Bank przegrał apelację w sprawie kredytu frankowego z 2008 r. Umowa nieważna

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2023 r. , sygn. akt I Ca 1748/22 Sąd Okręgowy ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego nr (...) z dnia 3 października 2008 r. zawarta przez powoda M. S. z (...) S.A. z siedzibą w N. (poprzednikiem prawnym strony pozwanej) jest nieważna (pkt I), zasądził od strony pozwanej (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w V. na rzecz powoda M. S. kwoty: 34.996,08 zł oraz 28.928,07 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od każdej z tych kwot od dnia 22 marca 2023 r. do dnia zapłaty (pkt II), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt III) i zasądził od strony pozwanej (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w V. na rzecz powoda M. S. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 11.817 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt IV).

Podstawę tego orzeczenia stanowił następujący stan faktyczny:

Powód M. S. zawarł w dniu 3 października 2008 r., z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w N., umowę kredytu mieszkaniowego nr (...).

Zgodnie z zapisami w.w. umowy:

⚫

powodowi został udzielony kredyt mieszkaniowy w wysokości 88.062,95 CHF na okres 300 miesięcy na prace budowlane związane z lokalem mieszkalnym położonym w Á. przy ul. (...) (§ 3);

⚫

jako Tabelę Kursów określono zestawienie kupna i sprzedaży walut dla dewiz i pieniądza stosowanych w Banku. W definicjach wskazano także, że tabela kursów zawiera również średnie kursy NBP (§ 2);

⚫

w przypadku, gdy zapłata przez kredytobiorcę prowizji naliczonej w walucie obcej następuje w PLN równowartość prowizji w PLN obliczana jest po kursie sprzedaży dewiz/pieniądza zgodnie z aktualną Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu wpływu/dokonania wpłaty środków na wskazany przez Bank rachunek (§ 4 ust. 11);

⚫

wypłata kredytu udzielonego w walucie obcej następuje w PLN przy zastosowaniu kursu kupna dewiz obowiązującego w Banku dniu wypłaty kredytu lub poszczególnych jego transz (§ 6 ust. 5);

⚫

w przypadku, gdy kredyt przeznaczony jest na finansowanie zobowiązań za granicą lub kredyt przeznaczony jest na spłatę kredytu w walucie obcej w innym banku, wypłata kredytu mieszkaniowego, kredytu refinansowego, kredytu (...)hipoteka lub jego część udzielonego w walucie obcej może nastąpić w walucie kredytu lub w innej zaakceptowanej przez Bank, zaś udzielonego w PLN może nastąpić w walucie obcej zaakceptowanej przez Bank (§ 6 ust. 5 i 6 );

⚫

w przypadku kredytu udzielonego w walucie obcej jeśli zapłata następuje w PLN – równowartość w PLN kwoty waluty do spłaty w walucie obcej, przeliczana jest wg kursu sprzedaży dewiz/pieniądza zgodnie z aktualną Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu wpływu środków na rachunek przeznaczony do obsługi kredytu (§ 7 ust. 11);

⚫

kredytobiorca może za zgodą Banku dokonać zmiany waluty pozostałej do spłaty kwoty kredytu na warunkach zaproponowanych mu przez Bank (§ 10 ust. 1);

⚫

w przypadku kredytów udzielonych w walutach obcych, zadłużenie przeterminowane, może zostać przez Bank przeliczone na PLN wg kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku w dniu wymagalności raty kredytu (§ 11 ust. 6);

⚫

kredytobiorca oświadcza i zapewnia Bank, że w przypadku kredytu w walucie obcej jest świadom ryzyka kursowego związanego z zaciągnięciem tego kredytu (§ 17 lit.v d).

Przy zawieraniu przedmiotowej umowy powód nie korzystał z pomocy pośrednika kredytowego. W Banku nie zaoferowano powodowi kredytu w złotówkach, gdyż nie miał zdolności na zaciągnięcie kredytu złotówkowego, zaś sporny kredyt został przedstawiony jako atrakcyjny i na dobrych warunkach,.

Umowa została nie przedłożona powodowi do zapoznania się przed jej podpisaniem. Powód nie uzyskał informacji od pracownika Banku, że umowa może podlegać negocjacjom.

Walutę CHF przedstawiano powodowi jako stabilną, nie wskazywano żadnych symulacji, ani wykresów. Nie informowano go o ryzyku walutowym i nie tłumaczono jak kształtowane są tabele banku. Na kartce pracownik Banku dokonał symulacji, tak aby powód zmieścił z kwotą 1.000 zł na spłatę raty i symulacja dotyczyła różnych okresów kredytowania.

W okresie od zawarcia umowy do 23 maja 2022 r. powód uiścił na rzecz pozwanego Banku łącznie: 34.996,08 zł oraz 28.928,07 CHF.

Mieszkanie zostało kupione za złotówki.

O abuzywności zapisów swojej umowy powód dowiedział się około 2022r. przy czym pełną wiedzę i świadomość uzyskał po konsultacji umowy z kancelarią prawną.

