Sąsiedzi chlewni chcieli wstrzymać decyzję środowiskową. Sąd uchylił odmowę wszczęcia

Wójt Gminy [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4 i art. 84 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r., poz. 1112 ze zm.; dalej: "u.u.i.ś."), po rozpoznaniu wniosku Gospodarstwa Rolnego [...], stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej w ilości do 140 DJP wraz z infrastrukturą towarzyszącą, planowanego do realizacji na działce nr ewid.[...], obręb [...], gmina [...] oraz określił warunki i wymagania dotyczące realizacji planowanego przedsięwzięcia.

Pismem z dnia 28 października 2025 r. odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium", "organ II instancji") wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia złożyli G. B. i J. G., którzy nie byli stronami postępowania przed organem I instancji.

W uzasadnieniu odwołujący wskazali, że organ I instancji pominął wszystkie strony postępowania, które mogły mieć faktyczny interes w postępowaniu. Odwołujący nie otrzymali żadnej informacji o wydaniu decyzji, chociaż chlewnia ma zostać wybudowana naprzeciwko okien domu, w którym prowadzą agroturystykę. Działalność polega na wynajmie pokoi oraz sali na imprezy okolicznościowe, a także na prowadzeniu łowiska.

Do odwołania został także dołączony wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji na podstawie art. 152 k.p.a. do czasu ostatecznego zakończenia postępowania odwoławczego lub wznowieniowego.

We wniosku wskazano, że wykonanie decyzji grozi nieodwracalnymi skutkami dla środowiska naturalnego i interesu społecznego, w tym powstaniem trwałego źródła emisji odorów, amoniaku i zanieczyszczeń azotowych na obszarze szczególnie narażonym, obniżeniem jakości życia i wartości nieruchomości w otoczeniu inwestycji, utrudnieniem lub uniemożliwieniem odwrócenia skutków w przypadku późniejszego uchylenia decyzji.

Pismami z dnia 26 listopada 2025 r. G. B. i J. G. w związku ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, złożonym odwołaniem oraz wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zostali wezwani przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 50 k.p.a. do złożenia wyjaśnień w jakim charakterze występują w sprawie.

W odpowiedzi z dnia 18 grudnia 2025 r. G. B. i J. G. wyjaśnili, że są małżeństwem i mieszkają na działce nr [...] w [...] w Gminie [...]. Działka jest własnością J. G.. Obecnie małżonkowie prowadzą agroturystykę (wynajem pokoi i sali weselnej oraz łowisko). Działka, na której ma powstać chlewnia to działka nr [...] w [...]. Wskazali, że z uwagi na miejsce zamieszkania będą narażeni na oddziaływanie prowadzonej działalności przemysłowego tuczu trzody chlewnej. Oddziaływanie takiej chlewni uderzy w nich ze względu na uciążliwe odory (amoniak, siarkowodór i inne gazy z gnojownicy), hałas (pracujące wentylatory, sprzęt, załadunek i wyładunek świń, ruch ciężarówek), zwiększony ruch samochodów ciężarowych, ryzyko spadku atrakcyjności turystycznej i utrata klientów w agroturystyce, sali weselnej, a także na łowisku, na które przyjeżdżają rodziny z dziećmi niemalże cały rok, a w okresie od wczesnej wiosny do później jesieni ruch jest bardzo wzmożony. Podkreślili, że działka znajduje się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może powodować ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej obecnym przeznaczeniem (usługi turystyczno-rekreacyjne). Do pisma G. B. i J. G. dołączyli mapę poglądową z naniesioną odległością pomiędzy agroturystyką a działką inwestycyjną oraz zdjęcia swojej nieruchomości (budynku agroturystyki, skansenu, łowiska).

W dniu 15 stycznia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało złożone przez J. G. i G. B. żądania, wydając łącznie sześć postanowień, z czego adresatem trzech z nich stał się J. G..

Postanowieniem nr [...] Kolegium na podstawie art. 61a i art. 135 w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. odmówiło J. G. wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...]

W uzasadnieniach Kolegium wskazało, że zgodnie z przywołanym we wniosku art. 152 k.p.a., organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, analizując akta sprawy zakończonej decyzją z dnia 29 lipca 2025 r. nr [...] o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia ustaliło, że decyzja została doręczona stronom postępowania i weszła do obrotu prawnego. Decyzja stała się ostateczna. Kolegium ustaliło też, że J. G. nie uczestniczył w postępowaniu w sprawie wydania tej decyzji, a organ I instancji nie uznał go za stronę tego postępowania. Dodano też, że przed Kolegium nie toczy się żadne postępowanie z wniosku strony, w ramach którego możliwe byłoby wstrzymanie wykonania spornej decyzji. Nie zaistniała zatem żadna podstawa faktyczna i prawna umożliwiająca wszczęcie postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji z dnia 29 lipca 2025 r.

Ponadto, za odmową wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji przemawia sam charakter decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności dotyczy tylko takich orzeczeń administracyjnych, które nadają się do wykonania. Ponieważ decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r. nie można wykonać, zrealizowanie wniosku o wstrzymanie jej wykonania nie jest możliwe.

