Matka nie zaszczepiła syna, WSA oddalił skargę na egzekucję szczepień

I. F. (dalej: "strona", "skarżąca") pismem z dnia 27 listopada 2025 r., wniosła zarzut w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 31 października 2025 r., który doręczono jej wraz z postanowieniem z dnia 7 listopada 2025 r. znak: WZPS-1.3151.667.2025.BM o nałożeniu grzywny w wysokości 500 zł w celu przymuszenia do poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka – S. H., urodzonego [...] września 2019 r.

Skarżąca podniosła następujące zarzuty: nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, wygaśnięcie obowiązku, a także brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kamieniu Pomorskim (dalej: "PPIS", "organ I instancji") postanowieniem z dnia 31 grudnia 2025 r., nr NEP.906.10.2025 oddalił złożone przez stronę zarzuty.

Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- działania poza granicami delegacji ustawowej,

- podważanie porządku prawnego uregulowanego prawem materialnym,

- analizy i oddalanie zarzutów poza nadanymi ustawowo kompetencjami,

- składanie fałszywych oświadczeń,

- łamanie podstawowych zasad zawartych w aktach normatywnych,

- stosowanie dowolnej i niedopuszczalnej wykładni prawa.

Skarżąca podtrzymała zarzut braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn i wniosła o: uchylenie ww. postanowienia, ponowne rozpatrzenie zarzutów, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu zajęcia stanowiska w zakresie złożonego zażalenia oraz umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z obowiązującym stanem prawnym.

Wniosek w zakresie umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ potraktował za złożony następczo w razie uznania wniesionych zarzutów.

Postanowieniem z dnia 3 marca 2026 r., nr NEP.906.20.2026 Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie (dalej: "Wojewódzki Inspektor Sanitarny", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 416) oraz art. 18 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy odnosząc się do ujętego w zażaleniu zarzutu w zakresie braku wymagalności obowiązku szczepień z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i nie był przedawniony, a zatem był wymagalny w dniu wystawienia przez PPIS tytułu wykonawczego z dnia 31 października 2025 r., nr 25/2025.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że poddanie się szczepieniu ochronnemu, zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 b oraz z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1675 ze zm., dalej: "u.z.z.z.") jest obowiązkowe dla osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, za wyjątkiem osób przebywających na terytorium RP przez okres krótszy niż trzy miesiące, która to okoliczność nie dotyczy niniejszej sprawy. Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego oraz na dzień wydania orzeczenia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 782, dalej: "rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych"), w szczególności Załącznik 1 do rozporządzenia oraz Charakterystyka Produktu Leczniczego. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącej.

Organ odwoławczy nadmienił, że zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, co znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2358/21. Wojewódzki Inspektor Sanitarny podał dalej, że podczas wizyty kwalifikacyjnej przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun faktyczny, jeżeli posiada dodatkowe informacje lub dodatkową dokumentację medyczną dziecka, które mogą stanowić o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień, powinien poinformować o tym lekarza. To w interesie strony jest aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy (m.in. karta uodpornienia dziecka, pismo informacyjne PPIS znak: NEP.9022.70.2025 z dnia 11 sierpnia 2025 r., poprzedzające upomnienie znak: NEP.9022.70.2025 (Nr up. 22/EP/2025) z dnia 9 września 2025 r., w którym wezwano stronę do stawienia się wraz z dzieckiem w punkcie szczepień ZOZ "[...]" w G. lub w innym wybranym przez siebie punkcie szczepień lub w indywidualnej praktyce lekarskiej w celu poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, przy jednoczesnym braku w tej dokumentacji dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień u małoletniego S. H., jak również nieprzedłożenie przez rodziców dziecka zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych, w ocenie organu odwoławczego, świadczą bezsprzecznie o nierealizowaniu obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego.

Organ odwoławczy podkreślił, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną ustala wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przesłanki, które aktualizują prawny obowiązek szczepień ochronnych wynikający wprost z przepisów ustawy o chorobach zakaźnych.

Nadto, organ zaznaczył, że nie każdy proces chorobowy uzasadnia potrzebę odroczenia obowiązkowych szczepień, a decyzja w tym zakresie należy do lekarza POZ wybranego przez rodziców do sprawowania opieki nad dzieckiem. Za przyczynę faktyczną można byłoby uznać przeciwwskazania określone przez lekarza specjalistę podczas wizyty z dzieckiem w poradni konsultacyjnej ds. szczepień ochronnych lub lekarza POZ kwalifikującego do szczepień, który dokonałby oceny na podstawie obecnego stanu zdrowia dziecka, ewentualnie na podstawie wyników badań lub zaświadczeń od specjalistów.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że brak jest podstaw do uznania zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy. Rodzice dziecka nie przedstawili aktualnego zaświadczenia o czasowym lub długotrwałym odroczeniu szczepień czy zaświadczenia od lekarza specjalisty stwierdzającego przeciwskazania do szczepień, a także zaświadczenia stwierdzającego dokonanie immunizacji w innej placówce. Wskazuje to wprost na uchylanie się od tego obowiązku, zatem wystawienie tytułu wykonawczego było zasadne, a obowiązek nałożony na skarżącą dotyczący dokonania immunizacji dziecka istnieje, jest wymagalny i ciążyć będzie na skarżącej, jako opiekunie prawnym dziecka, aż do ukończenia przez syna 19 roku życia.