Powód w zakupionym mieszkaniu mieszkał do ok. 2016-2017 r.; obecnie mieszkanie to wynajmuje.

Przy tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady.

Zdaniem Sądu Okręgowego powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia.

Sad pierwszej instancji przyjął, że zawarta przez strony umowa stanowiła specyficzny podtyp umowy kredytu – umowę kredytu denominowany do waluty obcej– franka szwajcarskiego. Kwota kredytu została wskazana w umowie jako kwota w walucie złoty polski. W ocenie Sądu umowa kredytu zawarta przez strony zawierała wszystkie konieczne elementy określone w art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe. Zastosowanie mechanizmu waloryzacji w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów.

Sąd pierwszej instancji, odwołujac się do art. 385

1 §1-4k.c. , art. 385

2 k.c. i treści Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wykładanych zgodnie z przytoczonym orzecznictwem Sądów krajowych i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przyjął jednak, że zawarta przez strony umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne kształtujące mechanizm waloryzacji świadczeń stron z tytułu umowy według miernika, jakim są kursy waluty obcej – CHF. W związku z tym, że umowa kredytu nie może istnieć bez tych postanowień, należy ją uznać za nieważną, a wszelkie świadczenia, jakie strona powodowa spełniła na rzecz pozwanego Banku tytułem jej wykonania, powinny jej zostać zwrócone jako świadczenia nienależne. Jednocześnie nie da się zastąpić tych postanowień, żadnymi innymi zapisami, czy przepisami jakiejkolwiek ustawy. Wskazał, ze powód posiada status konsumenta.

Sąd Okręgowy podkreślił, że powód mógł wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej mu odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, natomiast nie miał możliwości uzgadniania z bankiem wszystkich pozostałych postanowień. Zakwestionowane postanowienia umowy nie zostały więc indywidualnie uzgodnione między stronami.

W ocenie Sądu kwestionowane przez stronę powodową klauzule umowne określają wprawdzie główne świadczenia stron, jednakże nie zostały sformułowane jednoznacznie. Nie wskazano w umowie sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna CHF w Tabeli Kursów. Nadto takie informacje nie zostały przedstawione powodowi przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu.

Postanowienia umowy kredytu oraz Regulaminu dotyczące Tabeli były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać zawierane w Tabeli kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Wzór umowy spornego kredytu mieszkaniowego zawierał zapisy, które wskazywały na wypłatę kredytu w walucie złoty polski (§ 6 ust. 4), wprowadzały mechanizmy przeliczania wypłacanego kredytobiorcom kapitału kredytu z waluty obcej na walutę złoty polski (§ 6 ust. 5), wskazywały na możliwość spłaty kredytu w walucie złoty polski (§ 7 ust. 11), a także wskazywały na kursy wymiany walut, które będą stosowane do przeliczania zobowiązań stron. Wzorzec umowy zawiera również postanowienia, które umożliwiają na przeliczenie kwoty zadłużenia z tytułu umowy kredytu z waluty obcej na walutę złoty polski w przypadku powstania zadłużenia przeterminowanego (§ 11). Celem kredytowania była zapłata ceny za lokal mieszkalny wyrażonej w walucie polskiej. Powód miał możliwość uzyskania wypłaty kwoty kredytu jedynie w walucie polskiej. Jak bowiem wynika z § 6 ust. 6 umowy, w przypadku, gdy kredyt przeznaczony jest na finansowanie zobowiązań za granicą lub kredyt przeznaczony jest na spłatę kredytu w walucie obcej w innym banku, wypłata kredytu mieszkaniowego, kredytu refinansowego, kredytu (...)hipoteka lub jego część udzielonego w walucie obcej mogła zostać wypłacona w walucie obcej). Rachunkiem wskazanym przez Bank jako rachunek do dokonywania przez Bank potrąceń wierzytelności z tytułu umowy kredytu był rachunek techniczny, na który spłata mogła następować w PLN lub CHF. W przypadku jednak zasilania konta w PLN wpłacana kwota była przeliczana wg Tabeli kursowej (§ 7 ust. 11).

Kkonsument nie mógł w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. W umowie nie określono przecież żadnych kryteriów, według których powód mógłby tą prawidłowość oceniać.

Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej naruszało w sposób rażący interesy powoda jako konsumenta. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem powodowi na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiała mu weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na niego obciążeń finansowych z tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów z umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumenta. Postanowienia umowy umożliwiające ustalenie kursu wymiany waluty w sposób arbitralny, a poprzez to ustalenie w sposób arbitralny wysokości zobowiązania powoda, Sąd Okręgowy uznał za rażąco naruszające jego interesy i sprzecznie z dobrymi obyczajami.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji narusza także dobre obyczaje zagwarantowanie sobie przez bank ograniczenie własnych zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym. Jednocześnie Bank nie przekazał powodowi wystraczających informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mógłby się on orientować, co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na obciążenie ekonomiczne związane z umową.

Postanowienia umowy nie dawały też jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej powodowi w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez niego również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu w CHF oraz rat kredytu spłacanych w walucie złoty polski. Informacje, które Bank przekazał powodowi na etapie przed zawarciem umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdał sobie on sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnych skutków.

