- Sygnatura akt
- II OSK 2283/25
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Rodzaj
- Wyrok
- Data orzeczenia
- 27 sierpnia 2026 r.
- Rozstrzygnięcie
- Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
- W serwisie od
Zestawienie z tego dnia- Kategorie
- Sądy administracyjne
© autorzy OpenStreetMap
Wniosek o kopie wszystkich dokumentów z akt drogi bez wskazania zakresu. NSA uznał odmowę organu za zasadną
Przejdź do orzeczenia, 18 min czytania
Spór
Współwłaściciel działki domagał się od organu nadzoru budowlanego kserokopii wszystkich dokumentów zebranych w aktach sprawy po 19 stycznia 2023 r. Organ odmówił, wskazując na objętość akt i format części dokumentów.
Ustalenia sądu
Sąd ustalił, że żądanie nie zostało sprecyzowane co do zakresu dokumentów i że nie wykazano braku możliwości sporządzenia kopii przez pełnomocnika strony. Według sądu organ nie mógł samodzielnie wybierać, które dokumenty skopiować.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, oddalił skargę i zasądził od J.S. na rzecz organu 240 zł kosztów postępowania kasacyjnego.
Dlaczego
Sąd uznał, że żądanie bez wskazania konkretnych dokumentów i bez wykazania braku możliwości samodzielnego skopiowania akt przez pełnomocnika stanowi nadużycie uprawnienia z art. 73 § 1 K.p.a. Wojewódzki sąd błędnie uznał odmowę organu za nieuzasadnioną.
Dla firm
Organ nie musi sporządzać kopii całych akt na żądanie strony, jeśli ta nie wskazała zakresu dokumentów i nie wykazała, że pełnomocnik nie może ich skopiować sam. Takie żądanie może być uznane za nadużycie prawa z art. 73 § 1 K.p.a.
Więcej o sprawie
Część akt miała postać map w kolorze i w formacie większym niż A3, a strona była reprezentowana przez pełnomocnika. Organ nie mógł sam wybierać dokumentów do skopiowania, bo to strona powinna określić, czego potrzebuje.
Organ administracji publicznej rozpoznając żądanie strony, wniesione w trybie art. 73 § 1 K.p.a. nie może wyręczać strony w określeniu katalogu tych dokumentów, których kopie strona chce uzyskać.
- Rozstrzygnięcie
- Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Sygnatura
- II OSK 2283/25
Treść orzeczenia około 18 minut czytania
Dnia 27 sierpnia 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1437/24 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 20 września 2024 r. nr OA.7722.18.15.2024 w przedmiocie odmowy wydania kopii dokumentów z akt sprawy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od J.S. na rzecz Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 20 marca 2025 r., II SA/Rz 1437/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Rzeszowie w sprawie ze skargi J.S. (skarżący) na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (PWINB) z 20 września 2024 r. nr OA.7722.18.15.2024 w przedmiocie odmowy wydania kopii dokumentów z akt sprawy, uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (PINB, organ powiatowy, organ I instancji) z 14 sierpnia 2024 r. nr PINB.5160.12.7.2018, oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
2.1. Jak wynika z ustaleń sądu pierwszej instancji, przed PINB toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie robót budowlanych związanych z budową drogi na położonych w miejscowości [...] m. in. działkach nr [...], [...], [...], które wykonane zostały w warunkach samowoli budowlanej. Na podstawie przedłożonych przez inwestora (D. Sp. z o.o. z/s w R.; Spółka) dokumentów legalizacyjnych (w tym projektu budowlanego przedmiotowej drogi) ustalono, że został rozszerzony obszar objęty robotami budowlanymi związanymi z budową drogi poprzez zaprojektowanie infrastruktury technicznej (systemu odwodnienia drogi, kanalizacji deszczowej z przepompownią oraz przyłącza energetycznego do tej przepompowni) na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w [...]m. Dodatkowo inwestor poinformował, że z uwagi na brak uzyskania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane dla działki nr [...] w [...]m dokonał przebudowy elementów układu drogowego w taki sposób, że żaden z nich nie znajduje się na terenie działki nr [...].
