Inspektor sanitarny odpowiedział na 35 pytań o szczepienia. Sąd nie uznał bezczynności

II SAB/Kr 235/26

UZASADNIENIE

23 marca 2026 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bochni (dalej: "organ") w następujący sposób odpowiedział na doręczony mu 10 marca 2026 r. przez K. S. (dalej: "skarżący") wniosek na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: "udip"):

1) Na ile lat utrzymuje się odporność po szczepieniach: błonica, tężec, krztusiec, polio, Hib, gruźlica, WZW, odra, świnka, różyczka, pneumokoki?

Nie prowadzi rejestru badań odporności i badań naukowych. Pytania należy kierować do NIZP PZH-PIB. Informacje o odporności zbiorowiskowej można uzyskać na stronie: www.szczepienia.info. GIS ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok. Wszystkie preparaty szczepionkowe wykorzystywane do realizacji obowiązku szczepień ochronnych posiadają kartę "Charakterystyka Produktu Leczniczego", w której zawarty jest sposób przeprowadzania szczepienia. Szereg informacji o szczepionkach można znaleźć na: https://szczepienia.pzh.gov.pl/.

2) Ile przypadków gruźlicy odnotowano w ostatnim roku na terenie działania urzędu?

W 2025 r. zarejestrowano 7 przypadków gruźlicy.

3) Ile przypadków gruźlicy odnotowano w Polsce w ostatnich 5 latach?

Nie posiada danych. Zakład Epidemiologii i Organizacji Walki z Gruźlicą prowadzi Krajowy Rejestr Zachorowań na Gruźlicę.

4) Czy statystyki rozróżniają gruźlicę poszczepienną? Jeśli tak — ile? Jeśli nie — dlaczego?

W 2025 r. zarejestrowano 7 przypadków gruźlicy zakaźnej wywołanej przez Mycobacterium tuberculosis. Nie odnotowano gruźlicy poszczepiennej wywoływanej przez prątki Mycobacterium bovis zawarte w szczepionce. Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

5) Dlaczego GIS nie zaleca posiewu w kierunku prątka BCG przy NOP?

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

6) Czy większość gruźlicy u dzieci w Polsce to gruźlica poszczepienna?

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

7) Ile ciężkich NOP odnotowano w ostatnich 5 latach i jakich?

W ciągu ostatnich 5 lat, tj. w latach 2021 do 23 marca 2026 r. odnotowano 2 ciężkie przypadki NOP. Rodzaje i kryteria ich rozpoznawania określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania.

8) Za ile przypadków wypłacono odszkodowania?

Nie posiada informacji o ilości wypłaconych odszkodowań.

9) Ile dzieci i osób Nie posiada informacji. Takie zgłoszenie nie wpłynęło.

10) Czy istnieje lista dorosłych uchylających się od szczepień? Jeśli nie — dlaczego?

Takie zgłoszenie nie wpłynęło i w związku z tym nie prowadzi takiej listy.

11) Ile postępowań przymuszających prowadzono wobec dorosłych w ostatnich 5 latach?

Nie prowadził.

12) Statystyki szczepień osób romskich, czeczeńskich i ukraińskich w ostatnich 5 latach.

Nie posiada informacji i nie prowadzi rejestru osób zgodnie z narodowością.

13) Ile szczepień odroczono w ostatnich 5 latach?

Nie posiada informacji i nie prowadzi rejestru z liczbą osób odroczonych. O przeciwwskazaniach do szczepień ochronnych decyduje lekarz.

14) Kto ustala przeciwwskazania do szczepień i kto za to odpowiada?

Producenci szczepionek odpowiadają za ich bezpieczeństwo i ustalenie przeciwwskazań, które ujęte są w każdej Charakterystyce Produktu Leczniczego. Wykonanie szczepienia poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepień. Zagadnieniami, o których mowa, zajmują się eksperci w dziedzinie wakcynologii, immunologii, mikrobiologii czy badań klinicznych. Instytucją gromadzącą i publikującą informacje dotyczące szczepień z podziałem na województwa i lata jest NIZP PZH-PIB.

15) Ile nałożono kar na lekarzy za brak zgłoszenia NOP?

Nie nałożył.

16) Jak ubiegać się o odszkodowanie za zgon związany z NOP?

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej. Nadzór PIS w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie obejmuje kwestii odszkodowawczych. Zgodnie z art. 17a ust. 6 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi świadczenia kompensacyjne są przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta. Zakres kompetencji nie obejmuje doradztwa prawnego.

17) Jak lekarz wyklucza nadwrażliwość na składniki szczepionki — jakie badania?

W obowiązujących aktach prawnych, w wytycznych dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych nie ma zapisów narzucających obowiązek przeprowadzenia przed szczepieniem specjalistycznego badania czy testu wykluczającego nadwrażliwość na jakikolwiek składnik szczepionki. Wykonanie szczepienia każdorazowo poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepień. Przeciwwskazania do szczepień określa lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne do szczepienia.

18) Czy WHO zaleca przymus szczepień? W jakiej formie?

