Sąd uchylił postanowienie SKO, które odmówiło wznowienia sprawy o świadczenie pielęgnacyjne

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2026 r. nr SKO.ŚR/4111/86/2026, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Krakowie, działając na podstawie art. 145a § 1 w zw. z art. 149 § 3 w zw. z art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu wniosku G. W. (dalej: skarżąca), odmówiło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2025 r., nr SKO.ŚR/4111/247/2025 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Trzebini z dnia 25 lipca 2025 r., nr 515/2025, znak ŚR.5004.24.2025, orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką E. W. za okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 grudnia 2009 r.

Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2026 r. skarżąca zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2025 r., znak SKO.ŚR/4111/247/2025, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Trzebini z dnia 25 lipca 2025 r., nr 515/2025 (znak ŚR.5004.24.2025), orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką E. W. za okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 grudnia 2009 r.

Jak wynika z wniosku, skarżąca powołała się na podstawę wznowieniową z art. 145a § 1 k.p.a., tj. przywołała ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22, zgodnie z którym Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy ograniczające prawo do świadczenia z powodu aktywności zawodowej opiekuna.

Po rozpoznaniu wniosku, Kolegium wydało opisane na wstępie postanowienie z dnia 23 czerwca 2026 r.

W uzasadnieniu SKO streściło przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołało przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Wyjaśniło, że skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania wskazała art. 145a § 1 k.p.a., powołując się na ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22, zgodnie z którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim przepis ten uzależniał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium przytoczyło stanowisko Trybunału, zgodnie z którym stwierdzenie niezgodności wskazanej przesłanki z Konstytucją nie oznacza jej automatycznej utraty mocy obowiązującej, lecz ma znaczenie dla oceny legalności decyzji odmawiających przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wydanych na podstawie tej przesłanki. Zdaniem Trybunału skutkiem wyroku jest możliwość wznowienia postępowań na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, w których organy powinny ponownie ocenić spełnienie warunków uzyskania świadczenia z pominięciem przesłanki uznanej za niekonstytucyjną.

Zdaniem Kolegium, z treści powołanego wyroku wynika możliwość wznowienia postępowań dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli odmowa była związana z niespełnieniem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że dla oceny dopuszczalności wznowienia postępowania istotne znaczenie ma fakt wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc jego ogłoszenia w odpowiednim dzienniku urzędowym.

W tym zakresie SKO odwołało się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2026 r., sygn. I OSK 1655/25, w którym wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, nie wywołuje jeszcze skutku prawnego polegającego na usunięciu z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia przepisu. Kolegium podkreśliło, że zdaniem NSA ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w odpowiednim dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującego prawa.

Kolegium wskazało również, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego rozróżnia się publiczne ogłoszenie wyroku przez Trybunał, polegające na ogłoszeniu sentencji po przeprowadzeniu rozprawy, oraz ogłoszenie wyroku w odpowiednim dzienniku urzędowym, które stanowi warunek jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Zdaniem Kolegium, samo ogłoszenie sentencji wyroku na rozprawie przed Trybunałem nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie i uzyskaniem mocy powszechnie obowiązującej.

Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny jest tzw. ustawodawcą negatywnym, a więc może usuwać z systemu prawa normy uznane za niekonstytucyjne. Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną, jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa.

Ogłoszenie sentencji wyroku na sali rozpraw Trybunału Konstytucyjnego, nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie. Rozróżnienie to ma charakter systemowy i wynika wprost z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Ogłoszenie wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność określonego przepisu, następujące po przeprowadzeniu rozprawy w Trybunale, wywołuje określone skutki w sferze stosowania prawa, polegające na uchyleniu domniemania konstytucyjności konkretnego przepisu. Dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa.

Kolegium wskazało następnie na art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna albo inne rozstrzygnięcie, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Kolegium powołało również art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, zgodnie z którym w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się m.in. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw.

