Fundusz z USA domagał się zwrotu podatku od dywidend. NSA uchylił wyrok WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 12 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 346/25, po rozpoznaniu skargi E. z siedzibą w A. (USA), uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 30 kwietnia 2025 r. wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w latach 2020–2021 wypłacono stronie dywidendy z akcji polskich spółek, od których Bank X. S.A. (płatnik) pobrał zryczałtowany podatek dochodowy od osób prawnych. Wnioskiem z 16 grudnia 2022 r. spółka zwróciła się o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w tym podatku w łącznej kwocie 1.790.353,67 zł wraz z oprocentowaniem. Zdaniem strony zwolnienie podmiotowe wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 10a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 865 ze zm.; dalej: u.p.d.o.p.), obejmujące instytucje wspólnego inwestowania posiadające siedzibę poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, prowadzi do nierównego traktowania tych podmiotów i podmiotów działających na podstawie przepisów polskiej ustawy o funduszach inwestycyjnych. Dyskryminacja funduszy inwestycyjnych z państw trzecich narusza unijne zasady swobody przepływu kapitału i niedyskryminacji. Spółka powołała się na wyrok TSUE w (jej) sprawie C-190/12 i podniosła, że organ był zobligowany do przeprowadzenia testu porównywalności funduszu (spółki) z polskimi i europejskimi funduszami inwestycyjnymi, uwzględniającego cel gospodarczy i sposób działania tych podmiotów, nie zaś otoczenie prawne, w którym powstały i wykonują działalność. Powyższe uwagi odniosła także do zwolnienia przedmiotowego z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.

Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie decyzją z 7 października 2024 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty zgodnie z wnioskiem strony, zaś Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 30 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W ocenie organów podatkowych, strona nie może skorzystać ze zwolnienia podmiotowego z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., ponieważ nie jest podmiotem porównywalnym do polskich funduszy inwestycyjnych utworzonych i działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, a także europejskich funduszy inwestycyjnych zorganizowanych jako przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS), zgodnie z dyrektywą Rady 85/611/EWG z 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe UCITS (Dz.Urz.UE L. 2009.302.32 ze zm.; dalej: dyrektywa UCITS). Fundusz mógłby skorzystać z powyższego zwolnienia, ale tylko w przypadku łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. Tymczasem spółka nie spełnia dwóch warunków zwolnienia, to jest: nie promuje sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym (nie jest tym samym podmiotem porównywalnym do UCITS) oraz jest podmiotem transparentnym podatkowo (nie podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w USA). Dyrektor wskazał, że wprawdzie porównywalność nie oznacza tożsamości podmiotów, to jednak pominięcie różnic prowadziłoby do dyskryminacji funduszy z Polski i UE (EOG) poprzez stworzenie lepszych warunków działania dla skarżącej spółki. Ponadto w ocenie organu, dyrektywy wypływające z wyroku TSUE w sprawie C-190/12 nie mogą odnosić się do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., który został dodany do ustawy podatkowej w okresie późniejszym.

W skardze do Sądu strona zarzuciła naruszenie przez organ: a) art. 6 ust. 1 pkt 10 oraz pkt 10a lit. a u.p.d.o.p. w zw. z art. 18 i art. 63 TFUE przez błędną wykładnię przepisu krajowego; b) art. 17 ust. 1 pkt 57 oraz pkt 58 u.p.d.o.p. w zw. z art. 18 i art. 63 TFUE przez ich błędną wykładnię; c) art. 120 o.p. przez pominięcie wiążącego prawa wspólnotowego i ignorowanie sprzeczności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym oraz odmowę zastosowania w sprawie zasady swobodnego przepływu kapitału. W ocenie skarżącej, przyjęte przez organ zasady porównywalności skarżącej i europejskich (w tym polskich) funduszy inwestycyjnych były niewłaściwe, ponieważ zostały w sposób nieuprawniony zawężone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie Sądu organ przyjął zawężone zasady porównywalności skarżącej i europejskich (w tym polskich) funduszy inwestycyjnych, to jest nie uwzględnił celów i zasad funkcjonowania funduszy amerykańskich, ich obowiązków oraz stosowanych wobec nich środków kontroli. Sąd odwołał się do wynikającego z wyroku TSUE (C-190/12) zakazu dyskryminacji podmiotów porównywalnych z uwagi na miejsce ich siedziby. Jego zdaniem skarżąca, jako fundusz inwestycyjny państwa trzeciego, prowadzi działalność porównywalną z podmiotami krajowymi i europejskimi.