Sam fakt, że powód w dniu podpisania umowy kredytu podpisał oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego i zgodzie na jego ponoszenie, zawierające lakoniczne sformułowania odnoszące się do tego, w jaki sposób należy to ryzyko rozumieć nie może być uznane za należyte wypełnienie obowiązku informacyjnego. W sprawie nawet nie zostało wykazane, że dołączona do odpowiedzi na pozew broszura „Informacja o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej” dla kredytobiorców zaciągających kredyty hipoteczne została wręczona lub przedstawiona powodowi. Nie znana jest nawet data utworzenia tej broszury.

W ocenie Sądu Okręgowego brak należytego poinformowania powoda przez Bank o ciążącym na nich ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na powoda również świadczy o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm waloryzacji są rażąco naruszające interesy powoda jako konsumenta oraz są sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Postanowienia te nie ważą więc powoda.

Po usunięciu kwestionowanych postanowień umowa kredytu przybiera kształt umowy kredytu w walucie złoty polski, bez waloryzacji do waluty CHF, z oprocentowaniem określonym według stawki referencyjnej LIBOR 3M. Bank nigdy nie zaoferowałby powodowi umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty CHF z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR. Skoro bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu. Umowę tę należy więc uznać za nieważną w całości.

Nie jest możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień umowy kredytowej poprzez zastosowanie art. 358 § 2 k.c., Ponadto powód nie wyraził zgody na zastąpienie abuzywnych postanowień innymi zapisami w tym kursem NBP co do przeliczenia świadczeń stron, lecz wprost oświadczył, że godzi się na ewentualne stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane.

Sąd pierwszej instancji uznał więc, że wszelkie świadczenia spełnione przez powoda na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c .Skutkowało to zasądzeniem wskazanych kwot. Uzasadniając zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd Okręgowy odwołał się do art. 455 k.c. i do oświadczenia powoda złożonego na rozprawie w dniu 21 marca 2023r. z którym wiązał trwałą bezskuteczność umowy łączącej strony i wymagalność roszczenia. Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut przedawnienia i zarzut nadużycia prawa

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu powołano art. 100 k.c.,

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając orzeczenie w punktach II, II i IV, zarzucając naruszenie:

I. przepisów procesowych a to:

- art. 233§1 k.p.c. poprzez wadliwą ocenę zeznań powoda w odnośnie braku ostrzeżeń o ryzyku walutowym , w sytuacji gdy M. S. w § 17 ust. 1 ust. 1 lit.d umowy potwierdził , że został pouczony o tym ryzyku ;

- art. 278 § 1 - 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235

2 § 1 pkt 1-6 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku Pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane w pkt. 8 petitum Odpowiedzi na Pozew, który to dowód z opinii biegłego został przez Pozwaną powołany m.in. w celu określenia uwarunkowań gospodarczych oraz sytuacji na rynku kredytów walutowych w 2008 roku, tj. w momencie zawarcia Umowy oraz tego czy Pozwana rzeczywiście miała możliwość całkowicie swobodnego i oderwanego od uwarunkowań rynkowych sposobu ustalania kursów wymiany walut, w sytuacji gdy sąd nie posiada wiedzy specjalnej w zakresie uwarunkowań rynków walutowych w 2008 roku, a tym samym jedynie w oparciu o własną wiedzę nie jest w stanie wypowiedzieć się co do okoliczności związanych z kształtowaniem tabel kursowych,

- art. 233§ 1 k.p.c. poprzez dowolne ustalenie, iż Pozwana mogła całkowicie dowolnie ustalać kursy wymiany walut zawarte w jej tabelach kursowych oraz, że tabele kursowe stosowane przez Pozwaną rażąco naruszały interes Powoda, w sytuacji, gdy w sprawie na tą okoliczność nie został przeprowadzony jakikolwiek dowód, a tym samym Powód nie udowodnił , iż konkretne kursy wymiany walut rażąco odbiegały od kursów rynkowych, a tym samym rażąco naruszały jego interesy;

II. przepisów prawa materialnego a to:

1) naruszenie art. 385

1§ 1 k.c. poprzez uznanie, iż Pozwany był zobowiązany do poinformowania Powoda o ryzykach związanych z zawieraną Umową w sytuacji gdy w momencie zawierania Umowy, żaden przepis prawa nie nakładał na Pozwaną obowiązku informowania kredytobiorców o ryzykach związanych z zaciąganym zobowiązanym;

2) art. 358

1§2 k.c. w zw. z art. 69 ust. I Prawo Bankowe poprzez przyjęcie, iż w Umowach zastosowano mechanizm waloryzacyjny w sytuacji, gdy wysokość świadczeń stron w Umowach nie była uzależniona od zewnętrznych mierników wartości, których zmienność w czasie mogła wpływać na wysokość salda kredytu wskazanego w Umowach, a kredyt zawarty pomiędzy Stronami był kredytem walutowym, nie indeksowanym ani nie złotowym. Saldo, w przeciwieństwie do kredytów indeksowanych, było jednoznacznie wyrażone w § 1 ust. 1 Umów w walucie CHF, a na jego wysokość nie miały wpływu wahania kursów walut, a samo wyrażenie kwoty udzielonego kredytu w CHF nie miało na celu waloryzacji zobowiązania, celem było zapewnienie finansowania poprzez udzielenie kredytu walutowego oprocentowanego wg. stawki LIBOR dla CHF.

