Pożyczka hipoteczna we frankach bez symulacji rat. Apelacja banku oddalona

Wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt I C 423/20 Sąd Okręgowy w Tarnowie zasądził od pozwanej (...) (...) (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w C. na rzecz powoda X. B. kwotę 76.215,84 CHF oraz kwotę 20.762,28 zł (dwadzieścia tysięcy siedemset sześćdziesiąt dwa złote 28/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 17 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I) i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 11.817 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania(pkt II).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

X. B. złożył w dniu 15 maja 2008 r. wniosek o udzielenie pożyczki hipotecznej w kwocie 98.284,93 CHF z przeznaczeniem na dowolny cel. W związku z pozytywną weryfikacją wniosku kredytowego powód w dniu 16 maja 2008 r. zawarł z (...) (...)Bankiem (...) S.A. siedzibą w C., umowę pożyczki hipotecznej nr (...) na podstawie której została mu przyznana pożyczka w kwocie 98.284,93 CHF.

Pożyczka została udzielona na 240 miesięcy, tj. do dnia 1 maja 2028 r.

Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 2 COU (części ogólnej umowy) umowy kredyt był wypłacany w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z § 4 ust. 2 COU w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie polskiej, zastosowanie miał kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów.

(...) S.A. zobowiązał się wypłacić pożyczkę jednorazowo, w formie bezgotówkowej, na wskazany przez powoda rachunek, w terminie do dnia 15 czerwca 2008 r. po spełnieniu przez niego wyszczególnionych w umowie warunków, w tym: złożenia i opłacenia wniosku o wpis hipotek, ustanowienia prawomocnych zabezpieczeń spłaty kredytu, dokonania ubezpieczenia i złożenia dyspozycji wypłaty pożyczki (§ 6 ust. 1 – 4 CSU).

Umowa przewidywała, że oprocentowanie wierzytelności (...) S.A. jest zmienne i w dniu sporządzenia umowy pożyczki w stosunku rocznym wynosi 7,4083 p.p. Rzeczywista roczna stopa procentowa wynosiła 7,99 p.p. a stała marża banku 3,73 p.p. (§ 2 ust. 2 – 8 CSU).

Strona pozwana na podstawie zawartej umowy posiadała także uprawnienie do pobierania odsetek od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wartość była ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej jako stawki referencyjnej i marży (...) S.A. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej (...) SA posługiwało się stawką LIBOR lub EURIBOR, publikowaną odpowiednio o godz. 11.00 GMT lub 11 na stronie informacyjnej (...) w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej (§ 6 i § 7 – części ogólnej umowy - COU)

Szacunkowy całkowity koszt pożyczki zgodnie z § 3 CSU umowy pożyczki na dzień sporządzenia umowy wynosić miał kwotę 191.914,22 zł, na którą składała się szacunkowa wysokość kosztów odsetek w wysokości 90.367,86 CHF oraz pozostałe szacunkowe koszty na które składały się koszty ustanowienia hipoteki, koszty wyceny sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego, składka z tytułu ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych oraz podatek od czynności cywilnoprawnych.

Docelowym zabezpieczeniem wierzytelności banku z tytułu udzielonej pożyczki, była:

a) hipoteka zwykła do wysokości 98.284,93 CHF na nieruchomości stanowiącej własność K. S., położonej w miejscowości Z. – D. na działce nr(...) i (...)obręb (...) przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi KW nr (...);

b) hipoteka kaucyjna do wysokości 28.502,63 CHF na nieruchomości stanowiącej własność K. S., położonej w miejscowości Z. – D. na działce nr (...) i(...) obręb(...)przy (...), dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi KW nr (...)

c) przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych, potwierdzony przez ubezpieczyciela, przy założeniu że suma ubezpieczenia nie może być niższa niż wartość aktualnego zadłużenia z tytułu z tytułu pożyczki udzielonej przez (...) S.A.;

d) weksel własny in blanco z klauzulą bez protestu wraz z deklaracją wekslową;

e) klauzula potrącania z rachunku kredytobiorcy wskazanego w umowie;

f) oświadczenie pożyczkobiorcy o poddaniu się egzekucji (§ 4 ust. 1 – 4 CSU).

Spłata pożyczki miała następować w miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych annuitetowych do pierwszego dnia każdego miesiąca (§ 7 CSU).

Spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek następowała poprzez potrącenie przez bank wierzytelności pieniężnych z tytułu udzielonego kredytu, z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorcy z tytułu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku ROR, rachunku walutowym, rachunku technicznym, prowadzonych przez (...) S.A. (§ 21 COU).

W przypadku dokonywania spłat z rachunku ROR środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu 1 każdego miesiąca, według aktualnej Tabeli kursów.

Umowa stanowiła, że przypadku dokonywania spłat zadłużenia z rachunku walutowego – środki z rachunku będą pobierane w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty kredytu lub w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz, obowiązujących w (...) S.A w dniu 1 każdego miesiąca, według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 COU).

W umowie zastrzeżono, że pożyczkobiorca został poinformowany, iż ponosi ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu pożyczki oraz wysokości rat pożyczki, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty pożyczki oraz ryzyko stopy procentowej, polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej. Ponadto w umowie zastrzeżono, że w całym okresie kredytowania pożyczkobiorca może dokonać zmiany waluty pożyczki.

X. B. w dniu 16 maja 2008 r. złożył do dyspozycji strony pozwanej weksel własny niezupełny (in blanco) przez niego wystawiony, jako zabezpieczenie wierzytelności (...) S.A. z tytułu pożyczki hipotecznej w walucie wymienialnej, z dnia 16 maja 2008 r. w wysokości 98.284,93 CHF.

Pieniądze otrzymane z tytułu umowy pożyczki powód przeznaczył na doposażenie domu, który był w trakcie wykańczania. Powód nie wydawał tych środków na firmę, którą wówczas prowadził, gdyż była to pożyczka typowo konsumpcyjna.

W banku poinformowano powoda, że lepiej aby zaciągnął kredyt we frankach, gdyż jest to waluta stabilna. Dla powoda wówczas był to najbardziej optymalny kredyt, ponieważ kredyty złotowe były wyżej oprocentowane. Powód już wcześniej brał kredyt u strony pozwanej i miał zaufanie do pozwanego banku.

Powodowi nie przedstawiono przed podpisaniem umowy symulacji pożyczki. Nie analizował też zapisów umowy pożyczki ani nie negocjował jej treści, gdyż została mu przedstawiona oferta na którą powód wyraził zgodę. W banku nie prowadzono również z powodem rozmów odnośnie wysokości rat i ich obliczania ani też ryzyka z tym związanego.

X. B. przez rok spłacał pożyczkę w złotówkach a następnie przez kilka lat spłacał kredyt we frankach. Końcową kwotę po sprzedaży lokalu nabywca spłacił w złotówkach.

Należność (...) S.A. z tytułu pożyczki hipotecznej nr (...) została całkowicie spłacona przez powoda X. B..

Powód do dnia 1 czerwca 2020 r. (tj. do dnia złożenia pozwu w sprawie) dokonał wpłat na poczet pożyczki w kwotach 76.215,84 CHF oraz 20.762,28 zł.

W dniu 6 kwietnia 2020 r. powód skierował do pozwanego banku reklamację wraz z wezwaniem do zapłaty kwoty 15.677,89 zł oraz kwoty 62.759,47 CHF w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma.

W odpowiedzi na reklamację powoda pismem z dnia 5 maja 2020 r. strona pozwana poinformowała, iż umowa pożyczki hipotecznej z dnia 16 maja 2008r., w jej ocenie jest realizowana w sposób prawidłowy, a bank nie widzi podstaw do uwzględnienia zgłoszonych w piśmie roszczeń.

Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.

Nie podzielił jednak sad pierwszej instancji zarzutu bezwzględnej nieważności umowy. Wskazał, że umowa pożyczki hipotecznej nie była sprzeczna z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe. Jego zdaniem zawarta przez strony umowa to umowa pożyczki denominowanej w walucie obcej, której wartość została wyrażona w umowie we frankach szwajcarskich. Sąd Okręgowy odwołując się do art. 385

1 §1-4 k.c. i art. 385

2 k.c. oraz przywołując poglądy orzecznictwa stwierdził, że postanowienia tej umowy nie były indywidualnie uzgadniane. Jakkolwiek zawarta w tej umowie klauzula denominacyjna stanowi element głównego świadczenia stron, , to jednak niejednoznaczność postanowień w tym zakresie nie uchyla możliwości dokonania oceny ich abuzywności. Sąd wskazał, że zakwestionowane postanowienie umowne nie pozwalało powodowi oszacować kwoty, którą będzie miał obowiązek świadczyć w przyszłości. Kwota wyrażona w CHF miała charakter jedynie informacyjny, albowiem w dniu uruchomienia pożyczki wartość pożyczki w walucie denominacji mogła być inna.