2.2. Jak dalej w wyroku wskazano, zawiadomieniem z 24 lipca 2024 r. PINB poinformował strony postępowania, że mogą zapoznać się z aktami postępowania oraz że do akt sprawy został włączony przedłożony przez inwestora projekt budowlany pn. "Budowa drogi wewnętrznej DD1 wraz z system kanalizacji deszczowej oraz wymaganą infrastrukturą techniczną na terenie "Osiedla [...]" w miejscowości [...]" oraz zaświadczenie Wójta Gminy [...] o zgodności z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Terenu Osiedla Mieszkaniowego "Mazurówka" w [...]m. Ponadto do akt sprawy została też włączona przedłożona przez Spółkę geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza utwardzenia drogi oraz oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomościami dla celów budowlanych.
2.3. Z kolejnych ustaleń sądu a quo wynika, że pismem z 31 lipca 2024 r. J.S., współwłaściciel działki nr [...] (reprezentowany przez pełnomocnika W.K.) wystąpił do PINB o wydanie z akt postępowania administracyjnego kserokopii wszystkich dokumentów zebranych w sprawie, w tym również złożonych przez Spółkę, które znalazły się w aktach postępowania po ostatnim wydaniu kopii dokumentacji (co nastąpiło pismem z 19 stycznia 2023 r.) oraz wydanie aktualnego spisu akt, z wyjątkiem zwrotnych potwierdzeń odbioru oraz pism i orzeczeń już doręczonych wnioskodawcy. Zwrócił się o wykonanie kserokopii w kolorze oraz o skserowanie formatów większych w formacie A3 w istotnych częściach, wraz z opisem i legendą mapy. Wnioskując nie wskazano, kto ma oceniać "istotność" fragmentu rysunku czy mapy, szczególnie że przedłożona dokumentacja dotyczy drogi, a więc liniowego obiektu budowlanego, którego charakterystycznym parametrem jest długość.
W przywołanych w wyroku okolicznościach, PINB postanowieniem z 14 sierpnia 2024 r. nr PINB.5160.12.7.2018, działając na podstawie art. 74 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024, poz. 572, K.p.a.) odmówił wnioskodawcy wydania kopii dokumentów z akt sprawy. W uzasadnieniu swego postanowienia organ powiatowy podał, że w sprawie po dacie 19 stycznia 2023 r. zgromadzone zostały akta zawarte w tomie II, na który składa się ponad 70 kart A4, w tym część dwustronnie zapisanych oraz inwentaryzacja geodezyjna drogi w formacie większym niż A3. Przedłożony przez inwestora projekt budowlany zawiera 112 kart, w tym część w kolorze i formacie większym niż A3. Sporządzenie kopii materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy zgodnie z żądaniem wnioskodawcy byłoby utrudnione z uwagi na znaczną ilość dokumentów przeznaczonych do kopiowania oraz format niektórych dokumentów.
2.4. Jak dalej ustalono w wyroku, J.S. wniósł zażalenie na w/w postanowienie PINB, w którym wskazał, że wydanie żądanych kopii jest niezbędne do rzeczowego i racjonalnego wypowiedzenia się w sprawie. Podkreślił znaczenie jakości kopii dokumentów oraz wskazał na możliwość wykonania w formacie A3 istotnych części formatów większych niż A3. W jego ocenie, wykonanie samych notatek z akt postępowania jest niepraktyczne, gdyż zapoznawanie się w taki sposób z aktami dezorganizowałoby pracę urzędu, a fotokopie nie spełniają wymogów przejrzystości i dokładności.
2.5. Dalej w wyroku przywołano, że PWINB wskazanym na wstępie postanowieniem z 20 września 2024 r. i działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu swego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady udostępniania akt sprawy stronom postępowania reguluje przepis art. 73 K.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Czynności określone wyżej są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Poza tym strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Wywiedziono, że odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt może nastąpić, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania, czy też konieczności dużego zaangażowania organizacyjnego pracowników organu. Odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a.
