Klient zarzucał bankowi fałszywe wpisy, ale nie zawiadomił o przestępstwie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie

z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko T. O. o zapłatę w punkcie:

1. zasądził od pozwanego T. O. na rzecz powoda (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 164.267,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi na podstawie art. 481 § 2 k.c. od dnia 28 lutego 2020 roku do dnia zapłaty;

2. zasądził od pozwanego T. O. na rzecz powoda (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 16.331 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu.

Powyższe orzeczenie poprzedziły ustalenia faktyczne Sądu I instancji, które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne, bez konieczności ich ponownego przytaczania zgodnie z treścią art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.

W rozważaniach Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności podniósł, że powódka wypowiedziała pozwanemu umowę kredytu z zachowaniem trybu przewidzianego w art. 75

i 75c pr.bank., kilkukrotnie wzywając pozwanego do spłaty powstałego zadłużenia

oraz informując go o możliwości jego restrukturyzacji. W ocenie Sądu I instancji zarzut wprowadzania nieprawdziwych informacji do bankowych systemów wymiany informacji podniesiony przez pozwanego nie znajdował potwierdzenia w rzeczywistości,

a jedynie stanowił taktykę procesową. Podkreślono, że pozwany nie zdecydował się

na złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa na jego szkodę,

mimo że wydanie w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego

co do popełnienia przestępstwa wiązałoby sąd w postępowaniu cywilnym.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał za zasadne roszczenie powódki w pełnej wysokości, tj. w kwocie 164.267,02 zł, na które złożyły się: 158.605,10 zł tytułem kapitału wymagalnego, 4.266,65 zł tytułem odsetek umownych, 1.395,27 zł tytułem odsetek

za opóźnienie.

O odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., zasądzając

je zgodnie z żądaniem powódki, od dnia wniesienia pozwu, tj. od dnia 28 lutego 2020 roku

do dnia zapłaty.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.

Powyższe orzeczenie zaskarżyła apelacją strona pozwana w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 187 § 1 pkt. 3 k.p.c.

poprzez przyjęcie do rozpoznania pozwu bez wymaganej procedurą informacji o próbach mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 248 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wniosku pozwanego o ujawnienie przez powoda pełnej dokumentacji dotyczącej przedmiotowej umowy kredytowej, w konsekwencji czego Sąd nie dysponował pełnym materiałem dowodowym w postaci dokumentacji bankowej pozwalającym rozpoznać wszystkie okoliczności sprawy;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 359 k.p.c. poprzez zmianę postanowienia Sądu z dnia 25 stycznia 2023 r. o skierowaniu stron do mediacji.

Podniesiono, że brak informacji o prowadzonym pozasądowym postępowaniu ugodowym

był przesłanką wydania przez Sąd w dniu 25 stycznia 2023 r. w/w postanowienia, a pomiędzy 25 stycznia 2023 r. a 3 lutego 2023 r. w przedmiotowej sprawie nie są znane pojawiające się nowe lub zmienione okoliczności sprawy, które uzasadniałyby zmianę tego postanowienia;

4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nierozpoznanie przez Sąd istoty zobowiązań wynikających z łączących strony umów kredytowych

w wyniku niewykonania wniosku pozwanego o ujawnienie dokumentacji bankowej,

podczas gdy w/w dokumentacja wskazuje na wysokość wzajemnych roszczeń spełnionych częściowo lub zupełnie oraz stanowi dowód bezprawnego zawyżenia marży oprocentowania umowy kredytowej aneksowanej dnia 16 sierpnia 2017 r. W ocenie apelującego bezprawność zawyżenia marży z 3% do 6,80% była skutkiem opinii analityków kredytowych banku korzystających z nieprawdziwych danych wprowadzonych do własnego systemu

przez powódkę, podczas gdy nieprawdziwe wpisy – niezależnie czy były skutkiem błędu,

czy czynu zabronionego – nie mogły stanowić podstawy korzyści finansowych powódki.

Jednocześnie apelujący wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego dotyczącego całości zawieranych pomiędzy stronami umów kredytowych oraz złożył wniosek

o wyznaczenie biegłego z dziedziny bankowości celem ustalenia wzajemnych rozliczeń

z tytułu naruszenia Prawa bankowego przez powódkę.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego rozpoznania

oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie

od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu.

Mając na uwadze treść przepisu art. 387 § 2

1 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazuje,

że podziela w całości poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i przyjmuje

je za własne, czyniąc je integralną częścią swojego uzasadnienia.

Sąd odwoławczy - na podstawie punktu 2. wyżej przywołanego art. 387 § 2

1 k.p.c. - za trafne uznaje także wywody prawne Sądu I instancji.

Zgodnie z przywołanym przepisem Sąd II instancji powinien natomiast odnieść się do poszczególnych zarzutów apelacyjnych, co niniejszym czyni.

Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – w tym Sądu Najwyższego – „Uzasadnienia sądów odwoławczych nie muszą, a zwykle wręcz nie powinny zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu pierwszoinstancyjnego, lecz jedynie te z elementów, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do przedstawienia motywów wydanego przez ten sąd rozstrzygnięcia…”

(patrz: przykładowo postanowienie SN z dnia 24 maja 2022 r., I CSK 1434/22,

LEX nr 3390416). Natomiast, zgodnie z innymi orzeczeniami, wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. nakaz odniesienia się do zarzutów apelacji nie oznacza konieczności bezpośredniego odniesienia się do każdego argumentu apelanta. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały rozważone przed wydaniem orzeczenia (patrz: przykładowo postanowienie SN

z dnia 16 października 2020 r., I CSK 120/20, LEX nr 3077155; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13, LEX nr 1545029).

Analizując w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, należy odnieść się do zarzutu braku informacji o próbach mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu. Informacja o tym, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia stanowi jeden z wymogów formalnych, jakie powinien spełniać pozew (art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.). Wymóg ten ma na celu utrwalenie w społeczeństwie przekonania, że skierowanie sprawy do sądu zawsze powinno być poprzedzone próbą polubownego załatwienia sporu (red. A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, 2024, Legalis). Jak wynika

z analizy treści pozwu powódka – wbrew twierdzeniom pozwanego – zawarła informację

o próbie polubownego rozwiązania sporu poprzez wzmiankę o kierowaniu do pozwanego szeregu monitów oraz wezwań do zapłaty. Ponadto, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że powódka przed wystąpieniem z powództwem nie tylko wzywała pozwanego do spłaty zaległości, ale również informowała o możliwości restrukturyzacji zadłużenia. W związku z tym, w ocenie Sądu II instancji powódka dążyła do polubownego rozwiązania sporu, jednak próby te zakończyły się niepowodzeniem z uwagi na brak zainteresowania ze strony pozwanego.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że brak informacji co do prób mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu – ewentualnie przyczyn ich niepodjęcia –

co prawda stanowi brak formalny pozwu, jednak nie skutkuje on niemożnością nadania sprawie dalszego biegu. W konsekwencji nawet gdyby strona powodowa nie zawarła informacji w powyższym zakresie, to nie zachodziłyby podstawy do wezwania

jej do uzupełnienia braków pozwu w tym zakresie, a sam pozew nie mógłby zostać zwrócony z tego powodu (art. 130 § 1 k.p.c.) (red. E. Marszałkowska-K., I. G.,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, 2024, L.).

Brak próby polubownego rozwiązania sporu – jako wpływający na wynik sprawy – mógłby mieć znaczenie nie w kontekście informacji zawartej w treści pozwu, a w odniesieniu do wymogów określonych w art. 75c pr.bank., determinujących skuteczność wypowiedzenia umowy kredytu (obowiązek wezwania do spłaty zadłużenia, umożliwienie restrukturyzacji zadłużenia). Jednak pozwany nie zdecydował się na podniesienie zarzutów w tym kontekście, a Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach wyznaczonych przez apelację (art. 378 § 1 k.p.c.). Zresztą, wywody jurydyczne Sądu I instancji co do spełnienia przez powodowy bank wymogów określonych w art. 75c pr.bank. są bardzo precyzyjnie i szczegółowo wyjaśnione przez Sąd I instancji, a Sąd Apelacyjny je w pełni podziela. Stąd też ponowne ich przytaczanie w tym miejscu jest po prostu bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 359 k.p.c. poprzez zmianę postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 25 stycznia 2023 r. o skierowaniu stron do mediacji,

należy wskazać, że skierowanie stron do mediacji czy też późniejsze uchylenie postanowienia w tym zakresie nie ma bezpośredniego wpływu na wynik sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby strony wskutek skierowania do mediacji dokonały wiążących ustaleń co do roszczenia objętego pozwem. Ponadto, zarówno w treści pozwu, jak i podczas rozprawy w dniu 10 marca 2023 roku pełnomocnik powódki jednoznacznie wskazał, że nie wyraża zgody na skierowanie stron do mediacji. Brak zgody którejkolwiek ze stron na mediację, która ma dobrowolny charakter (art. 183

1 § 1 k.p.c.), uniemożliwia jej przeprowadzenie.

