Subwencja dla hotelu z programu Tarczy 2.0 do zwrotu. Sąd zmienił wyrok i zasądził 294 tys. zł

Powód (...) S.A. w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego Hotelu (...) sp. z o. o. w W. 294.017,07 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 263.823,71 zł od 23 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty. Zawnioskował o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

Podniósł, że w oparciu o rządowy program „Tarcza Finansowa 2.0 (...) Funduszu (...) dla Mikro, Małych i Średnich Firm” 26 lutego 2021 r. strony zawarły umowę subwencji finansowej nr (...)

(...) Na tej podstawie powód przekazał przeciwnikowi procesowemu 245.689,59 zł, a potem dodatkowo 286.718,24 zł. Pozwany zobowiązał się do zwrotu części tych świadczeń na warunkach określonych w umowie oraz w decyzji z 13 lipca 2022 r. Spłata miała zostać dokonana do 30 czerwca 2022 r. Powód bezskutecznie wezwał do wykonania tego obowiązku. Na dochodzoną kwotę składała się suma niezwróconej subwencji (263.823,71 zł) oraz skapitalizowane odsetki ustawowe (30.193,36 zł).

W nakazie zapłaty z 5 lutego 2024 r. wydanym w postępowaniu upominawczym Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w całości.

Sprzeciw od tego orzeczenia złożył pozwany. Wniósł o oddalenie powództwa. Zawnioskował o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W wyroku z 18 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego 17.026 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

W 2020 r. wybuchła pandemia choroby zakaźnej COVID – 19. Wywołała istotny spadek aktywności gospodarczej. W celu przeciwdziałania tym skutkom Rada Ministrów podjęła uchwałę z 27 kwietnia 2020 r. w sprawie „Tarczy Finansowej (...)dla małych i średnich firm”. Program ten miał zapobiec ryzyku zwolnień pracowników oraz masowej upadłości beneficjentów. Jego realizacja została powierzona powodowi na podstawie: art. 21a ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju; a także umowy ze Skarbem Państwa.

W ramach programu 26 lutego 2021 r. strony zawarły za pośrednictwem systemu bankowości elektronicznej umowę subwencji finansowej nr (...)

(...). Pozwany został w niej zakwalifikowany jako „MŚP”, to jest przedsiębiorcę, który nie jest mikrofirmą. Wskazał, że wysokość jego przychodów od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. wyniosła 573.568,39 zł, a od 1 października 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. 287.243,28 zł, co oznaczało spadek o ponad 50%.

Integralną część umowy stanowił Regulamin. Zgodnie z jego treścią w celu wyliczenia kwoty subwencji konieczne jest wykazanie wysokości: kosztów stałych od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. „lub” od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. (§ 6 ust. 1 lit. a); oraz spadku przychodów od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w porównaniu do danych odnotowanych w czasie od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., „lub” od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. w porównaniu do stanu istniejącego od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r. (§ 6 ust. 1 lit. b). W zakresach czasowych od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. przedsiębiorca powinien przedstawić predykcje wedle swojej najlepszej wiedzy, o ile dane rzeczywiste nie były dostępne. Uprawnienie do świadczenia powstaje, gdy wielkość spadku przychodów za okresy wskazane w § 6 ust. 1 lit. b jest większa lub równa 30% (§ 6 ust. 2). Uzyskana kwota nie może być wyższa niż 70% kosztów stałych wskazanych przez przedsiębiorcę za okresy z § 6 ust. 1 lit. a, ale nie więcej niż: 72.000 zł bądź 144.000 zł na osobę zatrudnioną, a łącznie maksymalnie 3.500.000 zł (§ 6 ust. 3 lit. a – lit. d). Wypłacone świadczenie podlega całkowitemu umorzeniu m.in. pod warunkiem że: przedsiębiorca dokona rozliczenia otrzymanej nadwyżki po 31 października 2021 r., nie później niż do 31 stycznia 2022 r. (§ 6 ust. 4 lit. b); a koszty stałe oraz wysokość przychodów wskazanych we wniosku zostały podane zgodnie ze stanem rzeczywistym (§ 6 ust. 4 lit. c). Gdyby w wyniku złożenia oświadczenia o rozliczeniu przedsiębiorca ustalił, uwzględniając rzeczywiste dane dotyczące prognozowanych przez siebie wskaźników, że należy mu się niższa kwota niż ta, jaką otrzymał, będzie zobowiązany do zwrotu części, do której nie był uprawniony (§ 6 ust. 7 lit. b).