W ocenie Sądu porównania między funduszami należy dokonać w zakresie szerszym niż uczynił to organ, który ocenił tylko czy skarżąca spełnia przesłanki zwolnienia podmiotowego (art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p.) oraz przedmiotowego (art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.). Wskazując na dostrzeżone różnice (dwie przesłanki zwolnienia podmiotowego oraz jedna przesłanka zwolnienia przedmiotowego), organ nie wskazał jaka jest ich istotność dla przyjęcia odmiennego traktowania w obrębie wskazanej preferencji podatkowej. Zdaniem Sądu, samo wskazanie różnic było niewystarczające. Rzeczą organu było dokonanie oceny ich wagi dla uznania, że nie mamy do czynienia z podmiotem równoważnym z punktu widzenia celów i zasad funkcjonowania funduszów inwestycyjnych.

Zdaniem Sądu należało przede wszystkim ustalić, korzystając z materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącą, w tym analizy Exhibit A, czy fundusze amerykańskie (w tym skarżąca) wykonują działalność na warunkach równoważnych z tymi, które mają zastosowanie do funduszy inwestycyjnych z siedzibą na terytorium Unii. Sam fakt, że skarżąca jest podmiotem transparentnym podatkowo, nie miał dla oceny tych warunków zasadniczego znaczenia. Nieopodatkowanie funduszu oraz zwolnienie podmiotów europejskich z podatku – zdaniem Sądu – prowadzi do identycznego skutku tj. zyski funduszy są opodatkowane jednokrotnie na etapie inwestorskim. Bez znaczenia jest również forma organizacyjno-prawna funduszu, a także to, czy skarżąca jest funduszem otwartym czy zamkniętym, ponieważ w warunkach krajowych i europejskich zwolnieniu podatkowemu w zakresie przychodów z dywidend podlegają wszystkie te podmioty (na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a, czy też w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 57 i 58 u.p.d.o.p.).

Za niezasadny Sąd uznał też argument, że spółka nie prowadzi publicznej emisji jednostek uczestnictwa i jednostki te nie są swobodnie dostępne dla ogółu inwestorów (jak ma to miejsce z zasady w przypadku UCITS), ale są oferowane w ramach prywatnej sprzedaży dla inwestorów instytucjonalnych (profilowanie uczestników). Po pierwsze skarżąca wskazała, że funkcjonuje w strukturze master-feeder, a taka struktura ma swój odpowiednik w dyrektywie UCITS (Rozdział VIII dyrektywy). Po drugie, brak publicznego proponowania tytułów uczestnictwa spółki jest rezultatem sposobu organizacji instytucji w formie trustu (umowa powiernictwa). Dlatego w sytuacji, gdy publicznie proponowane są tytuły uczestnictwa w funduszach powiązanych (partnerów spółki) nie może być – w ocenie Sądu – mowy o braku spełnienia warunków zwolnienia podatkowego. Po trzecie organ nie rozważył należycie twierdzenia strony, że profilowanie uczestników dotyczy także krajowych specjalistycznych funduszy inwestycyjnych (art. 113 u.f.i.). Kwestia sposobu zbierania środków nie powinna mieć znaczenia dla oceny porównywalności podmiotów rodzimych i zagranicznych, ponieważ ani w ustawie o funduszach inwestycyjnych, ani w dyrektywie UCITS nie ma odniesienia do sposobu zbierania kapitału.

Wszystkie omówione kryteria nie stawiały, zdaniem Sądu, strony skarżącej w sytuacji odmiennej od funduszy inwestycyjnych polskich i europejskich, korzystających ze zwolnień podatkowych. Co więcej, spełnienie testu porównywalności funduszy nie było kwestionowane we wcześniejszych decyzjach organów podatkowych wydanych za poprzednie okresy podatkowe.

W zaleceniach co do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi dokonanie precyzyjnego porównania działalności skarżącej z funduszami działającymi na podstawie regulacji krajowej i dyrektywy UCITS.