Sąd II instancji również nie podziela zarzutu naruszenia art. 248 k.p.c.

poprzez nierozpoznanie wniosku pozwanego o ujawnienie przez powoda pełnej dokumentacji dotyczącej spornej umowy kredytu. Wprawdzie Sąd

a quo formalnie nie oddalił złożonego wniosku, jednak Sąd II instancji uznał, że podlegał on pominięciu z jednej strony jako mający wykazać fakt nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś z drugiej jako zmierzający jedynie

do przedłużenia postępowania. W ocenie Sądu II instancji powódka uczyniła zadość spoczywającemu na niej ciężarowi dowodowemu i wykazała swoje roszczenie

tak co do zasady, jak i wysokości, oferując dostateczny materiał dowodowy w tym zakresie

w postaci m.in. poświadczonej za zgodność z oryginałem umowy kredytu wraz z aneksem, monitów, ostatecznego wezwania do zapłaty, wypowiedzenia umowy kredytu, wydruku

z bankowego systemu monitoringu dłużników, wydruku z historii spłaty kredytu. Jak słusznie zauważyła powódka, pozwany dysponuje własnym egzemplarzem spornej umowy,

bowiem umowa została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron (§ 15 ust. 10 umowy kredytu), co pozwany potwierdził własnoręcznym podpisem. W przypadku kwestionowania wysokości zadłużenia wykazanego przez stronę powodową, pozwany powinien zaoferować materiał dowodowy, z którego będzie wynikała inna wysokość zadłużenia, zgodnie z rozkładem ciężaru dowodowego wynikającego

z art. 6 k.c. oraz z jego uzupełnieniem na gruncie procesowym w postaci art. 232 k.p.c.

Jednocześnie należy zauważyć, że wniosek o ujawnienie dokumentacji złożony

przez pozwanego – wbrew argumentacji przedstawionej w tym zakresie w apelacji – dotyczył przede wszystkim innych umów kredytu łączących strony. Konstatacja ta znajduje potwierdzenie nie tylko w pismach procesowych pozwanego składanych na etapie postępowania przed Sądem I instancji, ale również w ust. I pkt 4 apelacji. W w/w części apelacji pozwany zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nierozpoznanie przez Sąd I instancji istoty zobowiązań wynikających z łączących strony umów kredytowych w wyniku niewykonania wniosku pozwanego o ujawnienie dokumentacji bankowej.

Fakt, że strony łączyły również inne umowy kredytu pozostaje irrelewantny dla oceny zasadności przedmiotowego powództwa, bowiem podstawę dochodzonego roszczenia stanowi umowa nr (...) kredytu w rachunku bieżącym w złotych zabezpieczonego hipoteką (...) i to jej zapisy mają znaczenie dla oceny zasadności

i wysokości roszczenia. Inne stosunki prawne łączące strony mogłyby mieć znaczenie

w przypadku podniesienia zarzutu potrącenia przysługujących stronom wierzytelności.

Jednak zgodnie z art. 203

(

1) § 2 k.p.c. pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później

niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia,

gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Podnosząc zarzut potrącenia, pozwany powinien go sprecyzować poprzez jednoznaczne określenie wierzytelności, których dotyczy,

oraz wskazanie faktów, na których ten zarzut opiera (red. A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, 2024, Legalis).

Mimo to pozwany nie zdecydował się na podniesienie wspomnianego zarzutu, a jedynie zasygnalizował, że w/w dokumentacja wskazuje na wysokość wzajemnych roszczeń spełnionych częściowo lub w całości. Jednocześnie pozwany nie wykazał,

aby kiedykolwiek złożył powódce oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności.

Z zeznań pozwanego złożonych na rozprawie w dniu 10 marca 2023 roku wynika,

że w 2020 roku prowadził on jedynie ustne rozmowy z prezesem (...)

w L. co do potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością przysługującą powódce.

Wbrew twierdzeniom pozwanego fakt, że marża banku przy ustalaniu wysokości oprocentowania zmiennego wskazana w aneksie nr (...) do umowy kredytu uległa wzrostowi

w stosunku do wartości podanej w umowie z dnia 17 sierpnia 2012 roku – odpowiednio

z 3 p.p. (§ 7 ust. 1 umowy) do 6,80 p.p. (ust. 8 aneksu), nie jest dowodem stosowania

przez powódkę nieuczciwych praktyk bankowych. Jak wynika z treści w/w aneksu,

strony wspólnie zdecydowały się na przedłużenie okresu kredytowania oraz wprowadzenie pewnych zmian do umowy, w związku z czym pozwany zgadzał się na modyfikację dotychczasowego stosunku prawnego kredytu. Sama okoliczność, iż marża banku uległa wzrostowi, a przez to stała się mniej atrakcyjna od pierwotnie ustalonej nie może świadczyć

o nieuczciwości powódki.