W decyzji z 1 marca 2021 r. powód udzielił subwencji w wysokości 245.689,59 zł. 28 czerwca 2021 r. pozwany złożył odwołanie. Po jego rozpatrzeniu w decyzji z 2 lipca 2021 r. powód przyznał dodatkowo 286.718,24 zł. Łącznie wypłacona subwencja wyniosła 532.407,83 zł.

15 stycznia 2022 r. pozwany złożył oświadczenie o rozliczeniu. Wskazał, że z otrzymanych 532.407,83 zł należało mu się, w oparciu o prognozę, 383.712 zł. Stąd 29 czerwca 2022 r. zwrócił różnicę w wysokości 148.695 zł.

13 lipca 2022 r. powód wydał decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji. Wskazał w niej, że kwota objęta zwolnieniem wynosi 119.889,12 zł, stąd pozwany powinien dodatkowo zwrócić, ponad to co już przekazał, 263.823,71 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, gdyż termin spłaty nadwyżki minął 30 czerwca 2022 r.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy zważył, że przychody pozwanego od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. były o 64,93% niższe od tych, jakie uzyskał od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. Wedle powoda tożsamy warunek nie został spełniony w odniesieniu do okresu od stycznia do marca 2021 r. w porównaniu do stycznia, lutego i marca 2019 r., kiedy spadek wyniósł tylko 1,3%. Mimo to pozwany spełnił przesłankę uzyskania spornego świadczenia. Wynikało to z § 6 ust. 1 lit. b Regulaminu, w którym wskazano, że spadek przychodów można wykazać za okres porównawczy liczony w stosunku do czasokresu od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. „lub” od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. Użycie zacytowanego spójnika wprowadzało w zdanie alternatywę nierozłączną, a nie koniunkcję, i oznaczało, że w celu uzyskania subwencji pozwany miał prawo wyboru jednego z dwóch okresów, w którym należało liczyć spadek przychodów. Odmienna praktyka powoda jest sprzeczna z brzmieniem Regulaminu. Stąd pozwanemu należała się subwencja w rozmiarze 383.712 zł, to jest 70% „kosztów stałych”, które, jak wynika z definicji tego pojęcia, powinny być liczone za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. Skoro dobrowolnie zwrócił 148.695 zł to w pełni rozliczył się z otrzymanej kwoty 532.407,83 zł. Powyższe wyliczenia, które pozwany przedstawił w sprzeciwie od nakazu zapłaty, były rzetelne i zostały potwierdzone w opinii biegłego z zakresu rachunkowości. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

Apelację złożył powód. Zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 228 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie, że to dane przedstawione przez Ministerstwo Finansów dotyczące rzeczywistych kosztów stałych i przychodów – które były inne niż prognozy podane w umowie subwencji oraz w oświadczeniu z 15 stycznia 2022 r. – w kontekście wytycznych przekazanych za pośrednictwem Banku (...) (będących faktem powszechnie znanym), stanowiły podstawę do ustalenia prawidłowej kwoty subwencji, gdyż pozwany nie odnotował spadku przychodów od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. w porównaniu do okresu trwającego od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r.;

2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

1) pominiecie ustalonych w opinii biegłego rzeczywistych przychodów i kosztów stałych poniesionych przez pozwanego, a także tego, że wskaźniki prognozowane w umowie subwencji oraz w odwołaniu powinny być zastąpione danymi rzeczywistymi i na tej podstawie miała być ustalana kwota ewentualnej nadwyżki;