W skardze kasacyjnej organ podatkowy, kwestionując wyrok WSA w Lublinie w całości, podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153 p.p.s.a., w zw. z art. 120, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.; dalej: o.p.) oraz w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a-b i art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., a także w zw. z art. 18 i 63 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz.UE C 2012 Nr 326, str. 47; dalej: TFUE) i art. 58 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz.Urz.UE.L.2009.302.32 ze zm.), przez uchylenie zaskarżonej decyzji wynikające z błędnego uznania, że:

a) organ nie dokonał dostatecznej analizy materiału dowodowego, aby uznać, że przeprowadził w sposób właściwy test porównywalności podmiotów. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ niewątpliwie naruszył zasady wynikające z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ocena zebranego przez organy podatkowe materiału dowodowego pomija najważniejsze cechy funduszy inwestycyjnych, jak w szczególności przedmiot ich działalności, obowiązki, stosowane wobec nich środki kontroli. Organ uważa zaś, że dokonał prawidłowego porównania działalności skarżącej z funduszami działającymi na podstawie regulacji krajowej (ustawa o funduszach inwestycyjnych) i dyrektywy UCITS. W tym celu dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz dokonał jego wszechstronnej oceny, w wyniku czego doszedł do wniosku, że dochody osiągane przez skarżącą spółkę, będącą funduszem zagranicznym (nierezydentem) nie są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. oraz nie korzystają ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 57 tej ustawy. Organ nie przekroczył przy tym zasady swobodnej oceny dowodów, a stanowisko organu zostało należycie uzasadnione faktycznie i prawnie;

b) warunek "podlegania opodatkowaniu od całości dochodów" jest spełniony przez podmiot transparentny podatkowo (spółkę osobową/trust), podczas gdy polski ustawodawca wymaga, by podmiot ten był podatnikiem, tak jak polskie fundusze inwestycyjne otwarte (FIO), a jedynie korzystał ze zwolnienia;

c) fundusz oferujący jednostki w trybie emisji niepublicznej (private placement) jest porównywalny do polskiego FIO/UCITS;

d) samo funkcjonowanie funduszu z siedzibą w USA w strukturze określanej jako Master-Feeder jest wystarczające do uznania spełnienia przesłanki porównywalności z funduszem inwestycyjnym działającym na podstawie Dyrektywy UCITS, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymaga zbadania, czy fundusz ten spełnia rygorystyczne wymogi określone w Rozdziale VIII Dyrektywy UCITS (w tym w art. 58), dotyczące m.in. struktury inwestycyjnej partnerów (Feeder) oraz nadzoru;

e) test porównywalności funduszy z państw trzecich do funduszy UCITS sprowadza się jedynie do ogólnego "celu i zadań" (wspólne inwestowanie, maksymalizacja zysku), podczas gdy dla celów zwolnienia podatkowego kluczowa jest porównywalność reżimu opodatkowania i nadzoru. Sąd błędnie uznał, że zwolnienie ma przeciwdziałać podwójnemu opodatkowaniu w sytuacjach, gdzie podmiot jest transparentny, co w istocie prowadzi do całkowitego braku opodatkowania (ani na poziomie funduszu, ani u źródła), co wykracza poza cel Dyrektywy UCITS i przepisu krajowego.

Powołując się na powyższe naruszenia organ podatkowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Lublinie, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzania rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik spółki wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest czy strona skarżąca, która osiągnęła dochody w postaci dywidend z akcji polskich spółek, wypłaconych w latach 2020–2021, korzystała ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego od osób prawnych, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., ewentualnie — czy dochody te były objęte zwolnieniem przedmiotowym z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wypłaty dywidend) zwalnia się od podatku fundusze inwestycyjne otwarte oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, utworzone na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, z wyłączeniem specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., zwalnia się od podatku instytucje wspólnego inwestowania, z zastrzeżeniem ust. 4, posiadające siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które spełniają łącznie szereg wymienionych w tym przepisie warunków, w tym:

a) podlegają w państwie, w którym mają siedzibę, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania,

b) wyłącznym przedmiotem ich działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa w papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego.

Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 10a – jak stanowi art. 6 ust. 4 pkt 1 u.p.d.o.p. – nie ma zastosowania do instytucji wspólnego inwestowania:

a) które prowadzą swoją działalność w formie instytucji wspólnego inwestowania typu zamkniętego albo są instytucją wspólnego inwestowania typu otwartego działającą na podstawie zasad i ograniczeń inwestycyjnych odpowiadających instytucjom wspólnego inwestowania typu zamkniętego, lub

b) których tytuły uczestnictwa, zgodnie z dokumentami założycielskimi, nie są oferowane w drodze oferty publicznej, dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu oraz mogą być nabywane także przez osoby fizyczne wyłącznie w przypadku, gdy osoby te dokonają jednorazowego nabycia tytułów uczestnictwa o wartości nie mniejszej niż 40.000 euro.