3) art. 385

1 § 1 k.c. poprzez błędne oraz bezpodstawne przyjęcie przez sąd 1 instancji, iż odwołanie się w postanowieniach Umowy do tabeli kursowej Pozwanego jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta jak również iż postanowienia Umowy mogły być jednostronnie kształtowane przez Pozwaną, w sytuacji, gdy kwota kredytu udzielonego Powodowi została określona w sposób jednoznaczny, a Pozwana nie mogła w sposób samodzielny wpływać na wysokość kapitału pozostałego do spłaty (zmiany kursu CHF do PLN nigdy nie miały wpływu na saldo zadłużenia Powoda, oraz raty kredytu bowiem saldo oraz raty zawsze były określane tylko i wyłącznie w walucie CHF) jak także nie dysponowała uprawnieniem do samodzielnego kształtowania wysokości salda zadłużenia Powoda, cały czas wyrażonego w walucie CHF. Zawarcie przez Powoda umowy kredytu walutowego w CHF było dla Powoda w momencie zawarcia tej umowy bardziej korzystne oraz było zgodne z wolą Powoda, który chciał uzyskać kredyt niżej oprocentowany.

4) art. 385

1§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 dyrektywy 93/13 poprzez bezpodstawne i błędne przyjęcie, że Umowa zawiera niedozwolone postanowienia pozbawione jednoznaczności i tym Samym są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy Powoda, w sytuacji, gdy umowa kredytu walutowego była dopuszczalna w świetle obowiązujących przepisów prawa zarówna w dniu zawarcia Umowy jak i obecnie, a Powód był właściwie poinformowany o ryzyku zmiany kursu walut jak również, był tych ryzyk świadomy. Ponadto miał możliwość indywidualnego uzgadniania postanowień umowy;

5) art. 385

11 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego poprzez bezpodstawne przyjęcie, że postanowienia Umowy odwołujące się do tabel kursowych stanowią główne postanowienia Umowy, bez których Umowa nie może dalej funkcjonować w sytuacji, gdy w rzeczywistości zgodnie z ustalonym w orzecznictwie poglądem, pojęcie „głównych świadczeń stron” należy interpretować wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy, które to elementy w niniejszej sprawie określone zostały w przepisie art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zgodnie z którym głównym świadczeniem kredytodawcy jest oddanie do dyspozycji kredytobiorcom umówionej kwoty kredytu, w uzgodnionej walucie, na czas określony w umowie, z przeznaczeniem na określony cel, natomiast świadczeniem głównym kredytobiorcy jest zwrot wykorzystanego kredytu wraz odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz ewentualnie zapłata należnej prowizji od udzielonego kredytu. Ponadto zdaniem Pozwanej Umowa nie zawiera postanowień abuzywnych. Ponadto sankcja nieważności nie jest sankcją przewidzianą przez Dyrektywę 93/13 jak również stwierdzenie nieważności nie może być uzależnione wyłącznie od żądania konsumenta.

5) art. 385

1§ 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego poprzez przyjęcie, iż umowa jest sprzeczna z prawem z uwagi na fakt, iż Bank mógł jednostronnie kształtować świadczenia Powoda (wpływać na parametry kredytu), w sytuacji, gdy w rzeczywistości świadczenia stron umowy były jednoznacznie określone w Umowie w walucie frank szwajcarski (podobnie w harmonogramie spłat), a na ich wysokość nie miała wpływu ani Pozwana, ani bieżący kurs wymiany walut. Zobowiązanie Powoda zostało w Umowie w sposób jednoznaczny określone w walucie frank szwajcarski i w tej samej walucie i tej samej kwocie powiększonej o odsetki umowne powinno zostać przez Powoda zwrócone na rzecz Pozwanej. Ewentualne wahania kursów walut wpływały na ilość środków w PLN koniecznych do spłaty danej raty, niemniej nie zwiększały salda zadłużenia ani wysokość salda, które było jednoznacznie wyrażone w CHF.