2) pominięcie, że, jak wynika z prawidłowej wykładni § 6 ust. 2 i ust. 3 Regulaminu, beneficjent był uprawniony do subwencji w wysokości 70% kosztów stałych za okresy wskazane w ust. 1 lit. a, gdy wielkość spadku przychodów za okresy wskazane w ust. 1 lit. b byłaby większa lub równa 30%, przy czym spełnienie warunku dla jednego z tych okresów nie było wystarczające do uznania przesłanki za spełnioną;

3. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że pozwanemu przysługiwało prawo wyboru jednego z dwóch okresów porównawczych opisanych w Regulaminie, chociaż, jak wynikało z § 6 ust. 2, uprawnienie to powstałby tylko wówczas, gdyby wielkość spadku przychodów za wszystkie okresy wskazane w ust 1 lit b była większa lub równa 30%;

4. art. 353

1 k.c. poprzez błędną, sprzeczną z zamiarem i wolą stron umowy, wykładnię znaczenia słowa „lub” użytego w § 6 ust. 1 lit a oraz lit b Regulaminu, i uznanie, że do uzyskania subwencji wystarczające jest spełnienie warunku dla jednego z okresów, podczas gdy dane prognozowane miały być zastąpione informacjami rzeczywistymi.

Z tych względów wniósł o:

1. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku wytycznych dotyczących rozliczania i zwrotu subwencji, na okoliczności wskazane w apelacji;

2. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3. zasądzenie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego i drugoinstancyjnego według norm przepisanych.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym opłaty za czynności pełnomocnika w wysokości podwójnej stawki minimalnej, według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja była zasadna.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że złożony w drugiej instancji wniosek dowodowy był zasadny. Dotyczył załączonych do apelacji dokumentów, które zawierały wydruki opublikowanych przez powoda materiałów szkoleniowych, w jakich opisano zasady wyliczania i rozliczania subwencji wypłacanej w oparciu o program „Tarcza Finansowa 2.0 …”. Dowody te nie obejmowały okoliczności, jak wskazano w apelacji „powszechnie znanych” w znaczeniu, jakiego użyto w art. 228 § 1 k.p.c., bo te powinny być wiadome każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi miejscowości, w której znajduje się siedziba sądu (patrz np. wyrok SN z 25 marca 2025 r., II USKP 102/23). Regulamin nakładał jednak w § 1 ust. 3 na beneficjenta, niezależnie od postanowień regulaminu, obowiązek zapoznania się ze wszystkimi przepisami prawa polskiego i prawa Unii Europejskiej mającymi zastosowanie do programu 2.0 oraz postanowieniami wszystkich dokumentów programowych. Zastrzegał także, że beneficjent, jako podmiot profesjonalny, nie będzie mógł powoływać się wobec (...) na nieznajomość bezwzględnie obowiązujących przepisów, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób wpływający na możliwość skorzystania z programu 2.0. Pozwany powinien zatem dokładnie przeanalizować jego przepisy, co wynika nie tylko z ogólnych zasad podwyższonej staranności obowiązujących każdy podmiot profesjonalny (art. 355 § 2 k.c.), ale było także wyraźnie ukształtowanym w umowie obowiązkiem. Użycie w apelacji błędnej terminologii nawiązującej do art. 228 k.p.c., który nie znajduje istotnie w tym przypadku zastosowania, nie pozbawia Sąd Apelacyjny możliwości rozpoznania tego zarzutu, który ma w istocie charakter materialnoprawny (treść wskazuje na naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c., co skarżący zarzuca w ramach naruszenia art. 353

(

1 )k.c.). Powinien to uczynić niezależnie od podniesionych zarzutów, ponieważ, zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a nie jej zarzutów (por. wyr. SN z 27.4.2000 r., I CKN 648/98, niepubl.). Musi zatem wziąć pod uwagę, w granicach zaskarżenia, wszystkie stwierdzone naruszenia prawa materialnego, procesowego i inne uchybienia, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (por. post. SN z 4.10.2002 r., III CZP 62/02).