Pismem z dnia 22 marca 2026 r. G. B. i J. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1) art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie są stroną w przedmiotowym postępowaniu, podczas gdy przy prawidłowym zastosowaniu w/w przepisów uznać należało, że zasadnym jest uznanie ich za stronę postępowania, a w konsekwencji uzasadnionym było rozpatrzenie wniesionego odwołania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania;

2) art. 140 k.c. w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ograniczenie prawa własności oraz prawa do dysponowania nieruchomością skarżących;

II. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1) art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu sprawy (w aspekcie tak faktycznym, jak i prawnym) i nieprawidłowe ustalenie analizowanego obszaru, brak rozpatrzenia w całości zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego oraz dokonywanie ustaleń na podstawie wybiórczo wybranego i zgromadzonego materiału dowodowego, co stanowi istotne naruszenie interesu skarżących w zakresie nieuznania ich za stronę postępowania;

2) z daleko posuniętej ostrożności procesowej art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie odrębnego dowodu z opinii biegłego w związku z pojawiającymi się potencjalnymi wątpliwościami co do istnienia zasięgu oddziaływania planowanego do realizacji przedsięwzięć oraz w związku z pojawiającymi się licznymi wątpliwościami m. in. co do wpływu zamierzonego przedsięwzięcia na środowisko;

3) art. 152 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji Wójta Gminy [...] o środowiskowych uwarunkowaniach nr [...] z dnia 29 lipca 2025 r. dotyczącej budowy chlewni o obsadzie do 140 DJP na działce nr [...], obręb [...].

Mając powyższe na uwadze, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi J. G. oraz o odrzucenie skargi G. B..

Postanowieniem z dnia 15 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 344/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę G. B..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazano.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bądź postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Kontroli Sądu poddano postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], o odmowie wszczęcia na wniosek J. G. postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...], stwierdzającej brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej w ilości do 140 DJP wraz z infrastrukturą towarzyszącą, planowanego do realizacji na działce nr ewid.[...], obręb [...], gmina [...].

Na wstępie rozważań Sąd wyjaśnia, że kontrola legalności zaskarżonego postanowienia pozostaje w ścisłym związku z kontrolą legalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], stwierdzającego niedopuszczalność odwołania J. G. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...] Sąd w składzie orzekającym z urzędu bowiem posiada wiedzę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Po 343/26, uchylił to postanowienie Kolegium, a motywy na których oparł swoje rozstrzygnięcie mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Uzasadniając uchylenie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania J. G. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że organ odwoławczy powinien był stosownie do art. 235 § 1 k.p.a. uznać podanie skarżącego z dnia 28 października 2025 r. za wniosek o wznowienie postępowania i stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a. przekazać go do rozpoznania organowi właściwemu w sprawie wznowienia postępowania.

Sąd w składzie orzekającym w całości podziela te rozważania, co implikuje twierdzenie, że wraz z wnioskiem z dnia 28 października 2025 r. o wznowienie postępowania organ odwoławczy stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a. powinien był przekazać do organu właściwego w sprawie wznowienia postępowania także wniosek skarżącego z dnia 28 października 2025 r. o wstrzymanie wykonania decyzji. Jak bowiem wynika z art. 152 § 1 k.p.a., który został zresztą został wprost wskazany przez skarżącego w treści wniosku, to organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzymuje z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania.

Stwierdzone przez tut. Sąd w sprawie II SA/Po 343/26 naruszenie przez organ odwoławczy art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a., art. 134 k.p.a. i art. 235 § 1 k.p.a. implikowało więc stwierdzenie w niniejszej sprawie naruszenia 61a § 1 k.p.a., art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a. i art. 152 § 1 k.p.a. Powołany w skardze zarzut naruszenia art. 152 k.p.a. okazał się więc być zasadny, choć z innej przyczyny, niż wywodził skarżący w treści skargi.

Abstrahując od wyżej wskazanych uchybień organu odwoławczego, które musiały skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał za stosowne wskazać organowi odwoławczemu, że wyrażone przez niego stanowisko w treści zaskarżonego postanowienia w kwestii charakteru decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest błędne. Argumentacja przedstawiona w treści zaskarżonego postanowienia opiera się bowiem na stanowisku sądów administracyjnych wypracowanym przed nowelizacją przepisów dokonaną ustawą z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 784), którą w art. 1 pkt 3 wprowadzono do zmienianej ustawy m.in. przepisy art. 86e i art. 86f. Pierwszy z nich dotyczy możliwości wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przez organ rozpatrujący odwołanie od takiej decyzji. Drugi z kolei w ust. 1 przewiduje, że do skargi na decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach stosuje się przepis art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tym że przez trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w tym przepisie, rozumie się następstwa wynikające z podjęcia realizacji przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego wydano zaskarżoną decyzję. Wprowadzenie tych przepisów do obowiązującego porządku prawnego przesądza, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach podlega wykonaniu zarówno w rozumieniu art. 152 § 1 k.p.a., jak i art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. szerzej wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 134/22; dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], albowiem zostało wydane z naruszeniem 61a § 1 k.p.a., art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a. i art. 152 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej i wskazówek zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Obowiązkiem organu odwoławczego będzie przekazanie wniosku skarżącego z dnia 28 października 2025 r. o wstrzymanie wykonania decyzji organowi właściwemu w sprawie wznowienia postępowania.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Na mocy art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.