6) art. 385

1§ 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. I Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu nieważności stosunku prawnego łączącego strony w sytuacji, gdy zasada trwania umowy konsumenckiej po eliminacji z niej postanowienia nieuczciwego oznacza, iż celem przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych nie jest uwolnienie się konsumenta od umowy konsumenckiej lub zwolnienia go z obowiązku rozliczenia wzajemnych świadczeń stron, ale uwolnienie go wyłącznie od postanowienia nieuczciwego i doprowadzenie do stanu sprawiedliwości i uczciwości kontraktowej. Należało wiec zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy;

7) art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 5 k.c. poprzez pominięcie i niepoddanie stosowanej ocenie prawnej przez sąd I instancji faktu, iż Powód w toku procesu nie wykazał konkretnych naruszeń jego interesu (tym bardziej takich, które miałyby charakter naruszeń rażących), a motywacją Powoda do zawarcia Umowy był fakt, iż kredyt w CHF był kredytem tańszym, jak również Powód był doskonale świadomym ryzyk związanych z takim kredytem. Pomimo niewykazania naruszenia interes, Powód uzyskał w oparciu o zaskarżony nieoprocentowany kredyt przy jednoczesnym braku zaoferowania świadczenia wzajemnego oraz osiągnięciu znacznego zysku w postaci posiadania Nieruchomości, która to Nieruchomość przedstawia obecnie o wiele większą wartość, niż kwota kredytu, którą Powód otrzymał w ramach wypłaty kredytu przeznaczonego na powyższy cel;

8) art. 5 k.c. poprzez wydanie orzeczenia aprobującego nadużycie praw podmiotowych przez Powoda, które w istocie prowadzi do uzyskania nieuprawnionego przysporzenia majątkowego tj. możliwości korzystania z kapitału Pozwanej bez jednoczesnego zaoferowania świadczenia wzajemnego na rzecz Pozwanej, który to kapitał został wykorzystany przez Powoda na nabycie Nieruchomości przedstawiającej obecnie o wiele większą wartość niż w chwili zawarcia umowy, tj. w 2008 roku, co stanowi przejaw naruszenia zasad współżycia społecznego z uwagi na fakt, iż utrzymanie w mocy orzeczenia sądu I instancji nie tylko narusza zasady współżycia społecznego w relacjach pomiędzy Powodem a Pozwaną, ale także stanowi przejaw naruszenia powszechnie obowiązujących zasad ekonomii;

9) art. 189 k.p.c. poprzez bezpodstawne stwierdzenie nieważności Umowy z uwagi na rzekome abuzywne postanowienia zawarte w Umowie z uwagi na fakt, iż w skutek zawarcia Umowy doszło do rażącego pokrzywdzenia Powoda, w sytuacji gdy Umowa nie zawiera postanowień abuzywnych, i w sytuacji gdy istniała możliwość dalszego wykonywania umowy;

10) art. 410 §1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez bezpodstawne uznanie zasadności powództwa w sytuacji gdy, w ocenie Pozwanej w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania całości jak również chociażby części Umowy bądź Regulaminu za nieważne, a tym samym w sprawie brak jest podstaw do rozstrzygania przez sąd 1 instancji (pkt II petitum) w przedmiocie rzekomego świadczenia nienależnego realizowanego przez Powoda na rzecz Pozwanej i rozliczania wzajemnych świadczeń między stronami Umowy,

11) art. 357

1§ 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy, w przypadku uznania przez Sąd I instancji, iż roszczenie Powoda jest zasadne w związku ze znacznym wzrostem kursu walut relacji PLN/CHF, właściwym środkiem prawnym służącym ukształtowaniu wzajemnej relacji stron jest zastosowanie klauzuli rebus sic stantibus.

Strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie zmianę wyroku usunięcie fragmentów postanowień , w części abuzywnej i określenie wzajemnych świadczeń przy zastosowaniu kursu średniego NBP i przy uwzględnieniu możliwości spłaty kredytu w CHF, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Ponadto wniosła o rozpoznanie postanowienia o pominięciu dowodu z opinii biegłego i przeprowadzenie tego dowodu.

W roku postępowania apelacyjnego pozwana zgłosiła zarzut zatrzymania (k 3830).

Powód wniósł o oddalenie apelacji i o zasadzenie kosztów postepowania apelacyjnego. (k.405).

Powód zakwestionował zasadność zarzutów procesowych i podtrzymał stanowisko abuzywności postanowień umowy, brak realizacji obowiązku informacyjnego i braku możliwości utrzymania umowy.

Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji uznał za własne ustalenia Sadu Okręgowego i zważył co następuje:

Umowa została oparta na wzorcu. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że konstrukcję umowy oparto na wzorcu, na którego brzmienie konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Ciężar dowodu wynikający z art. 385

1§4 k.c. obalenia tego domniemania spoczywał więc na pozwanej. Nie zostało zaś wykazane, że w tym przypadku kwestionowane postanowienia umowy były przedmiotem negocjacji. Powód temu zaprzeczał i brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania dowodów z zeznana strony. Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Przede wszystkim jednak brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że negocjowano postanowienia tej umowy a przede wszystkim, że negocjowane były warunki przeliczania świadczenia wypłacanego zgodnie z §6 ust. 5 umowy. To, że w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci potencjalnie mogli negocjować treść umowy nie oznacza, że doszło do negocjacji przedmiotowej umowy z powodem. Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości ustaleń, że w tym przypadku powód został na takie ryzyko walutowe narażony.