Pytanie nie odnosi się do organu. WHO na bieżąco publikuje ogólne rekomendacje dotyczące szczepień - ustala optymalny wiek ich podawania, preferowaną formę i dawkowanie. Wyznacza także schematy postępowania w przypadku przerwania lub opóźnienia szczepienia. Zalecenia tworzą pewnego rodzaju wzór, na podstawie, którego układane są narodowe programy szczepień w poszczególnych krajach. WHO apeluje, aby jak najszerzej promować szczepienia, a także wzywa do pilnej intensyfikacji wysiłków, aby powstrzymać rozprzestrzeniania się chorób, którym można zapobiegać przez szczepienia. Z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia można zapoznać się np. na stronie www.who.int.

19) Na jakiej podstawie prawnej urząd uznaje dane szczepienia za obowiązkowe po wyroku TK SK 81/19?

Wyrok nie uchylił obowiązku szczepień ochronnych w Polsce. Minister Zdrowia realizując wyrok TK określił w drodze rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych terminy wymagalności oraz liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, natomiast PSO na dany rok ogłoszony przez GIS w formie komunikatu w dzienniku urzędowym Ministra Zdrowia ma charakter instrukcji co do sposobu realizacji szczepień ochronnych w określonych schematach. Podstawą prawną jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Art. 17 ust. 1 przewiduje obowiązek osób, do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym.

20) Czy Minister Zdrowia sporządził analizę epidemiologiczną przewidzianą w treści art. 17 ust. 10 i stanowiącą określenie delegacji ustawowej? Gdzie ją opublikowano?

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

21) Czy brak analizy nie czyni rozporządzenia niezgodnym z Konstytucją? (rozporządzenie wydane poza delegacją ustawową)

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej. Zakres kompetencji nie obejmuje doradztwa prawnego.

22) Z czego wynika różnica: Niemcy — 1 obowiązkowe szczepienie, Polska — ponad 40 dawek?

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

23) Ile zgłoszeń NOP odrzucono w ostatnich 5 latach i dlaczego?

W ostatnich 5 latach nie odrzucił zgłoszeń NOP.

24) Czy prowadzone są statystyki dotyczące regresu rozwojowego po szczepieniu? Jeśli nie — dlaczego?

Nie prowadzi takich statystyk – nie obejmuje tego zakres kompetencji.

25) Ile kontroli przeprowadzono wobec lekarzy niewykonujących pełnej kwalifikacji?

Nie przeprowadził celowanych kontroli w tym zakresie.

26) Czy urząd bada skuteczność działań informacyjnych o szczepieniach?

Nie bada.

27) Czy członkowie zespołów doradczych w tym sam Główny Inspektor Sanitarny składają oświadczenia o braku konfliktu interesów? Prośba o wzory i częstotliwość aktualizacji.

Pytanie nie dotyczy informacji publicznej.

28) Jaki odsetek badań nad bezpieczeństwem szczepionek finansują producenci?

Nie prowadzi statystyk.

29) Czy urząd analizował zanieczyszczenia w szczepionkach (mikrocząstki, DNA)? Prośba o raporty.

Nie posiada informacji.

30) Czy urząd nadzoruje badania przed- i porejestracyjne szczepionek?

Nie ma takich kompetencji.

31) Czy istnieją statystyki NOP przy jednoczesnym podaniu wielu szczepionek? Jak raportować NOP po podaniu wielu szczepionek na jednej wizycie?

Informacje dotyczące NOP zgłoszonych przez lekarzy można znaleźć na stronie internetowej NIZP PZH-PIB w Biuletynie Szczepienia Ochronne. Raportowanie NOP reguluje ustawa z dnia 5 grudnia o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania.

32) Czy prowadzi się badania porównawcze dzieci szczepionych i częściowo szczepionych?

Nie prowadzi badań.

33) Czy posiadacie dane o liczbie dzieci z autyzmem 2000-2024 i czy dane są korelowane z obciążeniem szczepieniami?

Nie posiada danych i nie prowadzi analiz w tym zakresie.

34) Czy szczepionki są testowane laboratoryjnie po dostawie do Polski?

Nie prowadzi badań w zakresie bezpieczeństwa szczepionek. Proces opracowywania i wprowadzania szczepionki na rynek trwa wiele lat. Uzyskane wyniki badań jakości i bezpieczeństwa z wynikami skuteczności są oceniane w procesie rejestracji szczepionki w Europejskiej Agencji Leków lub Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Po zarejestrowaniu prowadzone są badania porejestracyjne obejmujące uzupełniające badania kliniczne IV fazy, gdzie badane są duże populacje, co umożliwia wychwycenie najrzadziej występujących ciężkich NOP lub takich, które występują w odległym czasie po szczepieniu. Każda seria szczepionki jest dodatkowo poddawana badaniom jakościowym przez niezależne od producenta państwowe laboratorium kontroli jakości przed wprowadzeniem na rynek.

35) Czy urząd monitoruje działania lobbystyczne producentów wobec instytucji państwowych?

Nie ma w kompetencjach nadzoru nad procesami lobbingowymi.