3.1. Skargę na postanowienie PWINB do WSA w Rzeszowie wniósł J.S., zarzucając istotne naruszenie art. 73 § 1 K.p.a. w interpretacji wynikającej z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2018 r. I OPS 1/18 (ONSAiwsa 2019, nr 1, poz. 1). W uzasadnieniu skargi wywiódł, że organy w swoich postanowieniach dokonały błędnej wykładni art. 73 § 1 K.p.a. i przywołanej uchwały, a w konsekwencji nie wzięli pod uwagę interesu prawnego skarżącego w wydaniu kopii dokumentów, aby mógł się ze zgromadzonym materiałem dowodowym zapoznać w sposób należyty i dokładny, racjonalnie go ocenić i podjąć dalsze działania, np. poprzez złożenie wypowiedzi w trybie art. 10 § 1 K.p.a. odnośnie zebranego materiału dowodowego i zgłoszonych w sprawie żądań. Tak więc organy administracyjne, orzekające w/w postanowieniami nie zastosowały się do całokształtu stanu faktycznego i występujących w sprawie okoliczności pod kątem zagwarantowania mu jako stronie istotnych praw procesowych. W wyniku tego PWINB wydał zaskarżone postanowienie, które w skutkach narusza przepisy postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie w całości obu skarżonych postanowień organów oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu poniesionych kosztów sądowych.
3.2. W odpowiedzi na skargę PWINB wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
4.1. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Rzeszowie skargę uwzględnił.
4.2. Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę przypomniał, że zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Przepis ten normuje zasady udostępniania akt sprawy stronom postępowania i zgodnie z jego literalnym brzmieniem – jak wskazały w uzasadnieniach wydanych postanowień PINB i PWINB – organy administracji nie mają obowiązku wykonywania kserokopii dokumentów zawartych w aktach sprawy i dostarczania ich stronie. Jednocześnie stwierdzono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości fakt, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Na taki sposób wykładni art. 73 § 1 K.p.a. wskazał w uchwale z 8 października 2018 r. I OPS 1/18 Naczelny Sąd Administracyjny, na którą zwróciły uwagę zarówno organy administracji jak i skarżący, wywodząc jednak z niej odmienne stanowiska, co do sposobu załatwienia wniosku z 31 lipca 2024 r. o wydanie kserokopii dokumentów zebranych w aktach sprawy po 19 stycznia 2023 r.
4.3. W ocenie sądu pierwszej instancji – wobec twierdzeń i zarzutów skarżącego, uzasadnienie postanowienia organu – jawi się jako zbyt ogólnikowe, a przez to niewystarczające dla uznania zgodności z prawem wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy administracji, wskazując na liczbę kart tomu II akt administracyjnych PINB w istocie nie wykazały, jaka część z nich miałaby podlegać rzeczywistemu udostępnieniu (jako zgromadzona po dacie 19 stycznia 2023 r.), zwłaszcza że skarżący wyłączył z zakresu swojego żądania zwrotne potwierdzenia odbioru oraz "pisma i orzeczenia" już mu doręczone, zaś "w przypadku ostatnio złożonego przez inwestora projektu budowlanego" zastrzegł, że jeżeli nie byłoby możliwe ze względów technicznych i organizacyjnych jego skserowanie w całości w oryginalnym formacie, wniósł o skserowanie wyłącznie "jego istotnych części" w formacie A4 i A3, w miarę możliwości w kolorze (jeżeli takie są oryginały i jest to niezbędne dla racjonalnego oglądu i zrozumienia treści dokumentu).