Z powyższych uregulowań wynika, że ze zwolnienia podmiotowego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a u.p.d.o.p., mogą korzystać tylko fundusze inwestycyjne otwarte (FIO) i specjalistycznie inwestycyjne fundusze otwarte (SFIO) z siedzibą w Polsce oraz instytucje wspólnego inwestowania z krajów członkowskich Unii Europejskiej i państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które spełniają wymogi z art. 6 ust. 1 pkt 10a, w tym wymóg określony w lit. b) tego przepisu, mianowicie ten, że wyłącznym przedmiotem ich działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa w papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego.

Fundusze inwestycyjne zamknięte (FIZ), SFIO i instytucje wspólnego inwestowania odpowiadające FIZ oraz SFIO stosujące ograniczenia, nie korzystają ze zwolnienia podmiotowego dotyczącego wszystkich osiąganych przez nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dochodów. Dla takich podmiotów przewidziano odrębne zwolnienie przedmiotowe, uregulowane w art. 17 ust. 1 pkt 57 (polskie FIZ i SFIO stosujące ograniczenia) i w art. 17 ust. 1 pkt 58 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 57, ust. 11 i ust. 12 (instytucje wspólnego inwestowania z siedzibą w innym państwie członkowskim UE lub w państwie z EOG). Co istotne, instytucje wspólnego inwestowania mogą korzystać ze zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. pod warunkiem spełnienia warunków wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a i d-f.

Zwolnienie z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. zostało wprowadzone ustawą z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2010 r. nr 226, poz. 1478). Wolą ustawodawcy było określenie przesłanek zwolnienia tak, aby zostały nim objęte podmioty równoważne polskim funduszom inwestycyjnym. Do chwili wprowadzenia tego zwolnienia dla funduszy inwestycyjnych działających na terytorium UE lub EOG ze zwolnienia podmiotowego mogły korzystać jedynie fundusze inwestycyjne działające na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., 1355 ze zm.; dalej u.f.i.) reguluje działalność funduszy inwestycyjnych krajowych, takich jak fundusze inwestycyjne otwarte (FIO), specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte (SFIO) i fundusze inwestycyjne zamknięte (FIZ) (art. 1 i art. 3 pkt 4) oraz działalność zagranicznych funduszy inwestycyjnych otwartych i zagranicznych spółek inwestycyjnych z siedzibą w państwie członkowskim, prowadzących działalność zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (art. 1 i art. 2 pkt 9). Nie każdy podmiot inwestycyjny z siedzibą w innym państwie członkowskim jest funduszem zagranicznym w rozumieniu ustawy.

Podstawowe zasady tworzenia i działania funduszy inwestycyjnych oraz sprawowania nad nimi nadzoru zostały na terenie Unii Europejskiej w znacznej części zharmonizowane dyrektywą Rady 85/611/EWG z dnia 20 grudnia 1985 roku w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (Dz. U. UE L 1985.375.3 ze zm.), a obecnie dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 roku w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (Dz. U. UE L 2009.302.32 ze zm., dalej: Dyrektywa UCITS).

Funduszami inwestycyjnymi działającymi w Polsce i spełniającymi wymagania Dyrektywy UCITS są wyłącznie fundusze inwestycyjne otwarte. Natomiast specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte oraz fundusze inwestycyjne zamknięte nie spełniają wymogów Dyrektywy UCITS. Obecna Dyrektywa UCITS (jak i poprzednia), nie mają zastosowania do (art. 3):

a) przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania typu zamkniętego;

b) przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, które pozyskują kapitał, nie promując sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym we Wspólnocie lub w jej części;

c) przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, których jednostki uczestnictwa, zgodnie z regulaminem funduszu lub zgodnie z dokumentami założycielskimi spółki inwestycyjnej, mogą być przedmiotem obrotu publicznego wyłącznie w państwach trzecich;

d) kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania określonych przepisami państw członkowskich, w których takie przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania mają swoją siedzibę, dla których zasady ustanowione w rozdziale VII i art. 83 Dyrektywy są nieodpowiednie z uwagi na ich politykę inwestycyjną i kredytową.