Sąd Apelacyjny dostrzegł również, że w niniejszym postępowaniu gospodarczym obowiązywały reguły prekluzji procesowej unormowanej w art. 458

5 k.p.c. Wedle tego przepisu powód miał obowiązek zgłosić twierdzenia i dowody najpóźniej w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub potrzebne. Nie zrealizował tej powinności, gdyż dokumenty złożone przez niego wraz z apelacją mogły być przedstawione już po tym, gdy w piśmie procesowym z 10 stycznia 2025 r. pozwany zakwestionował zaprezentowaną przez inicjatora postępowania umowną wykładnię zasad wyliczania i przyznania spornego świadczenia (pismo procesowe pozwanego, k. 269 i nast.). Tym niemniej w judykaturze zasadnie się podnosi, że przepisy o prekluzji, wprowadzone przez ustawodawcę w celu realizacji zasady koncentracji i szybkości postępowania, nie mogą być stosowane kosztem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy (patrz np., wyrok SN z 5 listopada 2009 r., I CSK 158/09). Co za tym idzie, nie czynią niedopuszczalnym podejmowania z urzędu inicjatywy dowodowej na podstawie art. 232 zd. 2 k.p.c. (patrz, wyrok SN z 26 lutego 2009 r., IV CSK 409/08 i przywołane tam orzecznictwo). Prekluzja dowodowa obowiązuje w związku z tym w przypadku stron, lecz nie dotyczy sądu. Stąd Sąd Apelacyjny działając ex officio nie pominął załączonych do apelacji dokumentów – które stały się dowodami bez wydania odrębnego postanowienia (art. 243

2 k.p.c.) – bo dotyczyły istotnej w sprawie okoliczności związanej z tym, czy zastosowana przy wyrokowaniu w drugiej instancji i proponowana przez powoda wykładnia treści stosunku prawnego stron miała oparcie w obowiązujących regulacjach.

Na aprobatę zasługiwały ustalenia faktyczne, na jakich oparto zaskarżone orzeczenie (art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.). Powód powołał się co prawda w apelacji na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., niemniej albo nie kwestionował ustaleń powziętych przy orzekaniu w pierwszej instancji, a jedynie wskazał na pominięcie niektórych faktów; bądź zarzucił w istocie uchybienie przepisom kodeksu cywilnego. Z tych względów zarzuty te zostały zbadane w ramach analizy materialnej podstawy zaskarżonego wyroku.

Dokonując tej oceny Sąd Apelacyjny zważył, że początkowo powód rzeczywiście nie przedstawił szczegółowych wyliczeń, w oparciu o które określił rozmiar swojego roszczenia – dane takie zaprezentował dopiero w apelacji. Nie był to jednak brak, który stał na przeszkodzie zweryfikowaniu zasadności zgłoszonego żądania. Złożone dowody oraz przytoczona w powództwie podstawa faktyczna były wystarczające do dokonania właściwej interpretacji treści spornej czynności prawnej, a co za tym idzie prześledzenia prawidłowości rozliczenia subwencji i określenia, czy powinna zostać zwrócona w kwocie objętej żądaniem pozwu.

