] należy zakwalifikować jako uchybienie procesowe "braku uwzględnienia w charakterze stron następców prawnych" tych właścicieli, a w konsekwencji, że stanowi to "przesłankę do ewentualnego wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu)", a nie przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji (z powodu rażącego naruszania prawa], podczas gdy byt prawny strony w postępowaniu administracyjnym należy odróżnić od prawa do czynnego udziału w tym postępowaniu, zaś podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. polega na niebraniu przez stronę, bez własnej winy, udziału w postępowaniu, a nie na skierowaniu decyzji do osoby zmarłej, z kolei możliwość skorzystania ze wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez następców prawnych zmarłych stron nie usuwa wadliwości w postaci rażącego naruszenia prawa związanego ze skierowaniem decyzji do osób zmarłych, co doprowadziło do tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, pominął okoliczność, że Decyzje są obarczone wadą nieważności;

4) art. § 1 ust. 1, § 6 ust. 2 Rozporządzenia oraz art. 2 ust. 1 Ustawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nie ma znaczenia przy ocenie ziszczenia się przesłanek przejęcia nieruchomości fakt zamieszkiwania na nieruchomości osoby, która przez organy wydające decyzje w przedmiocie tego przejęcia uznawana jest za jej posiadacza w dobrej wierze, a nie osobę działająca za kogoś innego (w tym za pełnomocnika właściciela], która ponadto legitymuje się prawem do pełnego użytkowania tej nieruchomości przez czas nieograniczony (a zatem wykonywania posiadania w zakresie odpowiadającym użytkowaniu, tj. ograniczonemu prawu rzeczowemu, z którym wiąże się posiadanie zależne], a przy tym użytkuje tę nieruchomość w całości i płaci podatki, czego organy prowadzące postępowanie w przedmiocie przejęcia nie kwestionują, w sytuacji gdy fakt zamieszkiwania takiej osoby, będącej posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze, jest zgodnie z § 6 ust. 2 Rozporządzenia równoznaczny z zamieszkiwaniem na tej nieruchomości właściciela, co z kolei przesądza, że nieruchomość taka nie stanowi gospodarstwa rolnego opuszczonego (o którym mowa w art. 2 ust. 1 Ustawy oraz § 1 ust. 1 Rozporządzenia], w związku z czym nie może zostać przejęta przez Państwo;

5) art. 2 ust. 1 i 2 Ustawy oraz § 1 ust. 1, § 2 - 4 i § 6 ust. 2 i 3 Rozporządzenia w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli Decyzji Ministra, pominął okoliczność, że Decyzje są obarczone wadą nieważności, i zaaprobował odmowę stwierdzenia nieważności Decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa (rażącym naruszeniem tych przepisów), stanowiącą naruszenie tych przepisów.

W oparciu o wskazane podstawy skargi kasacyjnej, na podstawie art. 188 p.p.s.a., skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Ministra, a w wyniku rozpoznania skargi o uchylenie pkt 2 decyzji Ministra w całości. W razie stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania skargi, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W każdym przypadku wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania od Organu na rzecz skarżących według norm przepisanych. Jednocześnie, zrzekli się rozprawy w niniejszej sprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie zaś z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do części zarzutów skargi na decyzję Ministra, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.

Stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczny wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego stwierdził bądź nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem.

Uzasadnienie wyroku powinno stanowić logiczną, zwartą całość, a jednocześnie powinno być syntezą stanowiska sądu. Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i w razie ewentualnej kontroli instancyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem kwestii zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, aby poddawało się ono kontroli. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje zaś wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku.

Powołany przepis można naruszyć w stopniu, który będzie miał wpływ na wynik sprawy, jeżeli uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Uzasadnienie sporządzone z uchybieniem zasad określonych w tym przepisie może stanowić naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy tylko w przypadku, jeżeli zawarta w nim ocena prawna miałaby pierwszoplanowe znaczenie dla wadliwego, końcowego załatwienia sprawy. Zatem błędne uzasadnienie orzeczenia stanowi podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli prowadzi do niezgodnego z prawem załatwienia sprawy. W orzecznictwie zauważa się, że jakkolwiek czynność procesowa sporządzenia pisemnego uzasadnienia dokonywana jest już po rozstrzygnięciu sprawy i ma sprawozdawczy charakter, a więc sama przez się nie może wpływać na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy, to niemniej tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa (por. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2013 r., II OSK 457/12). Uogólniając, należy stwierdzić, że do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Taka właśnie sytuacja zachodzi zaś w przedmiotowej sprawie.

