Były instalator podsłuchów w MO zachowa emeryturę policyjną w dotychczasowej wysokości

Decyzją z 8.07.2017 r., Nr (...), Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 708 z późn. zm.) oraz na podstawie otrzymanej z IPN informacji z 22.05.2017 r., ponownie ustalił wysokość emerytury S. W. na dzień 1.10.2017 r. na kwotę 1.329,60 zł.

Decyzją z 8.07.2017 r., Nr (...), Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 22a w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 708 z późn. zm.) oraz na podstawie otrzymanej z IPN informacji z 22.05.2017 r., ponownie ustalił wysokość emerytury S. W. na dzień 1.10.2017r. na kwotę 1.000 zł.

Odwołanie od powyższych decyzji złożył S. W., zaskarżając je w całości. Wniósł o ich zmianę i ustalenie zgodnie z obowiązującym prawem zaopatrzeniowym, że odwołującemu przysługuje emerytura policyjna w wymiarze 80% podstawy jej wymiaru i w odpowiadającej temu wysokości, to jest w kwocie uwzględniającej należne podwyższenia, przy takim jak podany w prawidłowej decyzji jej wymiarze oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego się kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu emerytalno-rentowego wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 14 września 2021 r.:

1. zmienił częściowo zaskarżoną decyzję z dnia 8.07.2017 r. NR (...) i stwierdził, że od 1.10.2017 r. nie było podstaw do przeliczenia wysokości emerytury S. W. przez zastosowanie co do okresu od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. art. 15 c ustawy z dnia 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin,

2. zmienił częściowo zaskarżoną decyzję z dnia 8.07.2017 r. NR (...) i stwierdził, że od 1.10.2017 r. nie było podstaw do przeliczenia wysokości renty S. W. przez zastosowanie co do okresu od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. art. 22 a ustawy z dnia 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin,

3. w pozostałym zakresie odwołania oddalił,

4. koszty zastępstwa prawnego między stronami wzajemnie zniósł.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że S. W. urodził się (...) Ukończył Technikum M.-Elektryczne we W.. W dniu 27.04.1971 r. złożył podanie o przyjęcie do pracy w Milicji Obywatelskiej. Podanie to zostało uwzględnione. Z dniem 1.06.1971 r. został przyjęty do służby w MO w okresie służby przygotowawczej w Sekcji I A Wydziału (...) w O.. Wydział T był podzielony na sekcje: I A – zakładania podsłuchów, I B – odsłuchu podsłuchu pokojowego, Sekcję II – fotografii operacyjnej, podglądu i tajnych przeszukiwań, Sekcja III – instalacji i eksploatacji podsłuchu telefonicznego oraz Sekcja IV – eksploatacji podsłuchu pokojowego. W Wydziale T był również referat konserwacji sprzętu, który prowadził konserwację sprzętu w Wydziale i naprawiał sprzęt zapisujący. Wydział T pracował na potrzeby innych Wydziałów, w tym Wydziału II (zajmującego się kontrwywiadem wojskowym), Wydziału III (zajmującego się opozycją), Wydziału IV (zajmującego się kościołem) i Wydziału VI (zajmującego się przestępstwami w gospodarce narodowej). W okresie od 11.02.1974 r. do 12.07.1974 r. odwołujący odbył kurs specjalistyczny pionu (...) SB MSWiA – m.in. w celu usunięcia występujących u niego braków w zakresie znajomości pracy operacyjno-technicznej. Z dniem 1.06.1974 r. odwołujący został mianowany funkcjonariuszem stałym. Z dniem 1.01.1975 r. otrzymał stanowisko referenta techniki operacyjnej Sekcji I A. Z dniem 1.06.1975 r. został przeniesiony do dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego MO w O.. Z dniem 1.10.1975 r. został zaliczony w etatowy stan podchor. (...) im. F. D. w L.. Z dniem 30.06.1978 r. został zdjęty ze stanu ww. szkoły i oddany do dyspozycji Komendanta Wojewódzkiego MO w O. oraz mianowany na stanowisko starszego inspektora w Wydziale T. Z dniem 13.12.1981 r. powierzono mu obowiązki cenzora Wojewódzkiego (...) Cenzury. Obowiązki te pełnił do 16.08.1982 r. Następnie zajmował stanowisko starszego inspektora sekcji I Wydziału Zabezpieczenia Operacyjnego SB. Z dniem 1.03.1983 r. został mianowany kierownikiem Sekcji I tego Wydziału a z dniem 1.08.1983 r. kierownikiem Sekcji T Wydziału Zabezpieczenia Operacyjnego SB.

