Wojewoda nie wydał decyzji w zapowiedzianym terminie. Sąd stwierdził bezczynność

Syg. akt VIII SAB/Wa 98/26

Uzasadnienie

Pismem procesowym z dnia 13 kwietnia 2026 roku V. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność organu Wojewody M. w rozpoznaniu jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu skargi podnosił, że ostateczny termin na wydanie decyzji upłynął w dniu 9 marca 2026 roku. W celu polubownego załatwienia sprawy w dniu 16 marca 2026 roku wniósł ponaglenie do organu wyższej instancji. Wobec braku reakcji w dniu 3 kwietnia 2026 roku skierował przedsądowe wezwanie do wydania decyzji. Do chwili pisania skargi organ nie wydał decyzji co jego zdaniem stanowi rażące naruszenie prawa – art. 35 i art. 36 k.p.a.

Wskazywał, że brak decyzji organu na bezpośredni wpływ na jego działalność gospodarczą związaną z transportem międzynarodowym. Jako właściciel firmy przewozowej ze względu na brak dokumentu pobytowego nie może wykonywać przewozów na terenie UE, co generuje straty finansowe i uniemożliwia wywiązywanie się kontraktów. Wnioskowana suma pieniężna – 2000 zł jest uzasadniona długotrwałością zwłoki oraz realnymi utrudnieniami w prowadzeniu biznesu.

W związku z powyższym wnosił o:

- zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty otrzymania akt sprawy wraz z wyrokiem,

- stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- przyznanie na jego rzecz sumy pienieżnej w wysokości 200 zł na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.,

- wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej przez Sąd,

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Organ wskazywał, że wniosek cudzoziemca z dnia 6 maja 2026 roku zawierał braki formalne i pismem z dnia 3 grudnia 2025 roku został wezwany do uzupełnienia braków w terminie 7 dni. Został on wezwany do osobistego stawiennictwa w trybie ustawy o cudzoziemcach do złożenia odcisków linii papilarnych.

Pismem z dnia 8 grudnia 2025 roku cudzoziemiec został wezwany do uzupełnienia dokumentów. Wtedy został poinformowany, że decyzja zostanie wydana do 9 marca 2026 roku.

W dniu 12 grudnia 2025 roku organ na podstawie art. 109 ust.1 ustawy o cudzoziemcach wystąpił do Komendanta N. Oddziału Straży Granicznej z wnioskiem o przekazanie informacji czy wjazd i wyjazd cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowią zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. W dniu 16 marca 2026 roku wpłynęło ponaglenie w sprawie skierowane do organu odwoławczego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze to zdaniem organu są one niezasadne.

Organ wskazywał, że zgodnie z art. 100d ust.1 pkt 1 lit.a) ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego kraju DZ.U z 2025 roku, poz. 337 – zwaną dalej ustawą specjalną) – w okresie od 1 stycznia 2023 roku do dnia 4 marca 2027 roku bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Oprócz zasadniczego spowodowania spoczywania terminów na załatwienie sprawy do dnia 4 marca 2027 roku art. 100d zawiera regulację, która z tym zawieszeniem wiąże między innymi wyłączenie wynikające z art. 36 k.p.a. obowiązku powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie.

Organ wskazywał, że znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych w tym przedmiocie, które jest zróżnicowane. Organ odwoływał się do art. 22 ustawy specjalnej na specjalne zasady dostępu do rynku pracy przez obywateli Ukrainy. Ustanowienie podstawy prawnej dla ,, spoczywania terminów ‘’ dla załatwienia spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie pozwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz masowego napływu cudzoziemców, szczególnie Ukraińców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu w części.

Przedmiotem kontroli Sądu są w niniejszej sprawie działania Wojewody M. związane ze złożonym do tego organu w dniu 6 maja 2025 r. wnioskiem skarżącego cudzoziemca- obywatela Ukrainy o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP.

Stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., bezczynność organu polega na niezałatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.