W celu przeprowadzenia tej analizy należy najpierw wskazać, że prawidłowe jest zapatrywanie wyrażone w doktrynie, wedle którego choć wzorzec umowy wyznacza treść stosunku prawnego, to jednak jest w istocie oświadczeniem woli wyrażonym przez proporenta. Skoro więc na jego brzmienie wpływ ma tylko jedna ze stron, nie powinien być wykładany w oparciu o zgodny cel i zamiar kontrahentów, to jest według przesłanek unormowanych w art. 65 § 2 k.c. (patrz np. Legalis. red. K. Osajda. Prawo zobowiązań – część ogólna. Tom 5. Wydanie 3. 2019 r., s. 729, n.b. 135 i 136). Trzeba odnotować, że odmienny pogląd wyrażany jest w orzecznictwie. Przyjmuje się w nim, głównie, lecz nie wyłącznie na bazie stosunków ubezpieczenia, że choć ogólne warunki umów stanowią wzorzec tworzony przez jedną ze stron, podlegają wykładni z uwzględnieniem dyrektyw zawartych w obu paragrafach art. 65 k.c. (patrz np.: wyrok SN z 14 kwietnia 2016 r., II CSK 445/15; wyrok SN z 6 lutego 2015 r. II CSK 327/14; postanowienie SN z 13 czerwca 2013 r., IV CNP 80/12; postanowienie SN z 22 lipca 2005 r., III CZP 49/05; wyrok SN z 2 grudnia 1998 r., I CKN 278/980).

Także jednak gdyby to ostatnie założenie uznać za prawidłowe, proponowana przez pozwanego i zastosowana przez Sąd Okręgowy subiektywna metoda interpretacji oświadczenia woli nie mogła mieć zastosowania do Regulaminu. Wynikało to już z tego, że strony bezspornie inaczej rozumiały jego treść w części, jaka odnosiła się do istotnych w sprawie klauzul. W judykaturze słusznie się podnosi, że w takiej sytuacji konieczne jest dokonanie wykładni metodą obiektywną (patrz: wyrok SN z 31 sierpnia 2017 r., V CSK 675/16, wyrok SN z 29 maja 2015 r., V CSK 446/14; wyrok SN z 19 lutego 2014 r., I PK 293/13). Na tym etapie przeprowadza się rekonstrukcję znaczenia treści złożonych oświadczeń woli z perspektywy racjonalnego odbiorcy przy założeniu dokonania przez niego starannych zabiegów interpretacyjnych. Istotne w niniejszej sprawie jest to, że wykładnię tę należy zacząć od ustalenia sensu wynikającego z reguł językowych, które uwzględnią nie tylko interpretowane postanowienie, ale także kontekst, tak żeby nie było sprzeczne z pozostałymi składnikami wypowiedzi. Założenie to ma swoje źródło w dyrektywie interpretacyjnej przyjmującej racjonalne działanie uczestników obrotu prawnego (patrz np. wyrok SN z 7 października 2016 r., I CSK 327/15; wyrok SN z 10 lutego 2016 r., I CSK 1/15; wyrok SN z 2 grudnia 2011 r., III CSK 55/11; wyrok SN z 5 marca 2010 r., IV CSK 382/09; wyrok SN z 23 czerwca 2005 r., II CK 739/04).

Zasady przyznawania i wyliczania subwencji, które podlegały wykładni w oparciu o powyższe reguły, zostały opisane w tożsamy sposób w Regulaminie w brzmieniu obowiązującym od 5 lutego 2021 r. i od 18 listopada 2021 r. (Regulamin, k. 29 i nast., k. 50 i nast.).

Ich interpretacja nie pozwalała na utrzymanie stanowiska Sądu Okręgowego, że użyte w § 6 ust. 1 lit. b. słowo „lub” powinno być rozumiane dosłownie jako alternatywa nierozłączna, lecz przy uwzględnieniu kontekstu i całości regulacji obowiązujących strony. Sąd natomiast zinterpretował je w sposób stosowany generalnie przy wykładni abstrakcyjnych norm kierowanych do ogółu społeczności lub wybranych grup społecznych, np. zawartych w aktach prawnych, nie zaś związanych indywidualnym węzłem obligacyjnym, co nie było prawidłowe i świadczy o naruszeniu art. 65 § 1 i 2 k.c.

