Emeryt chory na nowotwór walczył o umorzenie składek. Sąd uchylił decyzje ZUS

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ) utrzymał w mocy decyzję organu z 26 listopada 2025 r. nr 2401/2025 odmawiającą J. C. (wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek.

Organ motywował, że w wyniku wyroków sygn.: I SA/Sz 683/23 i I SA/Sz 15/25 ponownie przeprowadził postępowanie.

W ocenie organu, nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności zaległych składek spośród wymienionych w art. 28 ust. 2, ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2026.199 ze zm. - u.s.u.s.). Ponadto wnioskodawca nie wykazał, aby spłata należności wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Powstanie zadłużenia nie było następstwem szczególnych zdarzeń. Nic nie wskazuje na to, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu, pozwalającego na opłacenie należności.

Organ motywował, że według złożonych dokumentów wnioskodawca, pozostaje w związku małżeńskim. Nie pracuje zarobkowo. Od [...] lutego 2019 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł. Nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy. Z tytułu pomocy społecznej uzyskuje świadczenie w wysokości [...] zł. Nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe, miesięczne wydatki: czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, [...] zł, inne - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł miesięcznie. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w kwocie [...]zł. Wnioskodawca nie ma zobowiązań finansowych, nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności.

W ocenie wnioskodawcy, pogłębiająca się choroba jego samego i jego żony wyklucza poprawę sytuacji finansowej oraz zdrowotnej. Świadczenia emerytalne przeznaczane są na leczenie i sprawowanie opieki. Wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, Wnioskodawca ponosi wydatki na: higienę osobistą, ubiór z naturalnej bawełny, odpowiednią dietę, dojazdy do przychodni w G., leczenie szpitalne na Oddziale Chirurgiczno - Urologicznym, dojazdy do poradni onkologicznej w S..

Na podstawie dostępnych z urzędu systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych (Internetowej Bazy Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów, B. D. K. Wieczystych) organ ustalił, że wnioskodawca [...] listopada 2014 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Od [...] lutego 2019 r. pobiera świadczenie emerytalne aktualnie w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Decyzją Burmistrza T. z [...] stycznia 2024 r. otrzymał zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] września 2023 r. do [...] grudnia 2027 r. w miesięcznej kwocie [...]zł. Żona wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, które jest wolne od potrąceń.

Wnioskodawca posiada zarejestrowaną przyczepę ciężarową Sam z 2005 r.

Ponadto [...] stycznia 2014 r. darował z żoną synowi tereny mieszkaniowe o powierzchni 0,5218 ha położone w T. oraz mieszkanie o powierzchni 59,12 m2 położone w T., które zostało obciążone bezpłatną i dożywotnią służebnością mieszkania na rzecz wnioskodawcy z żoną.

Organ zaznaczył, że wnioskodawca posiada następców prawnych - żonę i syna.

W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie zaistniała żadna z przesłanek nieściągalności zaległych składek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W dalszej kolejności organ nawiązał do art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS).

Tłumaczył, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.); czy trudności dotyczące stanu zdrowia, położenia życiowego mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna, uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Organ podkreślił, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Uzyskują razem dochód [...] zł netto. Od [...] marca 2026 r. kwoty świadczeń ulegną waloryzacji. Ponadto otrzymują jednorazowe trzynaste i czternaste świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej. Minimum socjalne ustalone na podstawie danych GUS z [...] grudnia 2025 r. przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych w III kwartale 2025 r. dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł.

W tych okolicznościach nie wystąpiła przesłanka ubóstwa. Wnioskodawca z żoną mają zabezpieczone niezbędne minimum socjalne, które pozwala funkcjonować w codziennym życiu i zaspokajać podstawowe potrzeby. Wydatki wnioskodawcy na utrzymanie wynoszą łącznie [...] zł: czynsz - [...] zł, opłata za odpady komunalne za okres od stycznia do kwietnia 2026 r. - [...] zł ([...] zł miesięcznie), prąd - [...] zł, gaz - [...] zł, telefon - [...] zł. Zatem do dyspozycji pozostaje kwota na zaspokojenie potrzeb związanych z zakupem żywności, leków, odzieży, środków czystości.