Nie ma żadnej potrzeby uzupełniania postępowania dowodowego o opinię biegłego. To bowiem jak faktycznie kształtowały się kursy walut w toku wykonywania umowy i czy kursy ustalane przez bank odpowiadały kursom rynkowym nie jest istotne. Nawet bowiem jeżeli strona pozwana nie wykorzystała możliwości wynikających z włączenia do umowy klauzul niedozwolonych, to nie uchyla to podstaw do uwzględnienia powództwa. Jeżeli zaś biegły miałby wyjaśniać mechanizm ustalania kursów przez (...) S.A. w N. to potwierdza to ocenę , że sposób ustalania kursów nie mógł być zrozumiały dla konsumenta a więc nie był jednoznacznie określony w umowie.

Sąd Okręgowy dokonał właściwej wykładni umowy, także w kontekście okoliczności jej zawarcia.

Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie obcej Kwota kredytu wypłacana była w walucie krajowej ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu wypłaty(6 ust. 4 i 5 k.27v i k157) ), spłaty zaś w złotych potrącane z rachunku technicznego na poczet rat w harmonogramie miały być były przeliczane zgodnie z kursem sprzedaży aktualnej na chwilę wpływu środków na rachunek (§7 ust. 11 w zw. z §7 ust. 3 i §3 pkt 16 ). Był to więc kredyt denominowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę w złotych polskich miały być więc przeliczane do CHF.

Umowa nie zawierała jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych powodowi i mechanizmu potrąceń przy wpłatach w złotych na poczet spłat rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Nawet jeżeli tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku , to zasady te nie zostały wprowadzone do umowy, a ponadto nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) S.A.. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości mogłoby być potrzebne, gdyby w umowie określono matematyczny wskaźnik obiektywizujący wyliczeniu kursu określonego w tabeli lub sposób określania kursu na podstawie danych rynkowych. W sytuacji jednak braku umownego mechanizmu określającego w jaki sposób kurs wskazany w tabeli ma odnosić się do np. kursu średnich na rynku czy średniego NBP , który również miał być określony w tabeli (k 2), to umowa dawała możliwość jednostronnego określania kursu. Nie był to kredyt walutowy. Dopiero bowiem dyspozycja uruchomienia kredytu określała wysokość zobowiązania powoda i kwota 66.111,86 CHF określona na chwilę uruchomienia kredytu nie odpowiadała kwocie wskazanej w umowie (k 181). Umowa narzucała ponadto powodowi sposób przeliczenia jego świadczeń w złotych polskich potrącanych z rachunku według kursu jednostronnie określanego przez przedsiębiorcę. Tak określony mechanizm przeliczenia nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasny dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzul przeliczeniowych do CHF pomimo, że postanowienia te określają świadczenie główne banku przy wypłacie i konsumenta przy spłacie. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ).

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego, w którym wartość świadczeń była przeliczana według kursu waluty obcej ( tj. tzw. kredytu denominowanego), było na gruncie w art. 353

1 k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i 5 ustawy dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw Dz.U.2011.165.984 wskazują , że konstrukcja umowy kredytu denominowanego czy indeksowanego nie była sprzeczna z prawem także w chwili zawarcia umowy. Sama idea waloryzacji nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Do nieważności może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych. To zaś dotyczy przedmiotowej umowy,

Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22).

Niewątpliwie powód miał świadomość, że kursy się zmieniają. W §17 ust. 1 lit. umowy (k.31) oświadczył i zapewnił, że jest świadom ryzyka kursowego. Trzeba jednak zauważyć, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A). Istotny więc jest zakres wyjaśnień udzielonych powodowi w chwili zawarcia umowy. Wypełnieniu obowiązku informacyjnego nie czyni zadość uzyskanie od klienta banku m.in. pisemnego oświadczenia, potwierdzającego jego świadomość ryzyka walutowego, akcentującego jedynie kwestie formalne, bez należytej troski o rzeczywiste zapewnienie konsumentowi pełnej wiedzy skutkach spadku wartości PLN i wynikających z tego konsekwencji ekonomicznych.(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2024 r. II CSKP 2079/22.

Nie ma podstaw do uznania, że ewentualna informacja o zmienności kursu wykraczała poza dane przedstawiane przez powoda w jego zeznaniach. Podpisanie blankietowego oświadczenia nie jest wystarczające do przyjęcia prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego przez bank, w sytuacji gdy z zeznań powoda wynika przekazanie danych o stabilności kursu waluty obcej i niskiej racie tj korzyściach płynących z zaciągnięcia zobowiązania względem pożyczki w PLN . Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy dotycząca warunków umownych i skutków jej zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza na długi okres związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie dotyczące istotnych, negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Wymagały tego nie tylko postanowienia tej Dyrektywy ale także dobre obyczaje. Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona powodowi dawała mu jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości lub też jakie mogło jeszcze nastąpić w przyszłości w wypadku dalszego osłabienia waluty polskiej i wpływu tej zmiany na saldo kredytu. Chodzi tu uświadomienie, że pomimo zwiększających się kosztów spłaty rat, saldo zobowiązania może nie ulegać zmianie i w wypadku gwałtownych zmian kursu i znacznej deprecjacji waluty krajowej, kredyt może okazać się niespłacalny dla osoby zarabiającej w złotych polskiej. Wybór innej waluty niż osiągane dochody prowadzi bowiem do powstania ryzyka walutowego. Informacje zaś o korzyściach i stabilności kursu nie daje podstaw do przyjęcia prawidłowości obowiązku informacyjnego. Należy zwrócić uwagę , że nawet możliwość wyboru rachunku spłaty i możliwość spłat w walutach obcych nie chroni przed ryzykiem niespłacalności rat kredytu, w sytuacji gdy powód nie osiąga takich dochodów w CHF. Także ewentualna możliwość przewalutowania nie chroni przed ryzykiem kredytowym jeżeli nie wskazuje ona maksymalnych granic kursowych sprzedaży CHF.