Organ odwoławczy podał, że nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne. Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w tym zakresie uruchamiane są m.in. w związku z przesyłanymi przez podmioty działalności leczniczej raportami o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych - zgodnie z § 17 rozporządzenia o szczepieniach ochronnych, składanymi w terminie 30 dni od zakończenia kwartału przez świadczeniodawców do Państwowych Powiatowych Inspektorów Sanitarnych. Zatem jeżeli przychodnia wykazuje osobę jako uchylającą się od obowiązku szczepień, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny przyjmuje, że u osoby tej lekarz nie stwierdził przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia danego szczepienia.

Wobec powyższego organ wskazał, że działania prowadzone przez PPIS są zgodne z przepisami obowiązującego prawa i nie naruszają praworządności oraz interesów skarżącej, bowiem w związku z przekazaniem zgodnie z właściwością akt sprawy przez PPIS w G. do PPIS w K. P. pismem z dnia 14 lipca 2025 r. (data odbioru: 15 lipca 2025 r.), informującym o niedopełnieniu obowiązku wykonania szczepień u małoletniego syna skarżącej, PPIS w K. P. zobowiązany był podjąć działania informacyjne i wyjaśniające oraz dalsze postępowanie wierzyciela w oparciu o przepisy u.p.e.a.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że PPIS w zaskarżonym postanowieniu nr NEP.906.10.2025 z dnia 31 grudnia 2025 r. szczegółowo wyjaśnił skarżącej pozostałe kwestie dotyczące m.in. właściwości miejscowej prowadzonego nadzoru nad wykonawstwem szczepień ochronnych, przedawnienia obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego, czy też konieczności anonimizacji danych osobowych osób trzecich w materiale dowodowym (wygenerowany z systemu SEPIS Raport o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych).

Pismem z dnia 6 kwietnia 2026 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższe postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz że zawiera wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz o zobowiązanie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego do umorzenia postępowania wszczętego na podstawie postanowienia nr NEP.906.10.2025.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację wspierającą podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie do postanowień art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedmiotem kontroli jest postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 marca 2026 r., utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela, w którym zajął stanowisko dotyczące zarzutu wniesionego przez skarżącą w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy nr 25/2025 z dnia 31 października 2025 r.

Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Zgłoszone przez skarżącą zarzuty dotyczyły braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych i wygaśnięcia ww. obowiązku, skoro małoletni syn skarżącej ukończył 6 rok życia. Spór w sprawie sprowadza się zatem do oceny czy zasadnie organ oddalił wniesione zarzuty.

W rozpoznawanej sprawie niesporna jest okoliczność faktyczna, że skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka przeciw gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III, IV dawka i I dawka przypominająca) poliomyelitis (I, II, III dawka i I dawka przypominająca), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka), odrze, śwince i różyczce (I dawka i II dawka przypominająca). Nie przedstawiła przy tym zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do wykonania ww. szczepień, czy też o konieczności odroczenia ich wykonania.

Należy podkreślić, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z. ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 581 ze zm., dalej: "u.p.p.r.p.").

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z. zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym.

Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.).

Niewątpliwie obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego.

Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z. urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 u.z.z.z. do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p.r.p., o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wydane w wykonaniu delegacji ustawowej (art. 17 ust. 10 u.z.z.z.) rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

Zgodnie z § 3 ust. 1 w zw. z § 2 rozporządzenia, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,

b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia zamieszczono ponadto szczegółowy schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Jak wynika z powyższego załącznika, a także z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na 2025 r., w 1 dobie życia dziecka należy wykonać szczepienie przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I dawka), w 2 miesiącu życia należy podać II dawkę szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, I dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, w 4 miesiącu życia należy podać II dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, I dawkę szczepienia przeciwko poliomyelitis, w 6 miesiącu życia należy podać III dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, II dawkę szczepienia przeciwko poliomyelitis, w 7 miesiącu życia należy podać III dawkę szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, w 13-15 miesiącu życia należy wykonać szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce, w 16-18 miesiącu życia należy podać III dawkę szczepienia przeciwko poliomyelitis oraz IV dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, w okresie od ukończenia 5 roku życia do 6 roku życia należy wykonać szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (I dawka przypominająca), przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (I dawka przypominająca) i przeciw odrze, śwince, różyczce (II dawka). Podkreślić przy tym należy, że wymagalność obowiązku szczepień wynika z regulacji ustawowych, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2023 r., w tym załącznika nr 1.