Organ trafnie na tej podstawie uznał, że zdefiniowane w art. 2 pkt 9 u.f.i. fundusze zagraniczne nie obejmują między innymi: zagranicznych funduszy i spółek inwestycyjnych zamkniętych oraz takich, które pozyskują kapitał, nie promując sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym we Wspólnocie lub w jej części, gdyż te nie prowadzą działalności zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe. Tym samym zwolnienie podatkowe określone w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., jako dotyczące wyłącznie funduszy działających na podstawie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, odnosi się do funduszy inwestycyjnych krajowych (FIO, SFIO) oraz zagranicznych funduszy inwestycyjnych otwartych i zagranicznych spółek inwestycyjnych z siedzibą w państwie członkowskim, prowadzących działalność zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (UCITS).

Z przywołanego przez skarżącą wyroku TSUE (sygn. akt C-190/12) wynika, że państwa członkowskie mogą ustanawiać w przepisach krajowych rozróżnienie pomiędzy rezydentami i nierezydentami podatkowymi wyłącznie w sytuacji, gdy rozróżnienie to nie stanowi arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału. Aby zatem przepisy podatkowe danego państwa UE mogły zostać uznane za zgodne z postanowieniami TFUE dotyczącymi swobodnego przepływu kapitału, odmienne traktowanie powinno obejmować sytuacje, które nie są obiektywnie porównywalne. Trybunał uznał, że to do sądu odsyłającego należy zbadanie warunków tworzenia i działania funduszu inwestycyjnego z państwa trzeciego w celu ustalenia, czy prowadzi działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii Europejskiej.

WSA w Lublinie zasadnie uznał, że powyższy wyrok TSUE należy odczytywać jako zakaz dyskryminacji podmiotów porównywalnych z uwagi na miejsce ich siedziby. Słusznie również przyjął, że niezbędne w sprawie było dokonanie analizy, czy skarżąca jako fundusz inwestycyjny państwa trzeciego prowadzi działalność porównywalną z podmiotami krajowymi i europejskimi. Nie zasługują jednak na akceptację wszystkie zarzuty stawiane przez Sąd organom podatkowym dokonującym owego porównania.

Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, Dyrektor przeanalizował przedstawiony przez skarżącą wraz z odwołaniem dokument w postaci analizy Exhibit A. Organ wyjaśnił (str. 28-29 uzasadnienia), że skarżący Fundusz nie jest klasyfikowany jako "regulowana spółka inwestycyjna" (regulated investment company) w rozumieniu amerykańskich przepisów podatkowych (tj. jako spółka podlegająca opodatkowaniu od całości swoich dochodów, niezależnie od źródła ich osiągania), jest natomiast "zarejestrowaną spółką inwestycyjną" (registered investment companies), która nie podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Stanach Zjednoczonych. Zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego przedłożony przez stronę dokument Exhibit A jest zatem bez znaczenia w przedmiotowej sprawie. Dokument ten odnosi się bowiem do grupy amerykańskich funduszy inwestycyjnych określonych jako regulated investment company, do których strona skarżąca nie należy. Mimo zawartych w decyzji organu odwoławczego zastrzeżeń co do możliwości wykorzystania dokumentu Exhibit A w analizie porównywalności, Sąd pierwszej instancji, uchylając decyzję organu odwoławczego, właśnie ów dokument uczynił centralnym punktem (ewentualnie uzupełnionym przez inne dowody) zaleconych czynności w ponownym postępowaniu. Przy tym Sąd ten nie poddał krytyce stanowiska DIAS w Lublinie kwestionującego znaczenie analizy Exhibit A dla rozstrzygnięcia sprawy i odpowiedzi na zasadnicze jej pytanie, czy skarżąca jest podmiotem porównywalnym z krajowymi i "unijnymi" funduszami inwestycyjnymi, do których ma zastosowanie zwolnienie podmiotowe.