W ocenie organu, wydatki ponoszone na regularne potrzeby - czynsz i prowadzenie codziennych czynności - nie stanowią przesłanki do umorzenia. Wydatków tych bowiem nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi. Są one ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi wydatki związane z utrzymaniem.

Według dokumentów złożonych organowi, koszt leków w styczniu 2024 r. wyniósł [...] zł, a w lutym 2024 r. [...] zł. Wnioskodawca udokumentował wydatki na leczenie w styczniu 2026 r. w kwocie [...]zł, w lutym 2026 r. w kwocie [...]zł oraz [...] zł. Ponadto złożył potwierdzenie opłaty zadatku za okulary korekcyjne w kwocie [...]zł, fakturę za zakup okularów korekcyjnych w kwocie [...]zł, paragon fiskalny za tomografię miednicy w kwocie [...]zł. W świetle tych dokumentów wnioskodawca nie wykazał kosztów leczenia w wysokości [...] zł miesięcznie.

W ocenie organu, po poniesieniu wydatków na badania, leki i żywność wnioskodawcy pozostaje kwota, z której ma możliwość sfinansowania zakupu paliwa na dojazdy do lekarza, odzieży, itp.

W powyższych okolicznościach organ przyjął, że należności z tytułu składek mogą zostać spłacone w postępowaniu egzekucyjnym.

W dalszej kolejności organ stwierdził, że wnioskodawca ma syna, który powinien wesprzeć rodziców w sytuacji przejściowych problemów finansowych, zgodnie z art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2026.236).

Zadłużenie z tytułu składek obejmuje okres od kwietnia 2005 r. do sierpnia 2013 r. Mając świadomość zadłużenia, wnioskodawca wyzbył się posiadanego majątku [...] stycznia 2014 r. umową darowizny na rzecz syna. Zgodnie z art. 897 ustawy Kodeks cywilny (Dz.U.2026.795) obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania, odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo wypełnić ciążący na nim obowiązek alimentacyjny.

Wnioskodawca może wystąpić o świadczenie wspierające na mocy ustawy o świadczeniu wspierającym. Świadczenie wspierające przysługuje bez względu na dochody (brak kryterium dochodowego), a także niezależnie od innych form wsparcia otrzymywanych przez osoby z niepełnosprawnościami.

W konsekwencji wnioskodawca nie udowodnił, aby jego sytuacja materialna, rodzinna, zdrowotna definitywnie uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec organu. W przekonaniu organu, trudno doszukać się cech wyjątkowości, czy ponadprzeciętnych i stałych wydatków na leczenie.

Skoro wnioskodawca nie korzysta z pomocy socjalnej, to oznacza, że posiadane środki finansowe wystarczają na bieżące zaspokojenie potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że udzielenie pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2024.1044) od [...] stycznia 2025 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie w wysokości [...] zł.

Zdaniem organu, ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę, wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS. Istotna jest bowiem obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny, nie zaś kłopoty finansowe, gdyż każdy człowiek indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności w podejmowaniu decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Stałe leczenie z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Wnioskodawca i jego żona otrzymują świadczenia emerytalne bez względu na stan zdrowia.

"Reasumując - ustalenia obecnie poczynione, pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczność ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia."

J. C. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.

Zarzucił naruszenie:

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez odmowę umorzenia należności składkowych, pomimo że skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny;

- § 3 ust. 1 pkt. 1, pkt 2, pkt 3 rozporządzenia MGPPS, polegające na przyjęciu, że przepis ten wyczerpująco określa przesłanki umorzenia należności składkowych, podczas gdy zawiera sformułowanie "w szczególności", a zatem wyliczenie przesłanek ma charakter przykładowy;

- art. 7, art. 77, art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691 - K.p.a.), bowiem organ ograniczył się wyłącznie do badania przesłanek wyszczególnionych w § 3 rozporządzenia MGPPS, które mają charakter przykładowy, co spowodowało, że nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

- art. 7 K.p.a., w wyniku stwierdzenia, że ciężar dowodowy dotyczący przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa wyłącznie na skarżącym.