Zdaniem Kolegium, aby móc wznowić postępowanie administracyjne na podstawie art. 145a k.p.a. muszą zostać spełnione następujące przesłanki: nastąpiło rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną, następnie Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ta decyzja oraz skarga o wznowienie została wniesiona w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2025 r.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od urodzenia dziecka niepełnosprawnego tj. od dnia 7 lipca 1990 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała prawidłowość dotychczasowego postępowania, przedstawiając jago przebieg oraz wskazując jako podstawę wznowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2025 r., nr SKO.ŚR/4111/247/2025 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Trzebini z dnia 25 lipca 2025 r., nr 515/2025 znak: ŚR.5004.24.2025, orzekającej o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką E. W. za okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 grudnia 2009 r.

Postanowienie to wydane zostało w oparciu o regulacje normujące jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, a mianowicie wznowienie postępowania.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zwróciła się o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 1 k.p.a. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie na tej podstawie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 k.p.a.).

Art. 149 § 1 k.p.a. stanowi, że wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 149 § 3 w zw. z § 4). W przypadku, gdy postanowienie takie wydaje samorządowe kolegium odwoławcze jest ono zaskarżalne wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.) lub skargą do sądu administracyjnego (art. 52 § 3 p.p.s.a.).

Podstawą odmowy wznowienia postępowania było ustalenie przez Kolegium, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22 nie został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej. Ta okoliczność, zdaniem Kolegium, powoduje, że nie wszedł on w życie i aktualnie nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania.

W ocenie Sądu, ze stanowiskiem Kolegium nie można się zgodzić.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w sprawie podziela, zwraca się uwagę, że okoliczność faktyczna braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw ma charakter powszechnie znany (notoryjny) i jej zaistnienie nie budzi wątpliwości. Nie może ona jednak stanowić podstawy do odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 149 § 3 k.p.a. (zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 15 października 2025 r., sygn. II SA/Gd 236/25, w Poznaniu z dnia 23 października 2025 r., sygn. II SA/Po 474/25; we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2026 r., sygn. IV SA/Wr 465/25 i z dnia 11 czerwca 2026 r., sygn. IV SA/Wr 636/25; w Białystoku z dnia 19 lutego 2026 r., sygn. II SA/Bk 1854/25 i z dnia 28 maja 2026 r., sygn. II SA/Bk 69/26, w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2026 r., sygn. I SA/Wa 2071/25, w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2026 r., sygn. II SA/Rz 1419/25, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

W uzasadnieniach przywołanych wyżej orzeczeń podkreślono, że wskazany w art. 145a § 2 k.p.a. termin na wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania jest terminem końcowym. Oznacza to, że z żądaniem wznowienia postępowania można skutecznie wystąpić od momentu wydania orzeczenia przez Trybunał niezależnie od tego, czy orzeczenie takie zostało już ogłoszone w stosownym dzienniku urzędowym (art. 190 ust. 2 w zw. z ust. 3 ab initio Konstytucji RP). Żądanie to można złożyć najpóźniej w terminie jednego miesiąca liczonego od dnia wejścia w życie takiego orzeczenia, o czym właśnie stanowi art. 145a § 2 k.p.a. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu z dnia 23 października 2025 r., sygn. II SA/Po 474/25; we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2026 r., sygn. IV SA/Wr 465/25, CBOSA).

Rozważając kwestię wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podkreślano, że stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jak stanowi art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przewidziana w przywołanym przepisie możliwość wznowienia postępowania jest szczególną instytucją, określaną w doktrynie i orzecznictwie pojęciem uzdrowienia (sanacji) postępowania (sądowego, administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. Ta właśnie regulacja, stanowiąca podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego, stwarza jednostce możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 2002 r., sygn. K 39/00, OTK ZU-A 2002 Nr 1, poz. 4 i z dnia 7 września 2006 r., sygn. SK 60/05, OTK ZU-A 2006 Nr 8, poz. 101 i powołane w nich publikacje).

Cel procedury wznowienia postępowania realizującej normę wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, odczytywać należy jako wymóg realnego zagwarantowania skutku w postaci uprawnienia do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. III OSK 5812/21, CBOSA).