Z dalszych ustaleń Sądu wynika, że w okresie od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. odwołujący był zatrudniony na stanowisku konserwatora aparatury i sprzętu techniki operacyjnej. Do jego obowiązków należało konserwowanie i naprawa sprzętu używanego do instalowania i wykonywania podsłuchów: kabli, magnetofonów, łącznic, sprawdzał zasięg urządzeń, podłączał baterie. W tym okresie wykonywał również czynności polegające na zakładaniu i demontowaniu podsłuchów. W 1971 r., po wybuchu auli Wyższej Szkoły (...) w O., został oddelegowany do O. w celu zakładania podsłuchów mających wyjaśnić kwestię związane z tym wybuchem i odnalezienie jego sprawców. W lipcu 1974 r. odwołujący ukończył kurs specjalistyczny pionu (...) SB MSWiA, uzyskując ocenę bardzo dobrą z przedmiotu – W. zagadnienia pracy operacyjnej. Po ukończeniu tego kursu jego obowiązki obejmowały już na stałe instalację sprzętu pracy operacyjnej, tj. podsłuchów. Czynności te wykonywał do chwili zakończenia służby w MO, w tym w całym okresie zatrudnienia w (...) w O.. W okresie zajmowania stanowiska cenzora Wojewódzkiego (...) Cenzury obowiązki odwołującego obejmowały kontrolę rozmów telefonicznych w (...) i (...) w O.. Wykonując te obowiązki odwołujący wykazał pełne zaangażowanie, zdyscyplinowanie, wysoki stopień mobilności i dyspozycyjności. Za wzorowe wykonywanie obowiązków cenzora został wyróżniony przez Dyrektora Departamentu (...) nagrodą pieniężną. W latach 1980-1981 i w 1985 r. odwołujący był oddelegowany odpowiednio do: WUSW w K. i WUSW P., gdzie realizował zadania specjalne, wykorzystując posiadane wiadomości w zakresie podsłuchów. Za wykonanie zadań specjalnych na terenie K. został nagrodzony premią Komendanta Wojewódzkiego MO w K. oraz wystąpiono o odznaczenie go Złotym Krzyżem Zasługi.

S. W. przeszedł pozytywnie weryfikację. Służbę w Policji pełnił do dnia 15.06.1998 r. Decyzją z 6.07.1998 r. zostało mu przyznane prawo do policyjnej renty inwalidzkiej od dnia 15.06.1998 r. Decyzją z 6.07.1998 r. zostało mu przyznane prawo do emerytury policyjnej od dnia 15.06.1998 r.

Na skutek zmiany przepisów ustawy, po pozyskaniu informacji z Instytutu Pamięci Narodowej o przebiegu służby wskazującej, że S. W. od 1.06.1971 r. do 31.07.1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, organ rentowy przeliczył emeryturę i rentę odwołującego.

Sąd Okręgowy wskazał, że zastosowane wobec wnioskodawcy przepisy wprowadzono na mocy art. 1 ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2016 r. Zgodnie z art. 15c, w przypadku osoby, która pełniła „służbę na rzecz totalitarnego państwa” i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi: 0 % podstawy wymiaru - za każdy rok tej służby a przy tym, emerytury nie podwyższa się zgodnie z art. 15 ust. 2 i 3 ustawy nowelizowanej, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Analogiczne rozwiązanie co do renty zawiera art. 22a. Jednocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenie, zgodnie z którym wysokość emerytury i renty ustalonej zgodnie z art. 15c ust.1 i 2 i z art. 22 a ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury i odpowiednio renty wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd stwierdził, że znany jest mu fakt zwrócenia się przez Sąd Okręgowy w Warszawie z zapytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego z uwagi na powzięte wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP przepisów art. 15c, art. 22a oraz art. 13 ust. 1 lit. 1c w związku z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. 2016 poz. 2270). Wątpliwości te zostały szeroko przedstawione w postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2018 r. (sygn. akt XIII 1U 326/18), sprawa zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym w dniu 27 lutego 2018 r. pod sygn. P 4/18, lecz do chwili obecnej nie zostało wydane rozstrzygnięcie.

Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę, że wyrokiem z dnia 16.06.2021 r. w sprawie P 10/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22a ust. 2 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...)Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin jest zgodny z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu jednak, mimo faktu procedowania przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie przepisów będących podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, okoliczności faktyczne pozwalały na wyrokowanie bez potrzeby weryfikowania konstytucyjności przepisów przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd miał na uwadze, że w analogicznej sprawie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20), wskazując kierunki interpretacyjne powołanych powyżej przepisów.

Sąd podkreślił, że Informacja Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dotycząca przebiegu służby nie jest dla niego wiążąca. Zgodnie z ww. uchwałą Sądu Najwyższego z 16.09.2020 r., Sąd Okręgowy uznał, że nie wystarczy pełnić służby w jednostkach wymienionych w art. 13b ustawy dezubekizacyjnej, ale służba ta musi mieć cechy „służby na rzecz totalitarnego państwa” w rozumieniu przywołanej powyżej uchwały SN w sprawie III UZP 1/20.

Sąd Okręgowy wskazał, że z pisma IPN z dnia 9.04.2021 r. wynika, że organ rentowy przyjmował, że odwołujący pełnił służbę, o której mowa w art. 13b ust. 1 pkt 5e tiret 7 (tj. był słuchaczem/studentem Wyższej Szkoły (...) w L.) a w pozostałym okresie pełnił służbę, o której mowa w art. 13b ust. 1 pkt 5 lit. d tiret 5 i 9.

W ocenie Sądu pierwszej instancji brak było podstaw, aby uznać, że w spornym okresie od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. W tym okresie S. W. był słuchaczem/studentem Wyższej Szkoły (...) w L..

Jak stwierdził Sąd, w toku postępowania nie zostały ujawnione okoliczności, świadczące o tym, że w okresie od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. odwołujący uczestniczył w czynnościach i akcjach, które można by uznać za naruszające prawa i wolności innych obywateli. Sąd uznał zatem, że działanie odwołującego w tym okresie nie było ukierunkowane na realizowanie zadań i funkcji charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego.

Odmienna sytuacja zachodzi, w ocenie Sądu pierwszej instancji, co do pozostałego spornego okresu: od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. W ocenie Sądu z materiału dowodowego wynika, że S. W. w okresie od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. zajmował się konserwowaniem i naprawą sprzętu używanego do instalowania i wykonywania podsłuchów oraz instalowaniem podsłuchów, a w okresie od 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. zajmował się instalacją sprzętu podsłuchów i podsłuchiwaniem.

W ocenie Sądu Okręgowego czynności S. W., dotyczące naprawy i konserwacji sprzętu używanego do podsłuchów oraz instalowania tego sprzętu i podsłuchiwania, należało uznać za naruszające podstawowe prawa i wolności człowieka i skutkujące uznaniem, że odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu przedstawionym przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20).

Sąd pierwszej instancji zauważył, że Wydział T, w którym pracował odwołujący, zajmował się podsłuchami, przy czym odwołujący zeznał, że Wydział T pracował na potrzeby innych Wydziałów, w tym Wydziału II (zajmującego się kontrwywiadem wojskowym), Wydziału III (zajmującego się opozycją), Wydziału IV (zajmującego się kościołem) i Wydziału VI (zajmującego się przestępstwami w gospodarce narodowej). Wynika to jednoznacznie także z przepisów, dotyczących zakresu działania i struktury Wydziału T, nadesłanych przez IPN (k. 154-157a.s.). Sąd uznał, że z powyższego wynika, iż Wydział T pracował m.in. na potrzeby wydziałów, które co do zasady zajmowały się działalnością, charakterystyczną dla państwa totalitarnego, tj. inwigilacją i zwalczaniem wszelkich ruchów wolnościowych, zwalczaniu opozycji politycznej i Kościoła (...), łamaniem praw człowieka. Zdaniem Sądu, odwołujący, zajmując się w okresie od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. instalowaniem podsłuchów oraz podsłuchiwaniem wspierał działania charakterystyczne dla państwa totalitarnego i podejmowane na ich szkodę obywateli i naruszające ich prawa. W ocenie Sądu taki sam charakter miały działania odwołującego polegające na przygotowywaniu sprzętu, używanego do podsłuchów oraz jego konserwowaniu. Te czynności bezpośrednio bowiem zapewniały możliwość zakładania podsłuchów i podsłuchiwania. Oceny tej nie zmienił fakt, iż Wydział T wykonywał podsłuchy również na rzecz wydziałów, których działalność można zaakceptować, np. zajmującego się przestępstwami w gospodarce narodowej. Sąd miał również na uwadze, że z akt osobowych odwołującego wynika, iż działalność w zakresie podsłuchów prowadził z pełnym zaangażowaniem. W latach 1980-1981 i w 1985 r. odwołujący był np. oddelegowany odpowiednio do: WUSW w K. i WUSW P., gdzie realizował zdania specjalne, wykorzystując posiadane wiadomości w zakresie podsłuchów. Za wykonanie zadań specjalnych na terenie K. został nagrodzony premią Komendanta Wojewódzkiego MO w K. oraz wystąpiono o odznaczenie go Złotym Krzyżem Zasługi (wniosek personalny k. 119 akt IPN i k. 125 akt IPN).

