Cztery raty podatku od nieruchomości w tytule wykonawczym. NSA oddalił skargę kasacyjną

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

Zaskarżonym wyrokiem z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 949/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. G. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 29 maja 2024 r., nr SKO.FE/41.4/39/2024/8108 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik, na podstawie art. 173, art. 174, art. 175 § 3 pkt 1, art. 176, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości.

I. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania uzasadniające stwierdzenie nieważności toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach tj.:

a. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucił rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 10 p.p.s.a. art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie skutkujące rozpoznaniem sprawy skarżącego na posiedzeniu niejawnym bez prawidłowej podstawy prawnej i z naruszeniem przepisów obligujących Sąd pierwszej instancji do rozpoznania sprawy na rozprawie oraz do publicznego (jawnego) ogłoszenia wyroku, wskutek zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów niespełniających konstytucyjnych standardów legislacji, przez co pozbawiono skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy przez Sąd pierwszej instancji, a w konsekwencji pozbawiono stronę skarżącą do obrony swoich praw na posiedzeniu jawnym.

II. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (tj. nie uchylił zaskarżonego postanowienia) i oddalając skargę utrzymał w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 29 maja 2024 r., znak sprawy: SKO.FE/41.4/39/2024/8108 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jego uchylenia bowiem postanowienie SKO obarczone było wadą naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

a. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. nr 572 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z 17 § 1, art. 34 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu z 16 lutego 2024 r., nr 0225-SEE.7113.459.2024, którym organ oddalił zarzut strony z 25 stycznia 2024 r., dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Burmistrza S., w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z 16 stycznia 2024 r.,

b. art. 138 § 1 pkt 2 lub pkt 3 lub § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z 17 § 1, art. 34 § 2 pkt 2 lit. a oraz art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c w zw. z art. 3 § 1, art. 26 § 1 oraz art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia organu z 16 lutego 2024 r., nr 0225-SEE.7113.459.2024, którym organ oddalił zarzut strony z 25 stycznia 2024 r., dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Burmistrza S., w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z 16 stycznia 2024 r. w sytuacji gdy zachodziły podstawy do jego uchylenia w związku z nieprawidłowym tytułem wykonawczym i prowadzeniem egzekucji administracyjnej w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami,

c. art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a., poprzez uznanie, iż w zaistniałym stanie faktycznym sprawy przepis ten nie ma zastosowania podczas, gdy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym określony został niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Burmistrza S. o numerze RF.3120.6105.2021,

d. art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania wobec braku ponownego i rzetelnego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwiające jego instancyjną kontrolę polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku sporządzonym na wniosek strony skarżącej w istocie ograniczył się do przytoczenia stanu faktycznego w sprawie i powołania podstawy prawnej (przepisów prawa) bez wyjaśnienia podstawy przyjętego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, co powinno znaleźć się w uzasadnieniu skarżonego wyroku, w szczególności nie odniósł się do wszystkich wskazanych w skardze zarzutów.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5, art. 185 § 1, art. 188 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniesiono o:

1. stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach bądź rozpoznanie skargi kasacyjnej stosownie do art. 188 p.p.s.a.,

2. zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego,

3. jednocześnie stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 10 p.p.s.a., art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, skutkujące rozpoznaniem sprawy skarżącego na posiedzeniu niejawnym bez prawidłowej podstawy prawnej i z naruszeniem przepisów obligujących Sąd pierwszej instancji do rozpoznania sprawy na rozprawie oraz do publicznego jawnego ogłoszenia wyroku, wskutek zastosowania przez Sąd przepisów niespełniających konstytucyjnych standardów legislacji, przez co pozbawiono skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy przez Sąd, a w konsekwencji pozbawiono skarżącego do obrony swoich praw na posiedzeniu jawnym.

Zgodnie z treścią art. 90 § 1 p.p.s.a., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Termin: "posiedzenie sądowe" obejmuje swoim zakresem tak posiedzenia jawne, jak i posiedzenia niejawne, z tym, że co do zasady posiedzenia jawne są rozprawami. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że zasadą jest jawność postępowania, zaś rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest możliwe tylko wówczas, gdy stanowi tak przepis szczególny.

Zasada jawności posiedzeń sądowych wyrażona w art. 90 § 1 p.p.s.a. stanowi uszczegółowienie konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego, wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." Gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, tj. zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności. Zasada jawności znajduje swoje odzwierciedlenie w przywołanych w skardze kasacyjnej - art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z tych względów odbycie w sprawie posiedzenia niejawnego, jako wyjątku, musi mieć wyraźną podstawę w przepisach ustawy.