Niniejsza sprawa była rozpoznawana ponownie, po uchyleniu poprzedniego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lipca 2025 r., I OSK 2058/23, z uwagi na pominięcie wiążącej oceny prawnej i wytycznych co do dalszego postępowania wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 r., I SA/Wa 123/14. Istotne znaczenie miała bowiem w pierwszej kolejności ocena kwestii dwukrotnego uchylenia orzeczenia nr 5 z 27 lutego 1962 r., od której uzależniona była ocena decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 20 grudnia 1972 r. Jeżeli bowiem okazałoby się, że przejęcia spornej nieruchomości dokonano skutecznie już w 1962 r. i potwierdzają to dodatkowo stosowne zapisy hipoteczne, to w innym kierunku należałoby prowadzić ocenę decyzji z 1972 i 1973 r. Organ nadzoru musiał zatem wyczerpująco ustalić stan prawny nieruchomości z uwzględnieniem rozważenia wszczęcia postępowań nadzorczych dotyczących oceny pisma z 9 czerwca 1962 r. oraz decyzji z 19 grudnia 1972 r. Dopiero przeprowadzenie tych czynności pozwolić mogło organowi na wydanie prawidłowego orzeczenia w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2025 r. stwierdził, że nierozprawienie się przez Sąd I instancji z zarzutami skarg dotyczącymi tej kwestii musiało prowadzić do uwzględnienia skarg kasacyjnych z powodu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem zachodziły wątpliwości co do motywów oddalenia skarg, a pozostawione bez omówienia argumenty skarg mogłyby wpłynąć na zmianę orzeczenia. Jednocześnie, w tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg kasacyjnych za przedwczesne.

Niewątpliwie zatem uchylenie poprzedniego wyroku nastąpiło z powodu braku dokonania oceny we wskazanym wyraźnie zakresie. Jednocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2025 r. uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg kasacyjnych za przedwczesne. Nie ulega jednakże wątpliwości, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien był dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, w tym także w odniesieniu do zarzutów zawartych w skargach.

We wniesionych do Sądu I instancji skargach zarzucono zaś naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 w zw. z art. 140 oraz art. 28 i art. 29 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż decyzje z 23 lutego 1973 r. i z 20 grudnia 1972 r., dotyczące przejęcia na własność Państwa spornej nieruchomości nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, iż:

1) w dacie wydania decyzji z 20 grudnia 1972 r. nie żyli R.H., A.P. i Z.B. - współwłaściciele nieruchomości, która decyzjami z 20 grudnia 1972 r. i z 23 lutego 1973 r. została przejęta na własność Skarbu Państwa, a wobec nich ani ich spadkobierców nie została wydana ani doręczona decyzja o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa;

2) istnieją dowody na okoliczność, że sporna nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym (nieruchomością rolną);

3) sporna nieruchomość była zamieszkiwana przez H.K. -posiadacza w dobrej wierze, wobec czego wywłaszczenie nieruchomości zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych;

4) brak jest dowodów na okoliczność, że sporna nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia;

5) sporna nieruchomość w dacie wydania decyzji o przejęciu była własnością Skarbu Państwa, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

Nadto, zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r., zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1, § 2, § 3, § 4 i § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez ich błędne zastosowanie w decyzji z 20 grudnia 1972 r. i z 23 lutego 1973 r., przez co jako wydane z rażącym naruszeniem prawa były obarczone wadą nieważności.

Sąd I instancji zaaprobował uznanie spełnienia przesłanek przejęcia nieruchomości na własność Państwa, przedstawiając jedynie lakoniczne stanowisko w tym zakresie, w końcowej części uzasadnienia, nie odnosząc się jednakże szczegółowo do zarzutów podniesionych w skargach skarżących, kwestionujących zaistnienie tychże przesłanek. Brak jest także stanowiska Sądu I instancji dotyczącego zarzutów wskazujących na skierowanie decyzji do osób zmarłych, a w związku z tym wydanie ich z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Sąd nie wypowiedział się w przedmiocie zgodności z prawem kwestionowanego ustalenia, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, w kontekście zarzucanego z tego powodu rażącego naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Jedynie szczegółowo wyjaśnił Sąd I instancji kwestię dotyczącą orzeczenia z 1962 r. i jego dwukrotnego uchylenia. W tym zaś zakresie zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Prawidłowo bowiem Sąd I instancji zaakceptował stanowisko Ministra w tym zakresie. W istocie nie doszło do dwukrotnego uchylenia orzeczenia nr 5 z 27 lutego 1962 r. Akt ten uchyliła bowiem ostatecznie decyzja PDRN Warszawa [...] z 19 grudnia 1972 r. Wprawdzie kwestionowane w przedmiotowym postepowaniu nadzorczym przejęcie nieruchomości zostało dokonane na mocy decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r., jednakże jak prawidłowo stwierdził Minister, a także Sąd I instancji, decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją PRN m. st. Warszawy z dnia 23 lutego 1973 r. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji wyeliminowano już z obrotu prawnego orzeczenie nr 5 z 27 lutego 1962 r. Nie mogło ono zatem wywoływać żadnych skutków w odniesieniu do kontrolowanej decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Niewątpliwie zaś miarodajny dla oceny zgodności z prawem aktu administracyjnego jest stan faktyczny i stan prawny istniejące w dacie wydawania tego aktu.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 oraz w zw. z art. 2 ust. 1 z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczący ustalenia, że nieruchomość w dacie przejęcia nie była własnością Skarbu Państwa.

Z uwagi jednakże na nierozprawienie się przez Sąd I instancji z pozostałymi zarzutami skarg, dotyczącymi przede wszystkim spełnienia przesłanek przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, a mianowicie kwestii zamieszkiwania a także uprawiania oraz poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym, zachodziła podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wniesioną w sprawie skargę kasacyjną i z uwagi na niewyjaśnienie istoty sprawy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji dokona kontroli legalności zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej, stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., odnosząc się przy tym szczegółowo do zarzutów zawartych we wniesionych skargach, które nie stanowiły przedmiotu oceny w kontrolowanym wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy a pozostałe strony nie zażądały jej przeprowadzenia