Należy wskazać, że normy prawne objęte zarzutami skargi były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".

Powyższy wyrok TK nie zmienia jednakże zapatrywania na niniejszą sprawę. Jakkolwiek Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał stwierdził, że minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Sugestią Trybunału skierowaną do ministra właściwego do spraw zdrowia było uregulowanie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Co istotne Trybunał wyraźnie wskazał w uzasadnieniu cyt. wyroku, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym i dlatego - jak zaznaczył Trybunał - konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku.

W związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało wspomniane wcześniej rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 r., które zawiera schemat szczepień dzieci uzależniony od ich wieku (załącznik nr 1). Wyjaśnić należy, że zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim syn skarżącej podlegał obowiązkowemu szczepieniu.

Powyższy wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 31 października 2025 r. i doręczono go skarżącej w dniu 24 listopada 2025 r.

Analiza akt administracyjnych kontrolowanej sprawy potwierdza, że tytuł wykonawczy został wystawiony po wejściu w życie w dniu 1 października 2023 r. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, którego wydanie miało na celu wykonanie wytycznych zawartych w wyroku TK z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19. W tytule wykonawczym z 31 października 2025 r. wyraźnie też wskazano, że obowiązek, z jakiego nie wywiązała się skarżąca dotyczy poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Wbrew stanowisku skarżącej z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania małoletniego syna szczepieniom ochronnym wskazanym w ww. tytule wykonawczym, a skarżącą obowiązywały terminy wykonania tych szczepień wynikające z aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia i ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych.

Z akt sprawy wynika, że syn skarżącej, urodzony w dniu 9 września 2019 r., miał ukończony 6 rok życia i był już zobowiązany do przyjęcia dawek szczepień obowiązkowych tj. wg schematu szczepienia przeciw:

- gruźlicy,

- błonicy, tężcowi, krztuścowi - I, II, III, IV dawka oraz I dawka szczepienia przypominającego,

- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) - I, II, III dawka oraz I dawka szczepienia przypominającego,

- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B I, II, III dawka,

- odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce - I dawka, II dawka przypominająca.

W świetle powyższego wystawienie tytułu wykonawczego było zasadne, a obowiązek dotyczący dokonania immunizacji dziecka istniał i nadal istnieje.

Analiza akt wskazuje nadto, że skarżąca była wzywana do stawienia się z dzieckiem na szczepienie. Do strony była kierowana korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom (pismo z dnia 11 sierpnia 2025 r.), a także upomnienie wzywające do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień (z dnia 9 września 2025 r.).

Zaznaczenia wymaga, że w wystawionym w dniu 31 października 2025 r. tytule wykonawczym wskazano na brakujące szczepienia ochronne u dziecka. W podstawie prawnej wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 u.z.z.z. oraz przepisy rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych.

Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że pomimo upływu terminu podania poszczególnych dawek szczepionek określonych w rozporządzeniu w sprawie szczepień ochronnych oraz komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego – skarżąca nie poddała małoletniego syna wskazanym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ani nawet nie zgłosiła się do wybranego świadczeniodawcy celem wykonania lekarskiego badania kwalifikacyjnego i to pomimo wystosowanego upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień. Jak wskazuje się w judykaturze, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego.

Raz jeszcze podkreślić należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2358/21, z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2334/20; z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1960/19).

Niepoddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu uniemożliwiało stwierdzenie przez lekarza istnienia ewentualnych przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego, a skarżąca sama również nie dostarczyła zaświadczenia potwierdzającego takie przeciwwskazania.

Powyższe ustalenia świadczą o tym, że skarżąca uchylała się od obowiązku poddania syna szczepieniom, pomimo wezwania ze strony inspekcji sanitarnej, jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie.

Przepisy ustawy o chorobach zakaźnych nie przewidują prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuują obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu (por. wyrok NSA z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 840/24; wyrok NSA z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt II GSK 463/25).

W rezultacie za niezasadne należało uznać zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna.

W ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do kwestii charakteru szczepień ochronnych. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo też wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania dziecku szczepionek. Nie można zatem podzielić argumentacji skargi, że zaskarżone postanowienie zawiera wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Wskazać również należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności strony skarżącej nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.