Z akt sprawy, w tym złożonych przez stronę dokumentów wynika, co akcentuje organ podatkowy, że skarżąca jest podmiotem przejrzystym podatkowo, który nie podlega opodatkowaniu w państwie swojej siedziby, nie może wykazać się certyfikatem rezydencji, a zatem już tylko z tych przyczyn jest podmiotem nieporównywalnym z krajowymi i unijnymi funduszami inwestycyjnymi, które podlegają obowiązkowi podatkowemu. Zdaniem sądu pierwszej instancji okoliczność ta nie ma zasadniczego znaczenia, bowiem opodatkowaniu podlegają partnerzy Strony. Jest to oczywiście kwestia faktów, natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – na co słusznie wskazał DIAS – istotne są ramy prawne państwa rezydencji w jakich Fundusz działa. Pogląd taki wyrażany został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2023 r. w sprawie II FNP 3/22. Analizując wyrok TSUE w sprawie C-190/12 NSA wskazał, że "TSUE za istotne uznał ustalenie w ramach wymiany informacji, czy fundusze z państw trzecich prowadzą działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii Europejskiej. Istotne zatem są regulacje prawne państwa rezydencji funduszu, a nie – okoliczności faktyczne. Skoro prawo Kajmanów nie nakazywało wyraźnego oddzielenia inwestora od zewnętrznego podmiotu zarządzającego funduszem inwestycyjnym, to tym samym fundusz nie działał w ramach regulacji równoważnych z regulacjami unijnymi. Nie miało zatem znaczenia to, czy podmiot zarządzający miał siedzibę w innym państwie niż fundusz, skoro oddzielenie podmiotu zarządzającego od inwestora wynikało tylko z działania inwestora, a nie z regulacji prawnych". Innymi słowy, nie jest istotne to, czy partnerami funduszu są podatnicy podatku dochodowego (jak w niniejszej sprawie), ale to, czy ramy regulacyjne w jakich fundusz działa zezwalają na to, żeby jego partnerem były podmioty przejrzyste podatkowo, czy ramy regulacyjne wymagają, żeby partnerem funduszu byli tylko podatnicy podatku dochodowego.

Organy podnoszą następnie, że Strona nie wypełnia drugiej przesłanki zwolnienia podmiotowego z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. b u.p.d.o.p. Jak wynika z przedłożonych przez Fundusz dokumentów, skarżący fundusz nie prowadzi publicznej emisji jednostek uczestnictwa i jednostki te (akcje Trustu) nie są swobodnie dostępne dla ogółu inwestorów, ale są oferowane w ramach prywatnej sprzedaży inwestorom instytucjonalnym. Fundusz nie promuje sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym w związku z tym nie jest też funduszem, do którego wprost odnosi się Dyrektywa UCITS (art. 3 lit. b Dyrektywy UCITS). Sąd pierwszej instancji uznał, że kwestia zbierania środków przez fundusz też nie powinna mieć znaczenia dla porównywalności podmiotów rodzimych i zagranicznych, bo ani w ustawie o funduszach inwestycyjnych, ani w dyrektywie UCITS nie ma odniesienia do sposobu zbierania funduszy. Ponadto skarżąca wskazała, że funkcjonuje w strukturze master-feeder, która jest przewidziana w dyrektywie UCITS, a brak publicznego oferowania tytułów uczestnictwa jest wypadkową sposobu organizacji instytucji w formie trustu. Jednostki uczestnictwa w funduszach powiązanych (partnerach Funduszu) są oferowane publicznie. W związku z tym należy podnieść, że dyrektywa UCITS w art. 3 lit. b odwołuje się jednak do sposobu gromadzenia środków przeznaczonych na działalność inwestorską stanowiąc, że w zakres dyrektywy nie wchodzą przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania, które pozyskują kapitał nie ze sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym we Wspólnocie lub w jej części. Odnośnie działania Funduszu i jego partnerów w ramach struktury master-feeder, to stwierdzenie takie pojawiło się dopiero w skardze i nie zostało rozważone przez Sąd pierwszej instancji, który mimo tego przyjął je jako jeden z argumentów pozwalających na uznanie Funduszu za podmiot porównywalny. Co do oferowania przez partnerów skarżącej jednostek uczestnictwa w ofercie publicznej, to jak już wcześniej wskazano, istotny jest kontekst regulacyjny, to jest czy partnerami takich funduszy jak strona według prawa rezydencji mogą być także podmioty, które oferują jednostki w ramach oferty zamkniętej.

Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował ustaleń faktycznych dotyczących nie spełnienia przez stronę przesłanek z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a i b u.p.d.o.p., przyjął natomiast, że nie mają one znaczenia, gdyż test porównywalności powinien być przeprowadzony w kontekście celów i zadań funduszy inwestycyjnych, które polegają na inwestowaniu wpłaconych do funduszu środków w taki sposób, aby osiągnąć jak największy zysk dla uczestników funduszu, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka inwestycyjnego. Istota funduszy inwestycyjnych polega na połączeniu środków indywidualnych inwestorów w celu ich wspólnego inwestowania. Należy zwrócić uwagę, że taki cel realizują wszystkie instytucje wspólnego inwestowania nie tylko FIO/UCITS, ale także te, do których zalicza się strona, więc zastosowane kryterium, które nie pozwala na ich jakiekolwiek różnicowanie jest zawodne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego test porównywalności funduszu powinien obejmować nie tylko cel i zadanie jakie spełnia oraz faktyczną działalność jaką prowadzi, ale także to, czy regulacje prawne go dotyczące są porównywalne z unijnymi i krajowymi oraz czy przeciwdziałają w podobnym stopniu co one, unikaniu opodatkowania.

Należy także wskazać, że organ odwoławczy słusznie podniósł, że z nierównym traktowaniem mamy do czynienia nie tylko w przypadku przepisów dyskryminujących określoną grupę podatników, ale również w przypadku przepisów uprzywilejowujących określoną grupę w stosunku do reszty podatników. Uwzględnienie wniosku strony mogłoby prowadzić – zdaniem NSA – do sytuacji, w której dochody uzyskane przez tego rodzaju fundusze jak spółka nie podlegałyby opodatkowaniu zarówno w Polsce, jak i za granicą, co prowadziłoby do dyskryminacji podmiotów, których dochody z tych samych tytułów podlegają opodatkowaniu w jednym albo drugim państwie. Zakaz dyskryminacji funduszy amerykańskich nie może prowadzić do ich uprzywilejowania, bo w takiej konfiguracji, to krajowe i europejskie fundusze będą dyskryminowane w stosunku do funduszy amerykańskich. Zasadne zatem są podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a i b oraz art. 17 ust. 1 pkt 57-58 u.p.d.o.p. w związku z art. 18 i art. 63 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i art. 58 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji rozważy, czy dokument zatytułowany Exhibit A dotyczący zarejestrowanej spółki inwestycyjnej (regulated investment companies) może być wykorzystany w sprawie w analizie porównywalności, mimo tego, że strona należy do kategorii registred investment companies. Oceni także, czy otoczenie regulacyjne strony obowiązujące w miejscu jej siedziby jest porównywalne z otoczeniem regulacyjnym w jakim działają FIO/UCITS w zakresie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania. Poza tym otwartą kwestią pozostaje jednak, czy w przypadku skarżącej można przyjętą przez nią rolę samodzielnego funduszu inwestycyjnego działającego w serii subfunduszy (Trust), oceniać przez pryzmat zawartego w Dyrektywie UCITS modelu funduszu podstawowego i powiązanego (Rozdział VIII Dyrektywy UCITS). Skarżąca w tym właśnie modelu widzi podstawę do porównania ze swoją macierzystą strukturą (Master-Feeder). W ocenie strony model zawarty w Dyrektywie jest zbliżony do modelu uregulowanego przepisami prawa amerykańskiego (Master-Feeder). Argument ten w istocie nie został rozważony przez Sąd pierwszej instancji, który ograniczył się jedynie do lapidarnej wzmianki o strukturze Master-Feeder (str. 17 uzasadnienia), zakładając niejako z góry, że istnieje podobieństwo między oboma modelami. Sąd nie wyjaśnił również jak mają się do siebie sposób zorganizowania funduszu oraz wspomniana konstrukcja Master-Feeder. Kwestie te powinny być przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji, jednak, jak powiedziano, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie poświęcono im dostatecznej uwagi. Z uwagi na niedostatki uzasadnienia zaskarżonego wyroku w tym zakresie, NSA podzielił również zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W ponownym postępowaniu Sąd pierwszej instancji, kierując się powyższymi uwagami, rozważy możliwość zastosowania struktury Master-Feeder do strony skarżącej oraz możliwość uznania tej struktury za porównywalną do modelu przewidzianego w Rozdziale VIII Dyrektywy UCITS.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na uwzględnienie skargi kasacyjnej organu, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wyrok Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zapadło na podstawie art. 209, art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. b w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 118).