Obowiązkiem organów administracji orzekających w indywidualnej sprawie administracyjnej, ale także i sądu administracyjnego dokonującego kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, jest dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów regulujących procedurę wznowienia postępowania, w tym art. 149 § 3 k.p.a. Oznacza to, że nie można zaakceptować takiego jej wyniku, którego skutkiem będzie pozbawienie strony skarżącej możliwości realizacji prawa podmiotowego ujętego w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, a zatem możliwości podważenia dotychczas wydanego wobec niej rozstrzygnięcia, które w jej ocenie, popartej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, miało zostać wydane na podstawie norm prawnych uznanych za niekonstytucyjne. Dopiero wznowienie postępowania administracyjnego i zakończenie tego trybu nadzwyczajnego jedną z decyzji przewidzianych w art. 151 k.p.a. otwiera możliwość pełnej realizacji powyższych norm konstytucyjnych.

W orzecznictwie sądowym zwrócono uwagę, że okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w żadnym razie nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące (zob. wyrok Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu z dnia 23 października 2025 r., sygn. II SA/Po 474/25, w Gdańsku z dnia 15 października 2025 r., sygn. II SA/Gd 236/25, CBOSA). Nie ma także powodów by publikację orzeczenia w dzienniku urzędowym wiązać z początkiem biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, albowiem art. 149 § 3 k.p.a. nie formułuje wymogu ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym.

Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. W nauce prawa przyjęło się uważać, że następuje to z momentem publikacji w dzienniku urzędowym (tak: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2024, s. 959). Poglądu tego nie można jednak podzielić. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przywołany przepis dotyczy zagadnienia terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wykładnia językowa i logiczna zd. 1 tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że zwrot "orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia" odnieść należy do określenia terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Skoro orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, a jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu, to nie może budzić wątpliwości, że "pierwszym" terminem utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego jest dzień ogłoszenia orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny ma możliwość określenia późniejszego terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego według reguł określonych w art. 190 ust. 3 zd. 2 i 3 Konstytucji RP. Zakresem normowania jest w tym przypadku określanie terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, a nie moment wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jak każdy wyrok organów władzy sądowniczej, wchodzi do obrotu prawnego poprzez ogłoszenie go na sali rozpraw, względnie doręczenie orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym uczestnikom postępowania przed Trybunałem. Stanowi o tym wyraźnie art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393 ze zm.) przewidujący, że "orzeczenie sporządzone w formie pisemnej ogłasza się uczestnikom postępowania". Jak wskazywał sam Trybunał Konstytucyjny, potwierdzenie domniemania konstytucyjności lub - w razie wyroku negatywnego - jego obalenie następuje w momencie zakończenia procedury kontroli konstytucyjności prawa, a zatem w momencie ogłoszenia na sali rozpraw wyniku tej kontroli w formie stosownego orzeczenia. Od tego momentu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest ostateczne i ma moc powszechnie obowiązującą (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK-A 2015, Nr 11, poz. 186). W literaturze i orzecznictwie sądowym wskazuje się również, że ewentualne opóźnienie ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w organie urzędowym nie może wywoływać negatywnych skutków dla korzystania z konstytucyjnego prawa do wznowienia postępowania sądowego (por. P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, LEX/el. 2023, teza 4 do art. 190; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. II FSK 1974/16, CBOSA). Bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że przywołane wyżej stanowisko dotyczyło wznowienia postępowania sądowego, albowiem odnieść je należy również do kwestii wznowienia postępowania administracyjnego.

Zakończenie procedury kontroli konstytucyjności określonego aktu normatywnego, które ma miejsce z momentem ogłoszenia wyroku na sali rozpraw, względnie doręczenia orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym uczestnikom postępowania, oznacza wejście życie wydanego (ogłoszonego) wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tym momencie następuje potwierdzenie lub obalenie domniemania konstytucyjności kontrolowanych przepisów. Od tego też momentu orzeczenie ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczne, jak stanowi art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Przywołany przepis dotyczy "orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego" i nie przewiduje by jedynie orzeczenie opublikowane w dzienniku urzędowym korzystało z przymiotu powszechnego obowiązywania i ostateczności. Konsekwencją powyższego jest wniosek, że sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Uchylenie domniemania konstytucyjności przepisu powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne albo w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (odroczenia derogacji przepisu), albo z uwagi na zasady intertemporalne, albo np. z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych), powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., sygn. K 8/07, OTK-A 2007 Nr 3, poz. 26). Do analogicznych wniosków dojść trzeba względem powołanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wydany został na posiedzeniu niejawnym, w dniu 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22 r., uznając, że już z momentem jego wejścia do obrotu prawnego dochodzi do obalenia domniemania konstytucyjności objętych nim norm prawnych.

Każdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP wymusza na organach i sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP. Każdy taki wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienia system prawny, derogując normę prawną, która w zależności od jego charakteru jest albo zbyt wąska (w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym), albo tylko błędnie, niezgodnie z ustawą zasadniczą, jest interpretowana i stosowana przez organy i sądy. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć. Wprost przeciwnie, to wówczas na sądach spoczywa powinność podjęcia takiego rozstrzygnięcia, które w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego będzie prowadziło do osiągnięcia w możliwie jak najwyższym stopniu stanu zgodności z obowiązującym prawem rozumianym całościowo, a zatem z uwzględnieniem aktów stojących na szczycie hierarchii źródeł prawa, do których z pewnością należy Konstytucja RP (por. wyrok NSA z 22 lutego 2023 r., sygn. III OSK 2336/21, CBOSA).

Skoro zaś brak reakcji ustawodawcy nie zwalnia podmiotów stosujących prawo z obowiązku uwzględniania niekonstytucyjności określonego przypisu, to tym bardziej skutku takiego nie może rodzić opóźnienie w publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego na skutek uchwały władzy wykonawczej, które nie powinno prowadzić do pozbawienia obywatela możliwości realizacji konstytucyjnego uprawnienia wynikającego wprost z art. 190 ust. 4 Konstytucji (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2026 r., sygn. I SA/Wa 2071/25, CBOSA).

Istotną kwestią w rozstrzyganej sprawie pozostaje także to, że na wstępnym etapie wznowienia postępowania właściwy organ administracji może jedynie zbadać formalne przesłanki warunkujące jego wszczęcie. Należą do nich: dopuszczalność wznowienia postępowania w płaszczyźnie podmiotowej (tj. czy podanie pochodzi od strony) oraz przedmiotowej (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją), a także zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie i powołanie w jego treści przynajmniej jednej podstawy wznowieniowej (art. 145 k.p.a. – art. 145b k.p.a.). Nie może natomiast oceniać, czy wskazane przez stronę podstawy wznowienia faktycznie wystąpiły. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia wszystkich wymienionych warunków formalnych skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu i przejściem do fazy rozpoznawczej obejmującej ocenę w zakresie wystąpienia przesłanek wznowienia i w razie ich zaistnienia ponowne rozpoznanie sprawy (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2024, s. 985 – 986; M. Jaśkowska [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 981 – 986).

W przedmiotowej sprawie przesłanka formalna, jaką jest zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, jest powiązana z oceną istnienia podstawy wznowieniowej, która powinna nastąpić po wszczęciu postępowania. Jak wynika z art. 149 § 2 k.p.a. w zw. z § 1 tego przepisu postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Stanowisko przyjęte przez Kolegium oznacza, że już na etapie wstępnym rozstrzyga ono co do istoty sprawy, wskazując na brak podstawy wznowieniowej. Rozwiązanie takie jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie przywołanych przepisów.

W związku z powyższym okoliczność braku opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw na etapie oceny dopuszczalności wznowienia postępowania nie może być oceniana z punktu widzenia istnienia podstawy wznowieniowej, o której mowa w art. 145a § 1 k.p.a. Dopiero bowiem po wszczęciu tego postępowania stosownie do art. 149 § 2 k.p.a., organ administracji uprawniony jest do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy w oparciu o art. 145a k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium powinno zatem uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania, w tym w szczególności wznowi postępowanie, a w ramach wznowionego postępowania oceni, uwzględniając poglądy prawne wyrażone w niniejszym wyroku, czy w sprawie zachodzą przesłanki dla uchylenia zaskarżonej wnioskiem o wznowienie decyzji i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 119 pkt 3 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.