4.4. Zdaniem sądu a quo, taki niekategoryczny sposób sformułowania wniosku przez skarżącego świadczyć ma o "w pełni racjonalnej ocenie sytuacji i dostosowaniu do niej zgłaszanego żądania, wszechstronnym uwzględnieniu praktycznych aspektów sporządzania i prowadzenia dokumentacji urzędowej oraz możliwości technicznych i organizacyjnych organu", wykluczając w stosunku do niego ewentualny zarzut nadużywania prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. Dodatkowo w wyroku argumentowano, że skarżący – wnosząc o określenie przez organ warunków, terminu i sposobu wydania kopii akt – umożliwił PINB dostosowanie posiadanych możliwości organizacyjnych do załatwienia wniosku, w tym chociażby poprzez sygnalizowane rozłożenie realizacji wniosku w czasie. Stwierdził sąd wojewódzki, że pod znakiem zapytania jawi się wiarygodność organu odnośnie do braków możliwości technicznych i organizacyjnych załatwienia wniosku skarżącego, a uprzednie – pozytywne reakcje na podobne wnioski strony – "poddawać" mają w wątpliwość argumentację organów obu instancji o braku możliwości samodzielnej oceny, zgodnie z wnioskiem skarżącego, które fragmenty projektu budowlanego wnioskowanych do skopiowania należy uznać za istotne. Sąd ponadto ocenił, że czas poświęcony na "procedowanie wniosku" skarżącego byłby w zupełności wystarczający do jego pozytywnego załatwienia.
5.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł PWINB – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zaskarżając tenże wyrok w całości.
5.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 poz. 935 ze zm., Ppsa) w zw. z art. 73 § 1 i art. 74 § 2 K.p.a., poprzez uznanie, że wydając zaskarżone postanowienie z 20 września 2024 r. PWINB naruszył w/w przepisy Kodeksu w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
5.3. Biorąc pod uwagę ww. zarzut, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie. Wniesiono o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
5.4. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że możliwość wykonania za stronę kopii dokumentów przez prowadzący sprawę organ administracji publicznej ma charakter wyjątkowy, a warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest wykazanie przez stronę, że nie ma ona możliwości sporządzenia odpisów we własnym zakresie, albo że zachodzą szczególne okoliczności, uzasadniające wydanie jej kopii dokumentów z akt postępowania. W obszerny sposób przywoływano fragmenty motywów uchwały I OPS 1/18 uznając, że sąd pierwszej instancji wadliwie ją zinterpretował. Dodatkowo przywołano uzasadnienie wyroku NSA w sprawie II OSK 197/23 z 5 września 2024 r., w którym podkreślano konieczność uwzględnienia uzasadnienia w/w uchwały. Skarżący kasacyjnie organ naprowadza, że już sam skarżący miał świadomość nakładu pracy, jaki musiałby zostać poniesiony przez organ na załatwienie wniosku strony, skoro dopuszczał rozłożenie jego realizacji w czasie. W ocenie organu nie są trafne oceny sądu pierwszej instancji podające w wątpliwość argumentację PINB o braku możliwości technicznych i organizacyjnych
5.5. Skarżący działając osobiście, w odpowiedzi na skargę kasacyjną podtrzymał w pełni swe stanowisko w sprawie. Eksponuje, przywołując uchwałę składu 7 sędziów NSA I OPS 1/18, że dostęp strony do kopii akt sprawy stanowi istotne uprawnienie procesowe strony w aspekcie art. 10 § 1 K.p.a. Wywodzi, że nie mógł w należyty sposób poznać rozwiązań w zakresie drogi wewnętrznej w tym na działce nr [...] we wsi [...], a na skutek działań samowolnych inwestora (spółki D. sp. z o.o. w R.) droga ta stała się drogą wybudowaną. Ocenia, że zaskarżony wyrok jest w pełni prawidłowy, sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował w/w uchwałę, naprowadza, że organ powiatowy mógł zwrócić się do strony o wskazanie, jakie fragmenty akt sprawy interesują stronę. Wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 146, Ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów.
Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach.