W ocenie Sądu Okręgowego niejasny i niepoddający się weryfikacji mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Ponadto dobre obyczaje narusza także całkowite i nieograniczone obciążenie konsumenta ryzykiem zmiany kursu walut Dla tej oceny nie miało zdaniem Sądu pierwszej instancji istotnego znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony jak i to czy pozwany bank korzystał z możliwości wynikających ze spornych postanowień umownych, a więc czy ustalane przez niego kursy walut w Tabeli kursów były zawyżone w stosunku do kursów NBP lub kursów ustalanych przez inne banki. Postanowienie jest bowiem niedozwolone, jeśli stwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta uznać należy już samo skonstruowanie mechanizmu ustalania wartości świadczenia jednostronnie przez bank, ponieważ mechanizm ten narusza równowagę kontraktową, umożliwiając przedsiębiorcy wpływ na kształtowanie obowiązków umownych konsumenta.

Naruszało zasadę równorzędności stron stosunku zobowiązaniowego prawo banku do dowolnego ustalania kurs waluty, bez żadnych umownych ograniczeń w postaci konkretnych, obiektywnie weryfikowalnych kryteriów, niezależnych od banku. Siadczy to o nierównomiernym rozłożenia uprawnień i obowiązków stron tego stosunku. Nie miało także żadnego uzasadnienia dla stosowania różnego kursu waluty: kursu kupna przy wypłacie pożyczki i kursu sprzedaży przy spłacie pożyczki. Zastosowanie tzw. spreadu walutowego przy uprawnieniu do dowolnego kształtowania kursu kupna i sprzedaży waluty przez bank stanowi dla niego dodatkowe źródło zysku, godząc w interes ekonomiczny pożyczkobiorcy. W przypadku pożyczki denominowanej do waluty obcej nie dochodzi bowiem do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem pożyczki, a jedynie do określonych działań czysto matematycznych.

Ponadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, bank przed zawarciem przedmiotowej umowy nie przedstawił w rzetelny sposób informacji o tym, że mogą wystąpić znaczne wahania kursu waluty denominacji, co może mieć znaczący wpływ na wysokość raty pożyczki. Nie przedstawiono w szczególności powodowi – który nie uzyskiwał dochodów w walucie, do której kredyt denominowano – symulacji rat kredytowych przy założeniu znacznego wzrostu kursu CHF. Nie przedstawiono mu także – znanych przecież przez bank – wahań kursu CHF z ostatnich kilku lat przed zawarciem umowy. Błędnie poinformowano, że frank szwajcarski to waluta stabilna, a możliwe wahania jego kursu są znikome w jedną lub drugą stronę. Gdyby zaś powodowi rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to założyć można, iż nie zdecydowałby się na pożyczkę powiązaną z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat.

Zdaniem Sąd Okręgowego po usunięciu z umowy klauzuli przeliczeniowej (jako abuzywnej) postanowienie umowne określające główne świadczenie banku i jego podstawowy obowiązek, nie zawiera jednoznacznej treści. W istocie jest niepełne. Ustalenie nieważności umowy jest w tym przypadku zgodne z wola powoda i nie doprowadzi do niekorzystnych i penalizujących skutków dla konsumenta. W konsekwencji taka umowę jako sprzeczną z art. 720 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe należy uznać za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c.