Należy zauważyć, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono przypadki, w których możliwe jest skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne. Takim przepisem jest art. 120 p.p.s.a., który stanowi, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z przepisem tym bezpośrednio jest związany przepis art. 119 p.p.s.a. wskazujący sprawy, które sąd może rozpoznać w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W sprawie nie jest kwestionowane, że zaskarżone postanowienie należy do kategorii postanowień, o których mowa w powołanym art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji miał zatem znajdującą oparcie w ustawie podstawę do uznania, że sprawę należało rozpatrzyć w trybie postępowania uproszczonego, co skutkowało zgodnie z art. 120 p.p.s.a. rozpoznaniem jej na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przepis art. 122 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Jest to jednak uprawnienie sądu i do jego wyłącznej kompetencji należy skorzystanie z powyższego uprawnienia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest zależne od woli stron postępowania. Złożenie wniosku np. przez stronę wnoszącą skargę o skierowanie sprawy do rozpoznania w oparciu o art. 122 p.p.s.a. nie wiąże sądu ją rozpoznającego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2021 r., II OSK 387/21). Przepis art. 120 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady orzekania na posiedzeniach jawnych, zgodny z Konstytucją RP, lecz prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd może być ograniczane na ogólnych warunkach z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Jednocześnie autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wykazał, że rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym skutkowało w okolicznościach niniejszej sprawy pozbawieniem skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, miał zapewnioną możliwość obrony swoich praw w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Dodatkowo podnoszone w tym zakresie twierdzenia są tym bardziej niezasadne w kontekście rozpoznania sprawy na rozprawie przed sądem kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione zarzuty naruszenia: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1, art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a.; art. 138 § 1 pkt 2 lub pkt 3 lub § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1, art. 34 § 2 pkt 2 lit. a oraz art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c w zw. z art. 3 § 1, art. 26 § 1 oraz art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. a także art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a.

W tym zakresie należy wskazać, że z akt sprawy wynika, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 16 stycznia 2024 r., obejmującego nieuiszczoną należność z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2021, zobowiązany wniósł zarzut dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Burmistrza S. z 18 października 2022 r.

Podstawę prawną zgłoszonego zarzutu stanowił art. 33 § 2 lit. a u.p.e.a. tj. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4. W zakresie naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a., zarzut ten może być wniesiony wyłącznie w sytuacji, gdy obowiązek wynikający z tytułu egzekucyjnego nie jest adekwatny do obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a. W rozumieniu przywołanego przepisu, orzeczeniem tym jest m.in. decyzja ustalająca wymiar podatku. W przypadku zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia bada się jedynie, czy nie doszło do zniekształcenia w sferze przedmiotu postępowania egzekucyjnego, ujawnionego w tytule wykonawczym w porównaniu do obowiązku wynikającego z orzeczenia.

W niniejszej sprawie w decyzji wydanej na podstawie art. 21 § 1 pkt 1 o.p. Burmistrz S. ustalił podatek od nieruchomości na rok 2021 w kwocie 391.046 zł płatny jednorazowo w terminie płatności czwartej raty do 14 dni od doręczenia w kwocie 391.046 zł. Z powodu nieuiszczenia ww. podatku organ podatkowy skierował upomnienie do podatnika wzywając do zapłaty kwoty 391.062 zł jako sumy kwoty 97.762 zł (I rata), 97.7761 zł (II rata), 97.762 zł (III rata) i 97.761 zł (IV rata) wraz z odsetkami w wysokości 8.744 zł (każdorazowo liczonymi od dnia 29 listopada 2022 r.) oraz kwotą 16 zł tytułem upomnienia. Następnie organ wystawił tytuł wykonawczy wskazując w nim ww. raty podatku od nieruchomości oraz odsetki liczone od 29 listopada 2022 r. Wskazał także, że zobowiązanie dotyczy 2021 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że choć w kwestionowanym tytule wykonawczym wierzyciel podzielił zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2021 r., to jednak nie sposób uznać, że sam ten fakt prowadzi do uznania przedmiotowego tytułu wykonawczego za obarczonego wadą wynikającą z art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. skutkującą koniecznością uwzględnienia zarzutu. Suma kwot wskazanych w ww. tytule wykonawczym daje kwotę 391.046 zł, a zatem kwotę wynikającą z decyzji. Jednocześnie każdorazowo naliczono odsetki od tej samej daty, tj. 29 listopada 2022 r., a zatem uwzględniono termin 14-dniowy liczony od daty uznania za doręczoną decyzji z 18 października 2022 r. Taki sposób sformułowania tytułu wykonawczego nie zniekształca obowiązku podatkowego. Nie doszło bowiem do zawyżenia kwoty podatku, ponieważ rozłożona na 4 raty kwota podatku podlegająca zapłacie w tożsamym terminie płatności odpowiada kwocie podatku ustalonego w decyzji z 18 października 2022 r. Nie zmieniono też terminu płatności podatku, ani dla całości zobowiązania, ani też dla każdej z ww. kwot. Nadto w tytule wykonawczym, jako podstawę prawną obowiązku, wskazano jednoznacznie orzeczenie z 18 października 2022 r., nr RF.3120.6105.2021.

Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił na czym opiera zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. poprzestając na stwierdzeniu o braku ponownego i rzetelnego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. Tak sformułowany zarzut nie poddaje się kontroli instancyjnej.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi o elementach uzasadnienia wyroku, a mianowicie, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie, i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać ustaleń sądu co do stanu faktycznego ani kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnia motywy podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia i tym samym sprawia, że poddaje się ono kontroli instancyjnej. WSA w Gliwicach wskazał na jakiej podstawie uznał, że zarzut dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji jest niezasadny. Sam fakt, że skarżący nie zgadza się z taką oceną nie podważa prawidłowości uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Sąd kasacyjny podziela też pogląd prezentowany w orzecznictwie, że brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwością, o ile te istotne kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13). Tak też należy ocenić brak odniesienia do zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. Jedynie dodatkowo trzeba zaznaczyć, że wbrew sugestiom skarżącego, Kolegium uzupełniając braki uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji ponownie rozstrzygnęło sprawę odnosząc się do wszystkich istotnych zagadnień.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

sędzia del. WSA Marta Waksmundzka-Karasińska sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Sławomir Presnarowicz