6.2. Istota sprawy sprowadza się do prawidłowego zastosowania przepisów art. 73 § 1 i art. 74 § 2 K.p.a. oraz zastosowania wykładni tych przepisów określonych w motywach wykładni uchwały składu 7 sędziów NSA w sprawie I OPS 1/18. Z treści przepisu art. 73 § 1 K.p.a. zd. 1 wynika, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Z dalszych przepisów art. 73 K.p.a. wynika, że "Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu" (§ 1a), nadto "Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony" (§ 2). Z kolei art. 74 § 2 K.p.a. określa, że "Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie". Trafnie sąd pierwszej instancji zauważył, że w sprawie istotne znaczenie ma wykładnia art. 73 § 1 K.p.a. dokonana w uchwale I OPS 1/18. W ocenie Sądu Naczelnego w tym składzie, sąd a quo – trafnie zauważając zasadnicze motywy przywołanej uchwały – na gruncie kontrolowanej sprawy wyprowadził błędny wniosek, że nie zachodziły podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego z 31 lipca 2024 r. odnośnie wydania z akt sprawy kserokopii wszystkich dokumentów zebranych w sprawie.
6.3. W uchwale I OPS 1/18, rozpoznając wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, udzielono odpowiedzi wyjaśniającej, w której stwierdzono, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych (podkr. Sądu), na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. W motywach tej uchwały zauważa się, że nie każda ze stron ma możliwość samodzielnego zapisania zawartości akt za pomocą najnowocześniejszych urządzeń technicznych, czy to ze względu na to, że ich nie posiada, czy to z uwagi na nieumiejętność posługiwania się nimi. W takiej sytuacji, odmowa wykonania kopii za pomocą dostępnych w biurze organu urządzeń prowadziłaby w istocie do nierówności pomiędzy stronami ze względu na dostępność nowych technologii, co nie może znaleźć akceptacji w demokratycznym państwie prawym. W ocenie składu powiększonego NSA, jedynie odczytanie przepisu art. 73 § 1 K.p.a. jako dopuszczającego sporządzenie na wniosek strony kopii z akt, przy użyciu dostępnych w organie urządzeń, tak aby w dobie postępu technicznego możliwość utrwalenia treści akt przez stronę nie ograniczała się do notatek odręcznych, z istoty swej niegwarantujących w stosunkowo krótkim czasie takiego odwzorowania treści, jak np. kserokopia, czy fotokopia. W konsekwencji zaaprobowano stanowisko, że przepis art. 73 § 1 K.p.a. powinien być odczytywany w sposób, który odpowiadał będzie postępowi technologicznemu. Dokonując interpretacji przepisu art. 73 § 1 K.p.a. skład powiększony Naczelnego Sądu Administracyjnego miał należy również na względzie, że odmowa udostępnienia stronom urządzeń pozostających na wyposażeniu organu stawia w gorszym położeniu osoby o niższym statusie materialnym, których na takie urządzenia nie stać bądź też osoby, które z racji wieku lub ułomności np. fizycznych, nie mogą samodzielnie z nich skorzystać. Odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Oczywiście odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 K.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.
6.4. Sąd pierwszej instancji zakwestionował trafność stanowiska organów obu instancji, wedle których wykazano – z racji dużej ilości zgromadzonej dokumentacji w aktach sprawy, w tym projektu budowlanego sporządzonego w części w postaci map o większym formacie niż A3, że sporządzenie kopii tych wszystkich akt – uwzględniając posiadane przez PINB możliwości techniczne (format dokumentacji technicznej, obsada kadrowa organu powiatowego). Sąd pierwszej instancji, uwzględniając uprzednie pozytywne reakcje organu powiatowego w zakresie wykonania kopii części akt, podał w wątpliwość argumentację organów, o tym, jakoby nie była możliwa samodzielna ocena PINB odnośnie przesądzenia, które fragmenty projektu budowlanego, a stanowiącego część wnioskowanych do skopiowania akt, uznać należy za istotne. Sąd Naczelny nie podziela powyższego stanowiska sądu a quo w realiach kontrolowanej sprawy.
