Syn dostał świadczenie wspierające, matka zwróci 10,7 tys. zł pielęgnacyjnego. WSA oddalił skargę

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 10.02.2025 r., nr SKO.ŚR/4111/2/2026 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. decyzji z dnia 10.12.2025 r. nr RŚR 5211.60.2025, w której: 1) ustalono, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Z. K. w okresie od dnia 28.03.2025 r. do dnia 31.10.2025 r. w łącznej kwocie 10 701,03 zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi; 2) zobowiązano Z. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na wskazany rachunek bankowy.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 17, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w zw. z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) oraz art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7.05.2021 r. znak: SKO.ŚR/4111/455/2021, Z. K. (dalej strona skarżąca) była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny S. K. w okresie od dnia 1.03.2020 r. Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następstwie związania wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26.11.2020 r., sygn. akt III SA/Kr 714/20.

Organ I instancji ustalił, że od 28.03.2025 r. S. K. przyznano świadczenie wspierające z ZUS i w sprawie znajduje zastosowanie art. 63 ust. 11 u.ś.w.

Decyzją z 21.11.2025 r. organ administracyjny uchylił decyzję z Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7.05.2021 r., przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję z 10.02.2025 r.

Kolegium analizując stan faktyczny oraz prawny sprawy w uzasadnieniu stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji z dnia 10.12.2025 r. nr RŚR 5211.60.2025 jest prawidłowa i brak jest podstaw do jej uchylenia. W ocenie Kolegium, z akt sprawy wynika bowiem bezspornie, że S. K. od dnia 28.03.2025 r. przyznano świadczenie wspierające z ZUS, a zatem od dnia 28.03.2025 r. do dnia 31.10.2025 r. doszło do nałożenia pielęgnacyjnego i prawa do świadczenia wspierającego. Oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej w okresie od dnia 28.03.2025 r. do dnia 31.10.2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, skoro zostało wypłacone za okres przyznanego S. K. świadczenia wspierającego. W konsekwencji nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne podlega zwrotowi.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożyła Z. K., która w treści skargi podtrzymała argumentację odwołania, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

Kolegium zapoznawszy się z treścią złożonej skargi, uznało, że jest ona niezasadna i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 7.05.2021 r., nr SKO.Śr/4111/455/2021, Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, od 1.03.2020 r. na czas nieokreślony.

Decyzją z 21.11.2025r. organ administracyjny uchylił decyzję z Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7.05.2021 r., przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, gdyż od 28.03.2025 r. niepełnosprawnemu synowi skarżącej S. K. przyznano świadczenie wspierające z ZUS. Decyzja ta została prawidłowo doręczona skarżącej i nie wniosła ona od niej odwołania.

Organ I instancji decyzją z 10.12.2025 r. uznał wypłacone świadczenie pielęgnacyjne od 28.03.2025 r. – 31.10.2025 r. za świadczenia nienależnie pobrane w kwocie 10. 701, 03 zł i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Organ odwoławczy utrzymał ww. decyzję w mocy wskazując na zastosowanie art. 63 ust. 11 u.ś.w.

Stanowisko to uznać należy za prawidłowe.

Wyjaśnić należy, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła radykalna zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ustawa ta wprowadziła bowiem do systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - świadczenie wspierające, które - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy - ma na celu udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające, w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki, jest świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. W założeniu ustawodawcy to osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie, samodzielnie ma też decydować o wyborze opiekuna.

Ustawa ta wprowadziła zmiany również w przepisach regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Celem zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób z niepełnosprawnościami uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie w założeniu ustawodawcy mają finansować koszty opieki (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejmu RP IX kadencji).

Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w. lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.). Prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (art. 26 ust. 1-2 u.ś.w.).

W rozdziale 7 u.ś.w. zawarto przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r. - uwaga Sądu), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi zaś, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - uwaga Sądu), nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z koncepcją przyjętą przez ustawodawcę, brak jest możliwości równoczesnej realizacji uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego. Z wykładni powyższych przepisów wynika, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem. Nie budzi także wątpliwości, że syn skarżącej uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 28.03.2025 r.

Co ważne, skarżąca została pouczona o korelacji obu świadczeń i nie poinformowała organu o złożeniu przez syna wniosku o świadczenie wspierające (k. 83 i 84 a.a.). W związku z tym SKO zasadnie uznało wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem za okres od 28.03.2025 r. do 31.10.2025 r. w kwocie 10. 701, 03 zł za nienależne.

W ocenie Sądu art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję niezależną i odrębną od analogicznej definicji nienależnie pobranego świadczenia zawartej art. 30 ust. 2 u.ś.r. i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne, że świadczenie nie powinno zostać przyznane, albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Nie ocenia się także skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna jednego ze świadczeń w nim wskazanych, w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25).

Podkreślić również należy, że w świetle art. 63 ust. 11 u.ś.w. decydującą rolę odgrywa nie to w jakim okresie nastąpiła fizyczna wypłata świadczenia wspierającego, lecz to, że zostało ono przyznane i wypłacone synowi skarżącej za ten sam okres, w którym pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem nad nim opieki.

Dodatkowo można zaznaczyć, że okoliczności sprawy nie wskazują, aby skarżąca - pobierając sporne świadczenie pielęgnacyjne, nie miała świadomości o tym, że może je pobierać nienależnie. Należy zwrócić uwagę, że już 5.10.2023 r. - co potwierdziła własnoręcznym podpisem - została jasno i wyraźnie pouczona w trybie art. 63 ust. 16 ustawy o świadczeniu wspierającym o zmianie w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 84 a.a.). Przedmiotowe pouczenie sformułowane zostało w sposób wyczerpujący w piśmie z 28.09.2023 r., gdzie zawarto między innymi jednoznaczną informację, że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne (...) uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W rezultacie skarżąca miała świadomość, że świadczenie pielęgnacyjne, które wypłacano jej od 28.3.2025 r. może – z uwagi na przyznanie jej synowi świadczenia wspierającego, a tym samym wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 ww. ustawy - zostać zakwalifikowane jako nienależnie pobrane.

Zatem w ocenie Sądu, Kolegium zasadnie uznało zatem - stosownie do art. 63 ust. 6 i ust 11 u.ś.w., że wypłacone skarżącej w okresie od 28.03.2025 r. do 31.10.2025 r. świadczenie pielęgnacyjne stanowi świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązało skarżącą do jego zwrotu. Kolegium prawidłowo także uznało, że nie było podstaw do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek. Jedynie od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 i 5 u.ś.r., naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają wskazanych powyżej norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skarżąca może zatem złożyć wniosek o umorzenie czy rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego.

Z uwagi na powyższe Sad na zasadzie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.