Z kolei stosownie do art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., przewlekłość to stan, kiedy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Zgodnie z art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach( DZ.U z 2025 roku poz. 1079 dalej jako u.c)., decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni, a termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie ze zdarzeń wskazanych w ust. 2 art. 112a ww. ustawy, m.in. od dnia złożenia wniosku, który nie zawiera braków formalnych lub którego braki formalne zostały uzupełnione (art. 112a ust. 2 pkt 2 u.c.).

Na gruncie tej sprawy należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, że pismem z 8 grudnia 2025 r. organ poinformował stronę, że decyzja zostanie do dnia 9 marca 2026 r. Termin te nie został przez organ zachowany, bowiem decyzja nie została wydana do chwili obecnej. Nie został też przedłużony termin do jej wydania. W związku z czym w dacie wniesienia skargi organ był bezczynny i nie rozpoznał wniosku, o czym Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Na podstawie art.149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do wydania decyzji w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami postępowania. Sąd administracyjny I instancji jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (zob. przykładowo wyrok NSA z 7 września 2022 r. II OSK 871/22).

W odniesieniu do stanowiska Wojewody powołującego się na art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.), Sąd stwierdza, że mając na uwadze zakończenie procesu masowego napływu do Polski kolejnych obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. (co potwierdzają m.in. dane statystyczne udostępnione przez Urząd do Spraw Cudzoziemców za rok 2023 oraz rok 2024), a także wystarczający okres ponad dwóch lat, w jakim władze publiczne winny dostosować potencjał kadrowy oraz organizacyjny służb migracyjnych celem realizacji zasady szybkości postępowania w sprawach dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Polski, w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyrok NSA z 14 listopada 2025 r. II OSK 46/25 i powołane tam wyroki tego Sądu z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24; wyrok NSA z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 3096/24; wyrok NSA z 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2940/24; wyrok NSA z 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2719/24 - CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych.

Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r., a zatem i do wniosku skarżącej, który został złożony do organu w dniu 6 maja 2025 r.

Stwierdzona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł jak w pkt II. wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w związku z czym prawo zakwalifikowania bezczynności w powyższy sposób zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Wniosek w tym przedmiocie powinien zaś zostać przez Sąd powzięty po analizie całokształtu okoliczności sprawy. W orzecznictwie sądowym stan rażącej zwłoki organu odnosi się do wadliwości obciążającej postępowanie o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającej miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (zob., przykładowo: wyroki NSA: z 8 grudnia 2021 r., II OSK 2024/21; z 5 sierpnia 2021 r., Il OSK 151/21; z 23 marca 2021 r., II OSK 2439/20; z 14 lipca 2020 r., II OSK 879/20; z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1415/19). W tym przypadku nie zaszły tego rodzaju okoliczności.

W tej sprawie stwierdzając, że bezczynność nie miała charakteru rażącego Sąd miał też przede wszystkim na uwadze to, że organ pozostawał w przekonaniu, iż treść przepisów prawa powszechnie obowiązującego wprowadzała zawieszenie biegu terminów załatwienia spraw cudzoziemców. Wojewoda jest przy tym organem administracji publicznej i w myśl art. 6 k.p.a. zobowiązany jest do działania na podstawie i w granicach prawa. Organ respektował więc przywołane przepisy ustawy pomocowej, co wprawdzie nie uwalniało go od zarzutu pozostawania w zwłoce w załatwieniu sprawy, jednakże powodowało, że nie można w tym zakresie przypisywać organowi lekceważenia prawa. W rezultacie nie można przyjąć, ażeby stwierdzona bezczynność przybrała postać kwalifikowaną.

Z tych samych względów brak było podstaw do zastosowania środka przewidzianego w art. 149 § 2 p.p.s.a. i wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Instrument ten ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach uporczywego niewykonywania obowiązków ustawowych lub oczywistego lekceważenia prawa. Okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przyjęcia, że zachodziła taka sytuacja.

W ocenie Sądu nie zachodziła podstawa do odrzucenia skargi wniesionej w formie dokumentu elektronicznego. Taki sposób wnoszenia skarg przewiduje art. 54 §1a p.p.s.a. i skarżący skorzystał z tej formy w przedmiotowej sprawie.

O zwrocie kosztów postępowania (wpis od skargi) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.