W ocenie Sądu Okręgowego cechom działalności na rzecz państwa totalitarnego odpowiada również działalność S. W. w okresie, gdy zajmował stanowisko cenzora Wojewódzkiego (...) Cenzury. Odwołujący zeznał, że jego obowiązki obejmowały kontrolę rozmów telefonicznych w (...) i (...) w O.. Sąd wskazał, że z akt osobowych wynika, iż także i te obowiązki wykonywał z pełnym zaangażowaniem. W opinii służbowej z dnia 9.02.1983 r. wskazano że wykonując te obowiązki wykazał pełne zdyscyplinowanie, wysoki stopień mobilności i dyspozycyjności (k. 125 kat IPN w formie elektronicznej). Za wzorowe wykonywanie obowiązków cenzora został też wyróżniony przez Dyrektora Departamentu (...) nagrodą pieniężną (opinia służbowa k. 134 akt IPN w formie elektronicznej). Zdaniem Sądu także obowiązki odwołującego jako cenzora, polegające na kontrolowaniu rozmów obywateli, naruszały ich prawa i wolności oraz były charakterystyczne dla działalności państw totalitarnego. Sąd uznał więc, że odwołujący w okresie od 13.12.1981 r. do 16.08.1982 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu przedstawionym przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że służba odwołującego jedynie w okresie od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. (okres (...) w L.) nie przejawiała się łamaniem praw człowieka i obywatela na rzecz komunistycznego ustroju totalitarnego, zaś w pozostałym spornym okresie służba odpowiadała takim cechom.

Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, że skoro służba wnioskodawcy w okresie od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. nie spełniała kryteriów wskazanych art. 15c, ani w art. 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, nie było podstaw do zastosowania ww. przepisów do tego okresu. W pozostałym zakresie odwołania Sąd uznał za niezasadne, gdyż służba odwołującego w okresach: od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. odpowiadała cechom służby na rzecz państwa totalitarnego.

Z tych względów na podstawie art. 477

14 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku.

Wobec częściowego uwzględnienia każdego z odwołań, Sąd o kosztach zastępstwa prawnego orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., znosząc je wzajemnie.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożył organ emerytalno-rentowy, jak również odwołujący S. W..

Organ emerytalno-rentowy zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

a. art. 327

1 §1 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej i wskazania podstawy prawnej na podstawie, której Sąd I instancji ustalił wysokość policyjnej emerytury i renty inwalidzkiej Odwołującemu z pominięciem art. 13b w związku z art. 15c ust. 1-3 i art. 22a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...) Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r., poz. 723 z późn. zm.) zwaną dalej: „ustawą zaopatrzeniową";

b. art. 233 §1 k.p.c., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie charakteru służby Odwołującego i uznaniu, że nie polegała ona na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych podczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w okresie od dnia 1 czerwca 1971 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Odwołujący pełnił służbę w Sekcji A Wydziału T, co nakazywało wysnucie wniosków przeciwnych;

c. art. 233 §1 k.p.c. w związku z art. 252 k.p.c., które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia - polegające na zakwestionowaniu przez Sąd I instancji informacji o przebiegu służby sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, pomimo braku udowodnienia przez Odwołującego okoliczności przeciwnych;