6.5. Regułą jest, że prawo strony do sporządzania notatek, kopii lub odpisów z akt sprawy oznacza samodzielne i aktywne działanie takiego podmiotu, na co wskazuje treść art. 73 § 1 K.p.a. Wskazuje na to także dyspozycja z art. 73 § 1a K.p.a., z którego wynika, że takie czynności strony dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej, w obecności jego pracownika. Słusznie zatem skarżący kasacyjnie organ podkreśla (s. 5 skargi kasacyjnej), że możliwość wykonania za stronę kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy. Uwzględnić wypadnie, że skarżący w postępowaniu administracyjnym był reprezentowany przez pełnomocnika, a nie wykazano, aby pełnomocnik ten nie posiadał możliwości wykonania pożądanych kopii akt sprawy, albo – skoro reprezentował interesy strony i aktywnie brał udział w postępowaniu administracyjnym, nie mógł samodzielnie określić, które kopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy ocenia za istotne i potrzebne, chociażby do wypowiedzenia się w sprawie w imieniu strony, korzystając z uprawnienia określonego w art. 10 § 1 K.p.a. Z motywów uchwały I OPS 1/18 wynika wszak, że skład powiększony miał na uwadze określone cechy strony ubiegającej się o wydanie z akt kopii oznaczonych dokumentów (starszy wiek, brak umiejętności samodzielnego wykorzystania oznaczonych środków technicznych umożliwiających wykonanie samodzielnie kopii akt w lokalu organu). Nie do zaakceptowania jest – zdaniem Sądu w tym składzie – sytuacja, aby to organ samodzielnie, miał ustalać zakres tych dokumentów, których kopie chce uzyskać strona, realizując swe uprawnienie z art. 73 § 1 K.p.a. Łatwo w takiej sytuacji mógłby organ być posądzany przez strony o wybiórcze i subiektywne działanie, nie można wykluczać posądzania organu o działanie na szkodę strony. W tym zakresie równie trafna jest argumentacja skargi kasacyjnej, że oznaczałoby to podejmowanie decyzji procesowej za stronę. Organ administracji publicznej rozpoznając żądanie strony, wniesione w trybie art. 73 § 1 K.p.a. nie może wyręczać strony w określeniu katalogu tych dokumentów, których kopie strona chce uzyskać.
6.6. Nie można również nie zauważyć, że ilość dokumentów składających się na akta sprawy, których kopie potencjalnie chciał uzyskać skarżący znacznie przekracza 100 kart, w tego część dokumentów ma postać mapową, w kolorze i w formacie większym niż A3, a organ powiatowy oświadczył, że nie posiada możliwości technicznych wykonania kopii takich dokumentów. Słusznie ponadto skarżący kasacyjnie organ uwypukla, że sam skarżący – proponując rozłożenie w czasie wykonania kopii dużej ilości dokumentów z akt sprawy, oraz dokonania ich selekcji, uwzględniając przy tym uprzednią ich selekcję na "istotne" dla strony i pominięcie tych dokumentów, które już skarżącemu doręczono, a ponadto zwrotnych potwierdzeń odbioru, ma świadomość znacznego nakładu pracy pracowników PINB, którzy byliby zobowiązani zadośćuczynić źródłowemu wnioskowi strony. Z tych wszystkich względów uznać należy, że żądanie skarżącego, bez jego sprecyzowania co do zakresu dokumentów, których kopii uzyskania oczekuje, nadto bez wykazania braku możliwości samodzielnego wykonania tych kopii przez ustanowionego pełnomocnika strony, nie zasługuje na ochronę, skoro stanowi nadużycie uprawnienia, przewidzianego dyspozycją art. 73 § 1 K.p.a.
6.7. W konsekwencji za trafny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 73 § 1 i art. 74 § 1 K.p.a.
7.1. Z wyłożonych względów i działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 Ppsa orzeczono o uchyleniu zaskarżonego wyroku i oddaleniu skargi.
7.2. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 203 pkt 2) w zw. z art. 205 § 2 Ppsa.
Podstawa prawna: Dz.U. 2024 poz 572 art. 74 § 2, art. 73 § 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Pełny tekst i metryka orzeczenia: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA). Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.