Powyższe oznacza podstawy do zwrotu nienależnego świadczenia jest art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że to strona pozwana powinna zwrócić powodowi kwoty 76.215,84 CHF oraz kwoty 20.762,28 zł, zgodnie z żądaniem pozwu. Jako podstawę orzeczenia o odsetkach za opóźnienie powołano art. 481 k.c. i art. 455 k.c., a więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez wierzyciela. W konsekwencji Sąd zasądził na rzecz powoda od pozwanego banku odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot wskazanych w pkt I sentencji wyroku zgodnie z żądaniem zawartym w pozwie, a więc od dnia 17 kwietnia 2020 r., tj. od dnia następnego po upływie 7 dni kiedy strona pozwana miała wyznaczony termin do zapłaty roszczenia na rzecz powoda zgodnie z żądaniem zawartym w reklamacji z dnia 6 kwietnia 2020 r. W ocenie Sądu powód składając reklamację i powołując się na treść art. 455 k.c. ostatecznie wyraził stanowisko, w którym odmówił potwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych i powołał się na przepisy art. 405 k.c. i art. 410 § 1 i 2 k.c., dotyczące zwrotu mu świadczenia nienależnego uiszczanego na rzecz pozwanego banku. Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał przy tym zarzut przedawnienia,

Jako podstawę rozstrzygnięcia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania powołano art. 98 § 1, 1

1 i § 3 k.p.c.

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 385

1 §1i §3 k.c. oraz art. 385

2 k.c., polegające na ich błędne wykładni skutkującej uznaniem, że postanowienia umowy pożyczki hipotecznej z dnia 16 maja 200ą r. (dalej: „Umowa”, „Umowa pożyczki”) wskazane w uzasadnieniu wyroku stanowią niedozwolone klauzule umowne, w szczególności wskutek błędnego uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki Powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy powoda, mimo, iż prawidłowa wykładnia norm zawartych w ww. przepisach prowadzi do wniosku, że nie zaktualizowały się w tym przypadku ustawowe przesłanki stwierdzenia ich abuzywności;

2) art. 385

1§ 1 k.c.:

- poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd meriti

nie wyjaśnił z jakich przyczyn Sąd uznał określone postanowienie Umowy za spełniające łącznie obie przesłanki abuzywności, tj. przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesu konsumenta, i nie odniósł się w sposób konkretny i zindywidualizowany do okoliczności niniejszej sprawy, nie weryfikując, czy postanowienia dot. spreadu walutowego oraz postanowienia dot. ryzyka kursowego spełniły obie przesłanki abuzywności;

- poprzez jego błędną wykładnię polegającą na tym, że Sąd meriti nieprawidłowo ustalił treść przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesu oraz przez jego błędne zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że zarówno postanowienia Umowy odnoszące się do spreadu walutowego, jak i ryzyka kursowego, są w całości bezskuteczne z uwagi na ich abuzywność, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przesłanek abuzywności w niniejszej sprawie obligowało Sąd do zbadania, czy każde z postanowień z osobna prowadziło do powstania znacznej nierównowago pomiędzy prawami i obowiązkami stron, ze szkodą dla Powoda.

Strona pozwana podniosła, że:

- Sąd nie ocenił klauzuli przeliczeniowej w kontekście wszystkich okoliczności towarzyszących zawarciu umowy, z których wynika, że rzekoma dowolność w kształtowaniu kursów walut ma charakter wyłącznie pozorny, a zasady wyznaczania kursu stosowne przez Bank odpowiadają utrwalonej i powszechnej praktyce bankowej oraz treści art. 56 k.c. oraz 354 k.c.,

- Powód wybrał pożyczkę denominowaną do CHF z uwagi na korzyści wynikającego z niskiego oprocentowania oraz miał uprawnienie do przewalutowania pożyczki na PLN (co świadczy o równowadze kontraktowej), a jednocześnie Umowa w przejrzysty i zrozumiały sposób określała ryzyko walutowe, uwzględniając okoliczności jej zawarcia;

3) art, 410 § 1i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz niezastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. polegające na uznaniu płaconych rat pożyczki za świadczenie nienależne, podczas gdy świadczenia miały podstawę prawną, co wyklucza przyjęcie ich nienależności, a nadto dokonywane przez Stronę Powodową spłaty pożyczki czyniły zadość zasadom współżycia społecznego, gdyż Bank bezspornie udostępnił Stronie Powodowej kwotę pożyczki, a więc uiszczenie przez Stronę Powodową na rzecz Banku dochodzonych pozwem kwoty w PLN znajdowało uzasadnienie w zasadach współżycia społecznego;

4)art. 481 §1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz Strony Powodowej ustawowych odsetek za opóźnienie od 17 kwietnia 2020 r., podczas gdy ewentualne ustawowe odsetki za opóźnienie mogłyby zostać zasądzone najwcześniej od daty uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego kwestie ważności Umowy pożyczki, które to zdarzenie skutkowałoby dopiero powstaniem wymagalności dochodzonego przez Stronę Powodową roszczenia;

Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego zwrotu kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych .

Ponadto podniosła nadto w oparciu o art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. zarzut zatrzymania kwoty 20.762,28 zł i 76.215,84 CHF do czasu zaofiarowania zwrotu przez Powoda na rzecz Pozwanego kwoty 201.484,11 zł tytułem wypłaconego Powodowi kapitału na podstawie Umowy pożyczki.

Powód w odpowiedzi wniósł o oddalenie apelacji i o zasadzenie kosztów postepowania apelacyjnego (k 268). Podtrzymując stanowisko o braku indywidualnego uzgadniania postanowień umowy i niedozwolonym ich charakterze umowy zakwestionowała zasadności zarzutów prawa materialnego i podstawach do dochodzenia zwrotu nienależnych świadczeń . Powód nadto podniósł, ze już w reklamacji w sposób jasny stwierdził, ze umowa nie jest ważna i wyjaśnił dlaczego oraz wezwał do zwrotu podanych tam kwot. Jego zdaniem Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął datę wymagalności roszczenia o zapłatę.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego i zważył co następuje:

Z zasady fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że konstrukcję umowy oparto na wzorcu, na którego brzmienie konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Ciężar dowodu wynikający z art. 385

1§4 k.c. w zw. z art. art. 385

1§3 k.c. obalenia tego domniemania spoczywał więc na pozwanej. Nie zostało zaś wykazane, że w tym przypadku, kwestionowane przez powoda postanowienia umowy były przedmiotem negocjacji. Powód temu zaprzeczał i brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania dowodów z zeznania strony. Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów pożyczek czy umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Przede wszystkim jednak brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że negocjowano postanowienia tej umowy a przede wszystkim, że negocjowane były warunki przeliczania świadczenia wypłacanego zgodnie z §4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 umowy. To, że w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci potencjalnie mogli negocjować treść umowy nie oznacza, że doszło do negocjacji przedmiotowej umowy z powodem. Strona powodowa nawet nie sformułowała odpowiednich zarzutów procesowych w tym zakresie.

Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości ustaleń, że w tym przypadku powód został na takie ryzyko walutowe narażony.

Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy dokonał właściwej wykładni umowy , także w kontekście okoliczności jej zawarcia.

Przedmiotowa umowa określała, że pożyczką ( w istocie kredyt) udzielona jest w walucie obcej. Kwota wypłacana była w walucie krajowej ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 k.16v. ), spłaty zaś w złotych potrącane z rachunku ROR na poczet rat w harmonogramie miały być były przeliczane zgodnie z kursem sprzedaży aktualnej na pierwszy dzień miesiąca (§22 ust. 2 pkt 1 i 21 ust.3 COU umowy (k18) w zw. z §4ust. 4 CSU umowy (k13v) i §7 ust 3 i 4 CSU (k 14 ). Był to więc kredyt denominowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę w złotych polskich miały być więc przeliczane do CHF.

Umowa nie zawierała w tym przypadku jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeni wypłacanego powodowi i mechanizmu potrąceń z ROR w złotych na poczet spłat rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Nawet jeżeli tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku , to zasady te nie zostały wprowadzone do umowy, a ponadto nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) SA w C. .Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości mogłoby być potrzebne gdyby w umowie określono albo odwołanie do kursów na konkretnym rynku albo matematyczny wskaźnik obiektywizujący wyliczeniu kursu określonego w tabeli. W sytuacji jednak braku umownego mechanizmu określającego w jaki sposób kurs wskazany w tabeli ma odnosić się do np. kursu średnich na rynku czy średniego NBP , który również miał być określony w tabeli (k 2). Nie był to więc kredyt walutowy. Dopiero zlecenie płatnicze określało wysokość świadczenia głównego banku, którego wysokość nie byłą znana w chwili zawarcia umowy. Umowa narzucała ponadto powodowi sposób przeliczenia jego świadczeń w złotych polskich potrącanych z rachunku według kursu jednostronnie określanego przez przedsiębiorcę w braku zapewnienia w dniu wskazanym w §7 ust. 5 CSU , środków pieniężnych w wysokości co najmniej równej racie spłaty kredytu. Tak określony mechanizm przeliczenia nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasny dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzul przeliczeniowych do CHF pomimo, że postanowienia te określają świadczenie główne banku przy wypłacie i konsumenta przy spłacie. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385

(

1) § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ).