To czy rzeczywiście przytoczona powyżej regulacja dawała pełną dowolność w wyborze przesłanek objętych alternatywą, należało wnioskować z kontekstu. Potwierdzają to przykłady z obrotu prawnego, w którym cytowany spójnik jest wykorzystywany w różnych znaczeniach. Niekiedy pełni rolę ekskluzji. Jest tak np. w art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, ze zm.), w której wskazano, stosując w istocie alternatywę rozłączną, że prawo do renty rodzinnej ma małżonka rozwiedziona „lub” wdowa. W art. 70 ust. 1 pkt 2 powyższego aktu prawnego zacytowany funktor występuje raz jako łączący a w innym przypadku rozdzielający (patrz, wyrok SN z 9 maja 2007 r., I UK 353/06). Także Sąd Okręgowy uznał, że „lub” użyte w § 6 ust. 1 lit. a nosiło cechy koniunkcji – choć, co trzeba odnotować, oparł się na nieprawidłowym, jak zostanie niżej rozwinięte, przekonaniu wedle którego należna pozwanemu subwencja zawsze powinna być wyliczana jako procent kosztów stałych za oba okresy wskazane w tym przepisie.

Zastosowana w pierwszej instancji interpretacja klauzuli kontraktowej pomijała kontekst, w jakim została użyta. W wyniku tego bezpodstawnie założono, że stanowiła normę, w której kompleksowo opisano warunki decydujące o przyznaniu subwencji. W istocie wskazano w niej jedynie dane, które są niezbędne do ustalenia istnienia i rozmiaru uprawnienia subwencyjnego. Sąd Okręgowy pominął natomiast, lub nie nadał dostatecznej wagi, innym kluczowym przepisom, które decydowały: o celu (§ 3 ust. 2 i ust. 3), warunkach powstania (§ 6 ust. 2) i wysokości (§ 6 ust. 3) świadczenia; a także o tym czy wstępnie podane przez beneficjenta informacje, oparte częściowo na predykcjach, są „zgodne ze stanem rzeczywistym” ustalanym w momencie dokonywania rozliczenia (§ 6 ust. 4 lit. c; § 6 ust. 7 lit. b) i w związku z tym, czy wypłacona kwota podpada pod umorzenie (§ 6 ust. 4), bądź zwrot w drodze rozliczenia (§ 6 ust. 5).