W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący argumentował, że pomimo dwóch wyroków sygn. I SA/Sz 683/23 oraz sygn. I SA/Sz 15/25 organ ponowił wcześniejszą ocenę. Nadal nie rozpoznał wniosku skarżącego w sposób wnikliwy i wyczerpujący. W szczególności nie wyjaśnił, czy skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną jest w stanie opłacić należności składkowe bez ciężkich skutków.

Skarżący powołał się na stanowisko prawne w sprawie sygn. II GSK 398/07.

Podkreślił, że istotą postawionych organowi zarzutów nie jest naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ale art. 28 ust. 3a tej ustawy.

Skarżący tłumaczył, że na powstanie zaległości składkowej wpłynęło nie tylko niezłożenie w 2005 r. wymaganego oświadczenia o pozostaniu w KRUS, ale włączenie do ZUS w 2013 r., za co nie ponosił żadnej odpowiedzialności. Urząd Miejski w T. błędnie przekazał zawiadomienie o działalności skarżącego z [...] marca 2001 r. nie do właściwego organu rentowego, jakim był KRUS, ale do ZUS, który pozostawił to zawiadomienie bez rozpoznania. Dopiero w 2013 r. informacja o działalności gospodarczej skarżącego dotarła do właściwego organu rentowego – KRUS. Skutek opisanych błędów i niedbalstwa organów został w całości przerzucony na skarżącego.

W konsekwencji należność składkowa nie powstała wskutek "zwykłego" uchylania się od terminowego ponoszenia składek.

W ocenie skarżącego, powyższa sytuacja, a w szczególności wysokość zaległości do spłaty, doprowadziła skarżącego i jego żonę do nieuleczalnych chorób nowotworowych, które załamały ich możliwości zarobkowe i wymagają ponoszenia kosztów leczenia. Dochodzone należności wynoszą niemal [...] zł, co dla emerytów jest kwotą gigantyczną.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu oraz decyzja organu z 26 listopada 2025 r. nie są zgodne z prawem.

Spór skarżącego z organem koncentrował się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia MGPPS.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Z kolei według § 3 rozporządzenia MGPPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

W dalszej kolejności należy odnotować, że w myśl art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm. - P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie dwukrotnie wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

W sprawach sygn.: I SA/Sz 683/23, I SA/Sz 15/25 (wyroki prawomocne) wcześniejsze decyzje organu, odmawiające skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek, zostały uchylone. Sąd konsekwentnie ocenił, że organ nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy sytuacji skarżącego, biorąc pod uwagę jego aktualną sytuację materialną, finansową, a przede wszystkim zdrowotną, pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS. Rozważając, czy konieczność spłaty zadłużenia wpłynie negatywnie na możliwość zaspakajania przez skarżącego niezbędnych potrzeb życiowych organ odniósł się do kryterium minimum socjalnego oraz do budżetu gospodarstwa domowego skarżącego, przekraczającego minimum socjalne. W miesięcznych kosztach organ nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak zdaniem organu, nie mają one charakteru nadzwyczajnego, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ zauważył, że pozytywny wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych rodziny, mają wypłacane przez ZUS skarżącemu i żonie dodatkowe świadczenia w postaci tzw. trzynastych i czternastych emerytur. Natomiast obowiązkiem organu jest każdorazowo rozważyć, czy zapłata należności nie doprowadzi do tych niekorzystnych skutków, bo właśnie taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany.

Przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego: "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia. Ponadto, przy ocenie tej przesłanki należy także wziąć pod uwagę, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Nie można uznać za wystarczające samo stwierdzenie, że dochód skarżącego kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego. Sama koncepcja minimum socjalnego oparta jest o założenie, że chodzi o kwotę, która zabezpieczy istotne, podstawowe potrzeby. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi jednak ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych, konkretnych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych jak np. na zakup lekarstw, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych ułatwiających funkcjonowanie. O ile zatem sięgnięcie przez organ porównawczo do kryterium minimum socjalnego należy ocenić jako - co do zasady - uzasadnione, to wyprowadzenie z niego rzetelnych wniosków wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności indywidualnych tej konkretnej sprawy, mogących rzutować na odmienności sytuacji od statystycznej i dokonania w tym zakresie analizy. Poziom minimum socjalnego jest kształtowany w oparciu o dane GUS i pewne statystyczne założenia dotyczące ponoszonych wydatków, wobec czego organ powinien zawsze, jeśli nawet traktuje to kryterium jako wzorzec, dokonywać oceny możliwości finansowych strony z uwzględnieniem szczególnych okoliczności indywidualizujących jej sytuację materialną, a także zdrowotną. Przykładem takich okoliczności są zwiększone wydatki na ochronę zdrowia, konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków np. na środki higieny dla osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a które nie są brane pod uwagę w wartościach statystycznych, ale znacząco mogą rzutować na faktyczne możliwości finansowe strony w konkretnym przypadku. W toku postępowania administracyjnego strona przedstawiła dowody na ponoszenie znacznych kosztów swojego leczenia.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ma 70 lat i choruje na raka pęcherza, prostaty i jelita grubego. Z dokumentów medycznych załączonych do akt sprawy wynika, że w 2023 r. rozpoznano u skarżącego nowotwór złośliwy pęcherza moczowego, skarżący przeszedł chemioterapię, radioterapię i hormonoterapię. [...] grudnia 2023 r. skarżący został zaliczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, orzeczenie zostało wydane do [...] grudnia 2027 r., a niepełnosprawność datuje się od [...] września 2023 r. Z orzeczenia wynika także, że skarżący wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie korzystania, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Nadto żona skarżącego choruje na kręgosłup, raka piersi, jest po radio- i chemioterapii. Z załączonego zaświadczenia wynika, że i Z. C. od [...] sierpnia 1994 r. ma przyznaną na stałe rentę inwalidzką.

Sądy zauważyły, że bez wątpienia gospodarstwo domowe, w którym funkcjonuje osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, jest obciążone istotnie wyższymi wydatkami z kategorii koniecznych w porównaniu ze statystycznymi gospodarstwami domowymi tworzonymi wyłącznie przez osoby zdrowe. W niniejszej sprawie mamy aż dwie osoby chore, prowadzące wspólne gospodarstwo domowe. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi zatem ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych.

Sądy podkreśliły, że podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanego zostały należycie wyważone. Temu właśnie celowi służy analiza sytuacji materialnej i sytuacji życiowej zobowiązanego, uwzględniająca stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Obowiązkiem organu jest rozważenie, czy odmowa umorzenia nie doprowadzi do takiego pogorszenia sytuacji zobowiązanego, że nie będzie w stanie zaspakajać niezbędnych potrzeb życiowych i w konsekwencji będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, skarżący już pobiera zasiłek z pomocy społecznej i zasiłek pielęgnacyjny.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, że ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W przedstawionym stanie sprawy, aktualnie kontrolowane decyzje organu zostały wydane przy istotnym naruszeniu art. 153 P.p.s.a.

Organ konsekwentnie bazował na porównaniu dochodów skarżącego i jego żony z minimum socjalnym. W żaden sposób nie odniósł się do potrzeb skarżącego i jego żony, wynikających z chorób nowotworowych, niepełnosprawności obojga, w tym skarżącego w stopniu znacznym. Z dokumentacji lekarskiej złożonej w toku postępowania sądowego wynika, że żona skarżącego w czerwcu 2026 r. przeszła leczenie nowotworu układu moczowego.

W tej sytuacji, bez względu na rachunki, faktury złożone przez skarżącego, nie ulega wątpliwości, że potrzeby skarżących z uwagi na ich stan zdrowia i potrzebę jego ochrony są wyższe niż w przypadku kosztów utrzymania osoby zdrowej. W tej mierze należy zwrócić uwagę na zasady logiki i doświadczenia życiowego.