Ponadto skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażona była powód i to nawet gdyby strona pozwana musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów. Nota bene bank w §6 ust. 12 umowy swoje ryzyko zabezpieczył (k 28) .

W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19 VB, WA i inni vs BNP Paribas Personal Finance SA ECLI:EU:C:2021:470, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową, i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji (por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta .Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku.

Sąd Okręgowy słusznie uznał abuzywność postanowień umowy. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powoda nastąpiła.

W tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Fakt, że w założeniu banku punktem odniesienia miały być kursy rynkowe nie jest wystarczający do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postanowienia umowy zawarte w § 6 ust. 4 i 5 i §7 ust.11 umowy dotyczące możliwości jednostronnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń. To samo dotyczy §4 ust. 11 oraz §10 ust. 9 i 10 umowy. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna lub waloryzacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 , z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 i z dnia 20 marca 2024 r. II CSKP 2164/22). Dokonana więc przez Sąd Okręgowy ocena powołanych klauzul przeliczeniowych była prawidłowa. Ponadto na ocenę abuzywności wpływ miała też okoliczność, że te zakwestionowane postanowienia wpływające na charakter umowy wiązały się z obciążeniem powoda skutkami nielimitowanego, a przede wszystkim nieuświadomionego dla niej ryzyka wahań kursu CHF względem PLN, bez odpowiedniej realizacji przez bank obowiązku informacyjnego. Możliwość spłat w walucie obcej częściowo likwidująca skutki spreadu nie zapewnia równowagi kontraktowej.

Kwestia spreadu nie miała charakteru decydującego dla abuzywności jednak zwiększała ocenę rażącego naruszenia interesów konsumenta. Świadczenie banku było bowiem przeliczane po kursie kupna waluty CHF. Spłata zaś była przeliczane według kursu sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Nawet jeżeli bank ponosił koszty obsługi tego typu kredytu, to faktycznie do uruchomienia kredytu nie musiał sprzedawać waluty obcej. Powód zaś w istocie nie kupował waluty. Fakt, że spread był powszechnie stosowany przy operacjach walutowych i banki ponosiły dla zrównoważenia koszty tzw transakcji walutowych, nie uchyla oceny, że banki nadużywały swej pozycji, czego wyrazem było wprowadzenie ustawy tzw. „antyspreadowej”. Ponadto stosowanie różnych kursów w zależności od rodzaju transakcji/hurtowe -detaliczne/ ze swej istoty jest niekorzystne ekonomicznie dla konsumenta. Przede wszystkim jednak do dokonanie wypłaty świadczenia w złotych i zasady przeliczenia spłat według nieokreślonego w umowie kursu narusza interes ekonomiczny konsumenta. Tej oceny nie uchyla okoliczność, że faktycznie kurs w dacie wypłaty i w późniejszych okresach mógł być nawet korzystniejszy niż w dacie zawarcia umowy. Oceny tej bowiem dokonuje się na chwilę zawarcia umowy. Ta zaś zakładała jednostronność określania kursów. Przy ocenie nieuczciwego charakteru warunku umownego sąd krajowy musi się odnieść wyłącznie do daty zawarcia danej umowy i ocenić w szczególności w świetle wszystkich okoliczności towarzyszących temu zawarciu umowy, czy warunek ten sam w sobie zawierał nierównowagę praw i obowiązków stron z korzyścią dla danego przedsiębiorcy, i to nawet wówczas, gdy wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. wyrok TS UE z dnia 27 stycznia 2021 r., C 229/19 i C 289/19, Dexia Nederland,).

Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385

1 § 1 KC.) są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Powód nie przywrócił tej skuteczności.

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385

(

1)§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385

(

1) § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma oczywiście charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku. (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A. ). W tym przypadku cały mechanizm umowny przeliczania sam w sobie ma nieuczciwy charakter i nie ma podstaw do rozdzielania klauzul przeliczeniowych.