Na skutek tych zaniechań uznano, że subwencja może rekompensować do 70% kosztów stałych za wszystkie wnioskowane przez uprawnionego okresy nawet wówczas, gdy w jednym z nich przedsiębiorca w zasadzie w ogóle nie odnotuje spadku przychodów lub spadek na poziomie minimalnym – jak to było w przypadku pozwanego. Założenie takie, zaproponowane również w niewiążącej co do ocen prawnych opinii biegłego, jest sprzeczne z literalnym brzmieniem postanowień Regulaminu. Z § 6 ust. 2 i ust. 3 lit. a można wywnioskować, że rekompensata całości „kosztów stałych” – które, uwzględniając definicję zacytowanego pojęcia, stanowią stratę poniesioną od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. oraz od 1 stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r. (§ 2, strona 6 Regulaminu) – należy się wówczas, gdy dojdzie do wymaganego spadku przychodów nie w jednym, ale, jak wyraźnie wskazano, za oba „okresy” podane w § 6 ust. 1 lit. b. Także w § 6 ust. 4 lit. c oraz ust. 7 lit. b wprost unormowano, że wymagany poziom uszczerbku – który na etapie składania wniosków jest częściowo prognozowany wedle „najlepszej wiedzy” wnioskodawcy – musi realnie wystąpić. Oznacza to, że przedsiębiorca nie jest uprawniony do subwencji, gdy nie poniesie wymaganej stosunkiem umownym straty majątkowej. Tłumaczy to też w pełni znaczenie, w jakim zarówno w § 6 ust. 1 lit. a oraz lit. b użyto alternatywy nierozłącznej „lub”. Wprawdzie pozwala ona wnioskodawcy na wykazanie tylko jednego z dwóch bądź łącznie obu okresów decydujących o przyznaniu świadczenia, ale, wbrew stanowisku pozwanego i Sądu Okręgowego, możliwość wyboru nie była dowolna, bo zależała od tego, czy i w którym z tych czasokresów przedsiębiorca rzeczywiście spełnił warunki do wypłaty, to jest odnotował co najmniej trzydziestoprocentowy spadek przychodów w odniesieniu do dat porównawczych. Koreluje to z opisaną w Regulaminie funkcją subwencji. Jest nią m.in. ochrona beneficjenta przed utratą płynności i stabilności finansowej (§ 3 ust. 3 Regulaminu), a nie dokonywanie przysporzeń finansowych, które są nieuzasadnione jego sytuacją ekonomiczną i rekompensują tylko hipotetyczną, prognozowaną, a nie realnie poniesioną stratę. Przeznaczanie subwencji, pochodzącej ze środków publicznych, na cele związane z dokonywaniem przysporzeń na rzecz pojedynczych podmiotów gospodarczych, a nie na realizację zadań służących dobru ogółu społeczeństwa, byłoby też nie do pogodzenia z zasadami słuszności, które również należy uwzględniać przy dokonywaniu wykładni metodą obiektywną (art. 65 § 1 k.c.). Dodatkowym argumentem za prawidłowością opisanej wyżej interpretacji rozwiązań kontraktowych był załączony do apelacji opublikowany przez powoda materiał informacyjny. Informacje te, jak podniósł pozwany, nie musiały być znane stronom w momencie zawarcia spornej czynności prawnej, bo opublikowano je najpóźniej do stycznia 2022 r. (k. 340). Tym niemniej potwierdzały, w tym m.in. na przykładach podanych na k. 326 i k. 330 v, że tożsame reguły rozliczania świadczenia subwencyjnego co z punktu widzenia normatywnego odbiorcy oświadczenia woli były stosowane w obrocie i powinny być znane beneficjentowi, gdyby działał z należytą starannością w momencie rozliczania subwencji, co miało miejsce 15.01.2022 r..

Dokonana w ten sposób wykładnia prowadziła do wniosku, że pozwanemu należała się subwencja tylko za ten okres, w którym nastąpił wymagany przez stosunek prawny spadek przychodów o co najmniej 30%. Wbrew temu co podnosił w pierwszej instancji i na etapie przedprocesowym, spełnienia tej przesłanki nie należało oceniać na podstawie informacji, jakie podał w momencie składania wniosku, bo dane te częściowo bazowały na prognozach (§ 6 ust. 1 lit. a ii oraz lit. b ii). Ostatecznie subwencja podlega rozliczeniu w oparciu o rzeczywiste wskaźniki spadku przychodów, na co wprost wskazano w § 6 ust. 4 lit. c oraz w § 6 ust. 7 lit. b Regulaminu. Nie było sporne, że pozwany spełnił to kryterium w okresie porównawczym, który odnosił się do dat od 1 listopada do 31 grudnia 2020 r. Świadczenie należne za ten czas zasadnie wyliczono i przyznano w rozmiarze 119.889,12 zł, to jest w maksymalnej dopuszczonej przez stosunek umowny wysokości 70% kosztów stałych, które wynosiły 171.270,17 zł (oświadczenie powoda, k. 26 v; 171.270,17 zł kosztów stałych x 70% = 119.889,12 zł). Inaczej było w drugim relewantnym przy wyliczaniu subwencji okresie porównawczym obejmującym stan od 1 stycznia do 31 marca 2019 r., wobec tego co odnotowano od 1 stycznia do 31 marca 2021 r. Rzeczywisty, nie zaś wstępnie prognozowany, spadek przychodów wyniósł wówczas tylko 3% (376.890,80 zł w 2021 r. wobec 389.117,49 zł w 2019 r.), zamiast wymaganych 30%, co wynikało z niekwestionowanych danych podanych przez samego pozwanego (oświadczenie o rozliczeniu, k. 26 v), jak też częściowo z wyliczeń zawartych w opinii (opinia, k. 247).