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego, w którym wartość świadczeń była przeliczana według kursu waluty obcej ( tj. tzw. kredytu denominowanego), było na gruncie w art. 353

1 k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i 5 ustawy dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw Dz.U.2011.165.984 wskazują , że konstrukcja umowy kredytu denominowanego czy indeksowanego nie była sprzeczna z prawem także w chwili zawarcia umowy. Sama idea waloryzacji nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Do nieważności może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych. To zaś dotyczy przedmiotowej umowy,

Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22). Powód miał świadomość, że kursy mogą wzrosnąć. W §11 ust. 2 CSU umowy (k.106) oświadczył , że został poinformowany iż ponosi ryzyko zmiany kursów , polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu pożyczki oraz wysokości rat pożyczki wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty pożyczki . Trzeba jednak zauważyć, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A). Istotny więc jest zakres wyjaśnień udzielonych powodowi w chwili zawarcia umowy. Wypełnieniu obowiązku informacyjnego nie czyni zadość uzyskanie od klienta banku m.in. pisemnego oświadczenia, potwierdzającego jego świadomość ryzyka walutowego, akcentującego jedynie kwestie formalne, bez należytej troski o rzeczywiste zapewnienie konsumentowi pełnej wiedzy skutkach spadku wartości PLN i wynikających z tego konsekwencji ekonomicznych.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2024 r. II CSKP 2079/22.

Nie ma podstaw do uznania, że ewentualna informacja o zmienności kursu wykraczała poza dane przedstawiane przez powoda w zeznaniach z odwołaniem do wysłuchania informacyjnego przeprowadzonego na rozprawie w dniu 18 listopada 2021r. . Podpisanie blankietowego oświadczenia nie jest wystarczające do przyjęcia prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego przez bank, w sytuacji gdy z zeznań powoda wynika przekazanie danych o stabilności kursu waluty obcej i korzyściach płynących z zaciągnięcia zobowiązania względem pożyczki w PLN. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy dotycząca warunków umownych i skutków jej zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza na długi okres związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb).. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie dotyczące istotnych, negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Wymagały tego nie tylko postanowienia tej Dyrektywy ale także dobre obyczaje. Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona powodowi dawała jej jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków ewentualnego znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości lub też jakie mogło jeszcze nastąpić w przyszłości w wypadku dalszego osłabienia waluty polskiej, oraz dawała podstawy do uświadomienia sobie wpływu tej zmiany na saldo kredytu. Chodzi tu uświadomienie, że pomimo zwiększających się kosztów spłaty rat saldo zobowiązania może nie ulegać zmianie i w wypadku gwałtownych zmian kursu i znacznej deprecjacji waluty krajowej, kredyt może okazać się niespłacalny dla osoby zarabiającej w złotych polskiej. Wybór innej waluty niż osiągane dochody prowadzi bowiem do powstania ryzyka walutowego. Informacje zaś o korzyściach i stabilności kursu nie daje podstaw do przyjęcia prawidłowości obowiązku informacyjnego. Należy zwrócić uwagę, że nawet możliwość wyboru rachunku spłaty i możliwość spłat w walutach obcych nie chroni przed ryzykiem niespłacalności rat kredytu, w sytuacji gdy powód nie osiąga takich dochodów w CHF. Nota bene z zeznań powoda wynika, że o takiej możliwości dowiedział się dopiero w toku wykonania umowy, co jest wiarygodne w aspekcie wskazywania w umowie, że rachunkiem jest ROR a nie rachunek walutowy czy techniczny. Także ewentualna możliwość przewalutowania nie chroni przed ryzykiem kredytowym jeżeli nie wskazuje ona maksymalnych granic kursowych sprzedaży CHF.

Ponadto skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażony był powód i to nawet gdyby strona pozwana musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów. Nota bene bank w §44 umowy swoje ryzyko zabezpieczył (k 2o) .

W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19 VB, WA i inni vs BNP Paribas Personal Finance SA ECLI:EU:C:2021:470, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową, i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji (por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta .Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku.