Okoliczność, że skarżący darował synowi grunty i mieszkanie w 2014 r. wymagała ze strony organu wyjaśnienia, dlaczego organ do chwili obecnej nie podjął kroków prawnych w celu wykazania, że była to czynność dokonana ze szkodą dla organu jako wierzyciela. Przy braku stosownego orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, organ nie był uprawniony wyprowadzać z darowizny przesłanki odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek.

Powołanie się na obowiązek wsparcia skarżącego ze strony syna wymagało od organu ustalenia sytuacji życiowej i majątkowej osoby zobowiązanej do alimentacji. Takich ustaleń organ nie dokonał.

Organ stwierdził, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna, uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Jednocześnie organ przemilczał, z jakich przyczyn sytuacja skarżących, dotkniętych chorobami nowotworami i niepełnosprawnością, nie jest trudna, jedynie przejściowa. Wbrew twierdzeniom organu, trudna sytuacja zdrowotna skarżących wynikała z oferowanej dokumentacji. Co więcej, skarżący wymaga stałej i długotrwałej opieki ze względu na znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji, co przecież wiąże się z istotnymi kosztami, których organ nawet nie próbował analizować z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego.

Warto również zwrócić uwagę, że organ w swoich rozważaniach nie skonkretyzował, na czym miałaby polegać realna perspektywa odzyskania zaległych składek, biorąc pod uwagę przede wszystkim stan zdrowia skarżącego i jego żony.

Zdaniem organu, stałe leczenie z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Wnioskodawca i jego żona otrzymują świadczenia emerytalne bez względu na stan zdrowia.

Wobec tego organ pominął, że § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPPS stanowi o przewlekłej chorobie, o konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jednocześnie organ nie porównywał wysokości emerytur skarżącego i jego żony z obiektywnymi kosztami ponoszonymi przez osoby, wymagające leczenia w związku z chorobami nowotworowymi oraz z kosztami sprawowania stałej i długotrwałej opieki ze względu na znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji.

Końcowe stwierdzenie organu w brzmieniu "Reasumując - ustalenia obecnie poczynione, pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczność ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia." wprost oznacza, że organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania przyjętych w prawomocnych wyrokach sądowych wydanych w niniejszej sprawie. Natomiast organ konsekwentnie powtórzył swoje wcześniejsze argumenty, tok rozumowania, które prawomocnie zostały uznane za niezgodne prawem.

Wobec tego ponownie należy powtórzyć, że niewątpliwie gospodarstwo domowe, w którym funkcjonuje osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, jest obciążone istotnie wyższymi wydatkami z kategorii koniecznych w porównaniu ze statystycznymi gospodarstwami domowymi tworzonymi wyłącznie przez osoby zdrowe. W niniejszej sprawie mamy aż dwie osoby chore, prowadzące wspólne gospodarstwo domowe. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi zatem ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych.

Podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanego zostały należycie wyważone. Temu właśnie celowi służy analiza sytuacji materialnej i sytuacji życiowej zobowiązanego, uwzględniająca stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Obowiązkiem organu jest rozważenie, czy odmowa umorzenia nie doprowadzi do takiego pogorszenia sytuacji zobowiązanego, że nie będzie w stanie zaspakajać niezbędnych potrzeb życiowych i w konsekwencji będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej. Ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Należy podkreślić, że bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o tego rodzaju umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zatem dla prawidłowego zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne wyjaśnienie wszystkich aspektów położenia, w jakim znajduje się skarżący, a następnie rzetelna analiza, czy jego położenie realizuje jedną, czy więcej przesłanek spośród wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.

Dotychczasowe postępowanie organu świadczy o dowolności, arbitralności i w rezultacie oznacza, że kontrolowane decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., które bez wątpienia może wpływać na wynik sprawy.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Rzetelnie wyjaśni i przeanalizuje wszystkie aspekty sprawy, które zostały uznane za kluczowe w sprawach sygn.: I SA/Sz 683/23, I SA/Sz 15/25.

Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego, wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.

Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu wraz z decyzją organu z 26 listopada 2025 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a.

Skarżący był zwolniony od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a..