W oparciu o początkowo podane informacje otrzymał łącznie 532.407,83 zł (decyzja, k. 25; potwierdzenia przelewów, k. 73, 74). W ramach rozliczenia powinien więc zwrócić różnicę pomiędzy tą kwotą a sumą, do uzyskania której był uprawniony. Przy uwzględnieniu, że w ramach dobrowolnego rozliczenia oddał 148.695 zł (oświadczenie powoda, k. 27), do zwrotu pozostało 263.823,71 zł (532.407,83 zł wypłaconej subwencji - 148.695 zł subwencji dobrowolnie zwróconej - 119.889,12 zł umorzonej subwencji, którą uprawniony miał prawo zachować).

Termin wymagalności powyższego roszczenia został początkowo unormowany w § 6 ust. 6 w zw. z § 6 ust. 5 lit. b Regulaminu w wersji obowiązującej od 18 listopada 2021 r. (k. 57 v). Zgodnie z tą normą beneficjent powinien zwrócić część subwencji, do której nie był uprawniony, nie później niż do 15 marca 2022 r. Następnie, w trybie zmiany wzorca umownego opublikowanej na stronie internetowej (...) w oparciu o § 2 ust. 3 lit. d umowy (umowa, k. 16), termin ten przedłużono do 30 czerwca 2022 r. (wydruk ze strony internetowej, k. 140). Co prawda już od dnia następnego od tej daty pozwany popadł w opóźnienie i od tego momentu można było żądać od niego odsetek ustawowych unormowanych w art. 481 § 1 k.c., niemniej na etapie przedprocesowym jak i w toku postępowania sądowego powód domagał się tych świadczeń dopiero od 16 września 2022 r. (decyzja, k. 28). W niniejszej sprawie zbiorczo dochodził roszczeń odsetkowych powstałych od powyższej daty do 23 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 30.193,36 zł, co było dopuszczalne (art. 482 § 1 k.c.; patrz: postanowienie SN z 7 grudnia 2022 r., I UZ 12/22; wyrok SN z 7 lutego 2023 r., II CSKP 338/22). W konsekwencji zasadnie żądał zasądzenia tych kwot oraz świadczenia głównego, łącznie 294.107,07 zł (30.193,36 zł skapitalizowanych odsetek + 263.823,71 zł świadczenia głównego).

Odsetki ustawowe za opóźnienie w zwrocie subwencji należały się mu także za okres, który nie był objęty kapitalizacją, to jest po 23 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty (art. 481 § 1 k.c.).

Z tych wszystkich względów powództwo zostało w całości uwzględnione.

Modyfikacji podlegało też pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Ich zwrot należał się powodowi, bo wygrał sprawę w całości (art. 98 § 1 k.p.c.). Pozwany powinien uiścić na jego rzecz 21.842 zł (11.025 zł, opłata sądowa od pozwu; 17 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa; 10.800 zł, opłata za czynności pełnomocnika, § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm., dalej: „rozp.r.pr.”) wraz z odsetkami (art. 98 § 1

1 k.p.c.).

Z tych względów orzeczono jak w pkt I sentencji w oparciu o art. 386 § 1 k.p.c.

Także o kosztach procesu za drugą instancję rozstrzygnięto w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 § 1 k.p.c.). Apelacja została uwzględniona w całości, zatem powodowi należał się zwrot 22.701 zł, które poniósł do celowego dochodzenia swoich praw, wraz z odsetkami (art. 98 § 1

1 k.p.c.). Na kwotę tę składała się opłata: za czynności pełnomocnika (8.100 zł, § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozp.r.pr.), a także sądowa od apelacji (14.601 zł).

Mając to na uwadze orzeczono jak w pkt II sentencji na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.

Magdalena Natalia Pankowiec