2 kwietnia 2026 r. skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do rozpatrzenia wniosku, wymierzenie grzywny w maksymalnej wysokości i zasądzenie kosztów postępowania (w tym zastępstwa adwokackiego). Skarżący zarzucił naruszenie art. 4 ust. 1, art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 udip przez nieudostępnienie informacji publicznej, podnosząc przy tym, że organ odpowiedział w nikłym stopniu i odesłał go do publikacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że skarżący nie wskazał, w jakim zakresie odpowiedzi są niewystarczające.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, ponieważ przedmiotem skargi była bezczynność (art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "ppsa"). Do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ppsa (art. 21 udip). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ppsa).

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej, zwane dalej "prawem do informacji publicznej" (art. 2 ust. 1 udip). Każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie (art. 1 ust. 1 udip). Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 udip). Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, będące w posiadaniu takich informacji (art. 4 ust. 3 udip). Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 udip). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 udip).

Rozpocząć należy od tego, że pojęcie "każdy" obejmuje skarżącego, bo oznacza m.in. osoby fizyczne, natomiast państwowy powiatowy inspektor sanitarny jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie wykonuje zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej powołanej do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, co polega na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych i innych chorób powodowanych warunkami środowiska, a także na prowadzeniu działalności oświatowo-zdrowotnej (art. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Dz. U. z 2024 r. poz. 416, dalej: uPIS). W świetle powyższego należy skonstatować, że skarżący (rządzony) mógł pytać organ (rządzącego).

Jak podano na początku, organ odpowiedział skarżącemu w ciągu 13 dni. Bezczynność można byłoby mu zatem skutecznie zarzucić tylko wtedy, gdyby dopuścił się tzw. udostępnienia niepełnego polegającego na jedynie częściowym zadośćuczynieniu żądaniu wniosku. Tak zresztą widzi to skarżący, skoro podnosi, że organ odpowiedział w nikłym stopniu i odesłał go do publikacji, choć profesjonalny pełnomocnik nie sprecyzował, w jakim dokładnie zakresie odpowiedź jest niesatysfakcjonująca. Postawiony w ten sposób zarzut nie pozwala na szersze ustosunkowanie się do niego – skuteczne postawienie zarzutu udzielenia niewyczerpujących odpowiedzi na pytania postawione we wniosku o udostępnienie informacji publicznej wymaga precyzyjnego wskazania, które odpowiedzi są wadliwe i w jakim zakresie powinny być uzupełnione.

W ocenie Sądu organ odpowiedział na wszystkie pytania, w tym także te, który nie dotyczyły informacji publicznej (pytanie nr 5, pytanie nr 27 – dotyczą informacji o innym podmiocie, tj. GIS), a tam, gdzie nie posiadał przedmiotu udostępnienia, powołał się na legalną, bo wynikającą z art. 4 ust. 3 udip, przyczynę braku udostępnienia (pytanie nr 8, pytanie nr 9, pytanie nr 12, pytanie nr 13, pytanie nr 24, pytanie nr 29, pytanie nr 33), dodatkowo gdzieniegdzie naprowadzając na kompetencje innych podmiotów działających w sferze ochrony zdrowia (pytanie nr 1, pytanie nr 3, pytanie nr 14, pytanie nr 16), takich jak Rzecznik Praw Pacjenta oraz instytuty badawcze, których przedmiotem działalności jest "prowadzenie badań naukowych, prac rozwojowych i wdrożeniowych z zakresu nauk o zdrowiu, dostosowanych do potrzeb zdrowia publicznego oraz ochrony zdrowia, w szczególności dotyczących monitorowania i analiz stanu zdrowia ludności oraz jego uwarunkowań, organizacji systemu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa żywności oraz sposobu żywienia i stanu odżywienia człowieka, promocji i profilaktyki zdrowia, epidemiologii i diagnostyki chorób zakaźnych, nadzoru epidemiologicznego, szczepień ochronnych, bezpieczeństwa zdrowotnego środowiska i naturalnych surowców leczniczych" (Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB) czy "prowadzenie badań naukowych, prac rozwojowych w dziedzinie nauk medycznych i nauk o zdrowiu, ze szczególnym uwzględnieniem gruźlicy i chorób płuc u dorosłych i dzieci na potrzeby systemu ochrony zdrowia, upowszechnianie wyników tych prac oraz udzielanie świadczeń zdrowotnych w zakresie gruźlicy i chorób płuc" (Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc). Przede wszystkim organ udostępnił – niewątpliwie do niego odnoszące się – dane liczbowe o przypadkach gruźlicy (pytanie nr 2), niepożądanych odczynach poszczepiennych kwalifikowanych jako ciężkie (pytanie nr 7) i grzywnach nałożonych na lekarzy na podstawie art. 52 pkt 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (pytanie nr 15). Nadto odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (trafnie zastrzegając, że jego kompetencje nie obejmują doradztwa prawnego) oraz kwestii badań szczepionek i osób szczepionych (celnie zwracając uwagę na granice swojej właściwości).

Skoro Sąd nie dopatrzył się tzw. udostępnienia niepełnego polegającego na jedynie częściowym zadośćuczynieniu żądaniu wniosku, to oddalił skargę po myśli art. 151 ppsa.