Za trafne Sąd II instancji uznał stanowisko Sądu Okręgowego w zakresie rzekomego wprowadzenia nieprawdziwych informacji do bankowego systemu wymiany informacji. Zarówno na etapie postępowania pierwszo-, jak i drugoinstancyjnego pozwany podnosił możliwość popełnienia przestępstwa przez powódkę, a mimo to nie złożył stosownego zawiadomienia i nie domagał się ścigania jako pokrzywdzony. Zasady logiki

oraz doświadczenia życiowego pozwalają przyjąć, że pozwany, gdyby rzeczywiście padł ofiarą przestępstwa oszustwa oraz kradzieży tożsamości, których negatywne skutki rzekomo odczuwa od wielu lat, z pewnością domagałby się ścigania w/w przestępstw. Mimo braku profesjonalnego pełnomocnika pozwany złożył sprzeciw od nakazu zapłaty wydanego

przez Sąd Okręgowy, składał pisma procesowe wraz z wnioskami dowodowymi

oraz stosownymi załącznikami, a także sam sporządził apelację od wyroku Sądu I instancji. W związku z tym, pozwany – mimo braku profesjonalnego wsparcia – jest osobą roztropną, posiadającą dostateczne rozeznania w dochodzeniu i obronie swoich praw. Dlatego też brak podjęcia przez pozwanego stosownych kroków na drodze prawnokarnej wskazuje,

że sam pozwany ma wątpliwości co do słuszności podnoszonych w tym zakresie twierdzeń,

a same twierdzenia należy uznać za przejaw obranej taktyki procesowej. W tym miejscu należy podkreślić, iż mimo zaprezentowanego przez Sąd Okręgowy stanowiska i ogólnego wskazania kroków, jakie należy podjąć w przypadku pokrzywdzenia przestępstwem, pozwany powielił dotychczasową argumentację, nadal nie podejmując żadnych kroków zmierzających do ścigania przestępstw, które miały zostać popełnione na jego szkodę.

Jednocześnie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie nie mogło dojść

do naruszenia przez powódkę ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim

(tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1028), bowiem przepisy tej ustawy nie mają zastosowania

w przedmiotowej sprawie. W/w ustawa zasadniczo swoim zakresem przedmiotowym obejmuje umowy o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość

tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie

swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi,

przy czym za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową

(art. 3 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim w zw. z art. 22

1 k.c.). Natomiast pozwany, zawierając sporną umowę kredytu, działał jako przedsiębiorca z uwagi na to, że kredyt został udzielony w celu finansowania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez pozwanego

(§ 1 ust. 2 pkt 1 umowy kredytu), a sama sprawa ma charakter gospodarczy.

Przechodząc do wniosków dowodowych zawartych w apelacji należy wskazać,

że stosownie do treści art. 368 § 1

2 k.p.c. powołując na etapie postępowania apelacyjnego nowe fakty lub dowody, należy uprawdopodobnić, że ich powołanie w postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później. Pozwany wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego dotyczącego całości zawieranych pomiędzy stronami umów kredytowych oraz złożył wniosek o wyznaczenie biegłego z dziedziny bankowości celem ustalenia wzajemnych rozliczeń z tytułu naruszenia przepisów pr.bank. W wyżej poczynionych rozważaniach Sąd II instancji odniósł się

do bezzasadności uzupełnienia materiału dowodowego przez przedłożenie dokumentów dotyczących innych umów kredytowych łączących strony. Rozważania te nie tracą

na swej aktualności w odniesieniu do wniosku dowodowego złożonego w tym zakresie

przez pozwanego. Fakty, które pozwany zamierzał wykazać tymi dowodami,

są bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu II instancji również wniosek o wyznaczenie biegłego z dziedziny bankowości celem ustalenia wzajemnych rozliczeń z tytułu naruszenia przepisów pr.bank.

nie zasługuje na uwzględnienie. Na etapie postępowania apelacyjnego ustawodawca ogranicza możliwość przedstawienia nowych faktów i dowodów, co ma podkreślić wyjątkowy charakter skorzystania z tej możliwości przez skarżącego. Uwzględnienie nowości zostało uzależnione od uprawdopodobnienia przez stronę, że ich powołanie nie było możliwe w postępowaniu przed sądem I instancji albo że potrzeba ich powołania wynikła później

(red. A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, 2024, Legalis; red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, 2024, Legalis). Jak wynika z akt sprawy, pozwany już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego kwestionował wysokość dochodzonego roszczenia, w tym w świetle rozliczeń stron związanych z innymi umowami kredytu. W związku z tym, potrzeba przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. bankowości nie ma nowego charakteru,

a pozwany miał obiektywną możliwość złożenia stosownego wniosku dowodowego

już na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym, czego jednak nie zrobił.

Stąd też wnioski te podlegały pominięciu na podstawie art. 381 k.p.c.

Niezależnie od tego należy podkreślić, że pozwany w ogóle nie podjął inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności wskazanych w art. 368 § 1

2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności argumentów apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji orzekł stosownie do treści art. 98 § 1, 1

1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c. Na koszty poniesione przez stronę powodową złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika powódki w kwocie 4.050,00 zł ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 w zw. § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).