Sąd Okręgowy słusznie uznał abuzywność postanowień umowy. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powoda nastąpiła.

W tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Fakt, że w założeniu banku punktem odniesienia miały być kursy rynkowe nie jest wystarczający do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy, skoro takie założenie nie miało odzwierciedlenia w treści umowy. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postanowienia umowy zawarte w §22 ust. 2 pkt 1 COU umowy w zw. z §4ust. 4 CSU umowy i §7 ust 3 i 4 CSU dotyczące możliwości jednostronnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń. To samo dotyczy §16ust.1, 32 ust. 1, 36 ust. 1 39 ust. 2 oraz §10 ust. 9 i 10 COU umowy. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna /waloryzacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 , z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 i z dnia 20 marca 2024 r. II CSKP 2164/22). Dokonana więc przez Sąd Okręgowy ocena powołanych klauzul przeliczeniowych była prawidłowa. Ponadto na ocenę abuzywności wpływ miała też okoliczność, że te zakwestionowane postanowienia wpływające na charakter umowy wiązały się z obciążeniem powoda skutkami nielimitowanego, a przede wszystkim nieuświadomionego dla niego ryzyka wahań kursu CHF względem PLN, bez odpowiedniej realizacji przez bank obowiązku informacyjnego. Możliwość spłat w walucie obcej częściowo likwidująca skutki spreadu nie zapewnia równowagi kontraktowej.

Kwestia spreadu nie miała charakteru decydującego dla abuzywności jednak zwiększała ocenę rażącego naruszenia interesów konsumenta. Świadczenie banku było bowiem przeliczane po kursie kupna waluty CHF. Spłata zaś była przeliczane według kursu sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Nawet jeżeli bank ponosił koszty obsługi tego typu kredytu, to faktycznie do uruchomienia kredytu nie musiał sprzedawać waluty obcej. Powód zaś w istocie nie kupował waluty. Fakt, że spread był powszechnie stosowany przy operacjach walutowych i banki ponosiły dla zrównoważenia koszty pozyskiwania źródeł finansowania tzw transakcji walutowych w formie pożyczek czy tzw. swapów na rynku międzybankowym (vide powoływana przez stronę pozwaną opinia dr. J. Z.) nie uchyla oceny, że banki nadużywały swej pozycji, czego wyrazem było wprowadzenie ustawy tzw. „antyspreadowej”. Sąd Apelacyjny traktuje tę opinię jako poszerzenie stanowiska procesowego strony pozwanej, tym bardziej , że zawarta tam analiza umów nie dotyczy pożyczek hipotecznych. Ponadto stosowanie różnych kursów w zależności od rodzaju transakcji/hurtowe -detaliczne/ ze swej istoty jest niekorzystne ekonomicznie dla konsumenta. Przede wszystkim jednak do dokonanie wypłaty świadczenia w złotych i zasady przeliczenia spłat według nieokreślonego w umowie kursu narusza interes ekonomiczny konsumenta. Tej oceny nie uchyla okoliczność, że faktycznie kurs w dacie wypłaty i w późniejszych okresach mógł być nawet korzystniejszy niż w dacie zawarcia umowy. Oceny tej bowiem dokonuje się na chwilę zawarcia umowy. Ta zaś zakładała jednostronność określania kursów. Przy ocenie nieuczciwego charakteru warunku umownego sąd krajowy musi się odnieść wyłącznie do daty zawarcia danej umowy i ocenić w szczególności w świetle wszystkich okoliczności towarzyszących temu zawarciu umowy, czy warunek ten sam w sobie zawierał nierównowagę praw i obowiązków stron z korzyścią dla danego przedsiębiorcy, i to nawet wówczas, gdy wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. wyrok TS UE z dnia 27 stycznia 2021 r., C 229/19 i C 289/19, Dexia Nederland,).

Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385

1 § 1 KC.) są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Powód nie przywrócił tej skuteczności.

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385

(

1)§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385

(

1) § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma oczywiście charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku. (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A. ). W tym przypadku cały mechanizm umowny przeliczania sam w sobie ma nieuczciwy charakter i nie ma podstaw do rozdzielania klauzul przeliczeniowych.