Nie ma też w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu wyrażonego w odniesieniu do zobowiązania w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Zarzuty więc odwołujące się do zasad wykładni umów nie mogły zostać uwzględnione.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c. i nie ma on skutków wstecznych a do tego nie odnosi się on do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). W tym przypadku umowa nie wskazywała powiązania z zasadami ustalania kursów na rynku międzybankowym czy też kursów przez NBP. Ponadto nie udzielono powodowi wyjaśnień o charakterze tego wskaźnika i nie wskazywano miejsca publikacji kursów NBP. W orzecznictwie TSUE wskazywano zaś , że przedsiębiorca powinien bezpośrednio przedstawić pełną definicję wskaźników stosowanych w umowie, jak również wszelkie istotne informacje, w szczególności dotyczące ewentualnego ostrzeżenia ze strony organu, który ustalił ten wskaźnik, odnoszącego się do jego szczególnych cech i konsekwencji, które można uznać za istotne dla konsumenta w celu dokonania prawidłowej oceny skutków gospodarczych zawarcia zaproponowanej mu umowy kredytu hipotecznego (por wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2024 r. C-300/23 NB przeciwko Kutxabank SA, przy udziale:Ministerio Fiscal ECLI:EU:C:2024:1026).

Ani art. 358§2, jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Także strony nie przewidziały w umowie klauzul salwatoryjnych.

W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385

1§1k.c. skutku związania powoda wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczania wysokości wypłaty świadczenia i określenia w ten sposób zobowiązania w CHF jak i przeliczenia do CHF świadczenia powoda w złotych pobieranego poprzez obciążenie rachunku. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor (§8 umowy). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22). W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024r. I CZP 25/22 Sąd Najwyższy również potwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce niewiążącego, abuzywnego postanowienia mowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej, zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353

1§1 k.c. Tak też jednak przyjmował Sąd Okręgowy. Nie było także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jednak to ww. regulacja szczególna, dotycząca skutków baraku możliwości potwierdzenia klauzul niedozwolonych, bez których umowa nie może być utrzymania, ma zastosowanie w sprawie.

Sąd Apelacyjny podziela w pełni rozważania Sądu Okręgowego w kwestii istnienia interesu prawnego powodów w ustaleniu na podstawie art. 189 k.p.c. Okoliczność, że powód posiada roszczenie o zapłatę nie uchyla jego interesu w ustaleniu nieważności umowy o jakim mowa w art. 189 k.p.c. Poprzez zapłatę nie zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2022 r. I CSK 3808/22 i z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3425/22 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2023r. II CSKP 122/23). Dopiero uwzględnienie powództwa o ustalenie stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń między stronami sporu jak i przesadzi kwestie ważności zabezpieczeń kredytu.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).

Kwestia świadomości nie ma decydującego znaczenia w wypadku realizacji nieważnej umowy. Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powódki, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne, że strona pozwana ma możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia nie może powoływać się ten , kto sam te zasady narusza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem zaś tych zasad było wprowadzenie do umowy zakwestionowanych postanowień.

Stronie pozwanej nie przysługiwało prawo zatrzymania. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem , że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Takiego potrącenia powinna przede wszystkim dokonać strona pozwana albowiem z wyroku TSUE z dnia z dnia 19 czerwca 2025 r.C-396/24 mBank S.A. vs BL, CY, oraz PU,QS vs mBank S.A ECLI:EU:C:2025:460 wynika, że w sytuacji gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, żądanie przez przedsiębiorcę od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, zależne jest od wielkości kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy. Sąd Apelacyjny nie odczytuje tego rozstrzygnięcia TSUE jako konieczności stosowania tzw. teorii salda, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczności wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank naraził konsumenta na taką konieczność to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia. Jak wyżej wskazano obu stronom przysługiwało prawo potrącenia wierzytelności wzajemnych.

Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 455 k.c.). Stan wymagalności roszczenia restytucyjnego (uzasadniający rozpoczęcie stanu opóźnienia w spełnieniu świadczenia, pociągający za sobą prawo naliczania stosownych odsetek, powstaje, gdy konsument, należycie poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie niedozwolonego postanowienia, odmówi potwierdzenia abuzywnego postanowienia umownego i zakwestionuje względem banku związanie postanowieniami umowy. Odmowa udzielenia przez konsumenta bowiem takiej zgody na postanowienia niedozwolone pociąga za sobą trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023r C 140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Obowiązkiem jednak Sądu było podjęcie, przy uwzględnieniu całości prawa krajowego, wszelkich środków niezbędnych dla ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie mogłoby dla niego mieć unieważnienie umowy. (vide wyrok TSU z dnia 16 marca 2023r. C 06/22 M.B., U.B., M.B. przeciwko: X S.A.,). Konsument mógł, po poinformowaniu go przez sąd krajowy, nie podnosić nieuczciwego i niewiążącego charakteru warunku umownego, wyrażając w ten sposób dobrowolną i świadomą zgodę na dany warunek i unikając tym samym unieważnienia umowy (zob. podobnie wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH, C-19/20, EU:C:2021:341, pkt 95). Po rozprawie w dniu 21 marca 2023r. bank nie mógł mieć jednak już żadnych wątpliwości w kwestii stanowiska kredytobiorcy. Zarzut przedawnienia był więc oczywiście bezzasadny. Powodowi należały się odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481§1 i2 k.c. k.c. w zw. z art. 455 k.c.

Apelację więc jako niezasadną, z przyczyn wyżej podanych, Sąd Apelacyjny oddalił na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1§1

1 i§3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. oraz przy zastosowaniu §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2026.118 t.j.).