Nie ma też w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu wyrażonego w odniesieniu do zobowiązania w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Zarzuty więc odwołujące się do zasad wykładni umów nie mogły zostać uwzględnione.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c. i nie ma on skutków wstecznych a do tego nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). W tym przypadku umowa nie wskazywała powiązania z zasadami ustalania kursów na rynku międzybankowym czy też kursów przez NBP. Ponadto nie udzielono powodowi wyjaśnień o charakterze tego wskaźnika i nie wskazywano miejsca publikacji kursów NBP pomimo, że w §39 COU odwoływano się do tego kursu. W orzecznictwie TSUE wskazywano zaś, że przedsiębiorca powinien bezpośrednio przedstawić pełną definicję wskaźników stosowanych w umowie, jak również wszelkie istotne informacje, w szczególności dotyczące ewentualnego ostrzeżenia ze strony organu, który ustalił ten wskaźnik, odnoszącego się do jego szczególnych cech i konsekwencji, które można uznać za istotne dla konsumenta w celu dokonania prawidłowej oceny skutków gospodarczych zawarcia zaproponowanej mu umowy kredytu hipotecznego (por wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2024 r. C-300/23 NB przeciwko Kutxabank SA, przy udziale:Ministerio Fiscal ECLI:EU:C:2024:1026).

Ani art. 358§2, jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Także strony nie przewidziały w umowie klauzul salwatoryjnych.

W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385

1§1k.c. skutku związania powoda wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczania wysokości wypłaty świadczenia i jak i przeliczenia do CHF świadczenia powoda w złotych pobieranego poprzez obciążenie rachunku. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor (§8 umowy). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu odwołującego sie do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22). W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024r. I CZP 25/22 Sąd Najwyższy również potwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce niewiążącego, abuzywnego postanowienia mowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej, zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o bezwzględną nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353

1§1 k.c. Tak też jednak przyjmował Sąd Okręgowy. Nie było także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jednak to ww. regulacja szczególna, dotycząca skutków baraku możliwości potwierdzenia klauzul niedozwolonych, bez których umowa nie może być utrzymania, ma zastosowanie w sprawie.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).

Kwestia świadomości nie ma decydującego znaczenia w wypadku realizacji nieważnej umowy. Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powódki, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne, że strona pozwana ma możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia nie może powoływać się ten , kto sam te zasady narusza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem zaś tych zasad było wprowadzenie do umowy zakwestionowanych postanowień.

Stronie pozwanej nie przysługiwało prawo zatrzymania. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem , że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Takiego potrącenia powinna przede wszystkim dokonać strona pozwana albowiem z wyroku TSUE z dnia z dnia 19 czerwca 2025 r.C-396/24 mBank S.A. vs BL, CY, oraz PU,QS vs mBank S.A ECLI:EU:C:2025:460 wynika, że w sytuacji gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, żądanie przez przedsiębiorcę od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, zależne jest od wielkości kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy. Sąd Apelacyjny nie odczytuje tego rozstrzygnięcia TSUE jako konieczności stosowania tzw. teorii salda, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczności wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank naraził konsumenta na taką konieczność to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia. Jak wyżej wskazano obu stronom przysługiwało prawo potrącenia wierzytelności wzajemnych.

Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 455 k.c.). Stan wymagalności roszczenia restytucyjnego (uzasadniający rozpoczęcie stanu opóźnienia w spełnieniu świadczenia, pociągający za sobą prawo naliczania stosownych odsetek, powstaje, gdy konsument, należycie poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie niedozwolonego postanowienia, odmówi potwierdzenia abuzywnego postanowienia umownego i zakwestionuje względem banku związanie postanowieniami umowy. Odmowa udzielenia przez konsumenta bowiem takiej zgody na postanowienia niedozwolone pociąga za sobą trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C 140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Treść reklamacji świadczy, że powód jest świadomy wynikających z art. 410 k.c. skutków unieważnienie umowy i bank nie mógł mieć już żadnych wątpliwości w kwestii stanowiska kredytobiorcy. Zarzut przedawnienia był więc oczywiście bezzasadny. Powodowi należały się odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481§1 i2 k.c. k.c. w zw. z art. 455 k.c.

Apelację więc jako niezasadną, z przyczyn wyżej podanych, Sąd Apelacyjny oddalił na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1§1

1 i§3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. oraz przy zastosowaniu §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2026.118 t.j.).