d. art. 390 k.p.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20 znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie i nieuprawnione przyjęcie, że brak wykazania dopuszczenia się przez Odwołującego naruszenia podstawowych wolności i praw człowieka i obywatela uprawniało do odmowy zastosowania art. 15c ust. 1-3 i art. 22a ust. 1-3 ustawy zaopatrzeniowej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a. art. 13b ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieprawidłową jego interpretację i nieuzasadnione przyjęcie, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia służby na rzecz państwa totalitarnego mają czynności wykonywane w czasie jej pełnienia przez Odwołującego, a nie czynności operacyjno - techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa wykonywane przez odpowiedniki (...) enumeratywnie wymienione w tym przepisie;

b. art. 13a ust. 5, art. 13b i art. 15c oraz art. 22a ustawy zaopatrzeniowej oraz §14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2018 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i (...)Skarbowej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r., poz. 2373 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało brakiem uznania, że Odwołujący pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego;

c. art. 15c i art. 22a w związku z art. 13a ust. 5 i art. 13b ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Odwołujący nie powinien podlegać rygorom przewidzianym w tych przepisach, pomimo iż spełnia przesłanki w nich określone;

d. art. 15c ust. 5 i art. 22a ust. 5 ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieuzasadnione pominięcie zasad zawartej w tych dyspozycjach stanowiących, że przepisów art. 15c ust. 1-3 i art. 22 ust. 1-3 ustawy zaopatrzeniowej nie stosuje się, jeżeli osoba, o której mowa w tym przepisach udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęła współpracę i czynności wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego - pomimo, że Odwołujący nie wykazał spełnienia tych okoliczności;

e. art. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2016 r. poz. 2270), co skutkowało brakiem akceptacji przez Sąd I instancji dokonania przez Pozwanego wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości świadczeń.

Z uwagi na powyższe, organ emerytalno-rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 lipca 2017 r.:, nr. (...) o ponownym ustaleniu wysokości emerytury i nr. (...) o ponownym ustaleniu wysokości renty inwalidzkiej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi decyzję w zakresie zasądzenia na rzecz pozwanego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na powyższą apelację, pełnomocnik S. W. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Natomiast pełnomocnik S. W., w sporządzonej przez siebie apelacji, zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części, to jest w zakresie o jakim mowa w pkt 3 wyroku, czyli - oddalenia odwołań w pozostałym zakresie niż opisane w pkt 1 i 2 wyroku. Zaskarżanemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie przepisów materialnoprawnych:

A) odnośnie decyzji dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia 8 lipca 2017 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury nr (...):

1) art. 15c ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 708 z późn. zm.) wskutek akceptacji jego zastosowania do Wnioskodawcy, bowiem nie pełnił on służby „na rzecz totalitarnego państwa" (w okresie od jej podjęcia do dnia zakończenia, w tym zwłaszcza od dnia 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od dnia 1.07.1978 r. do 15.06.1998 r., gdyż służbę pełnił w jednostce resortu spraw wewnętrznych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w jednostkach Policji w Rzeczypospolitej Polskiej, jako ich funkcjonariusz na rzecz dobra wspólnego wszystkich obywateli Państwa Polskiego, stosownie do dyspozycji obowiązujących podówczas ustaw;

2) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 15 c w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - przepisów art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wskutek ponownego arbitralnego obniżenia przysługującego Wnioskodawcy świadczenia pieniężnego z ustawy zaopatrzeniowej (emerytury policyjnej) i postanowienie wypłaty w miejsce przysługującej emerytury policyjnej świadczenia zastępczego w wysokości zaniżonej, świadczącej o nieproporcjonalnym i nieuzasadnionym naruszeniu prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku wskazanego w ustawie zaopatrzeniowej oraz stażu służby w Państwie Polskim (a nie stażu w takich lub innych jednostkach organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych, czy Policji);

3) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 15 c w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 30 i 47 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z powodu oczywistego naruszania godności Wnioskodawcy, czci, dobrego imienia, prawa do prywatności i dobra rodziny poprzez przypisywanie mu zachowań i działań poprzez akt stosowania dyskryminujących i poniżających Wnioskodawcę ww. przepisów wprowadzonych do ustawy zaopatrzeniowej odnoszonych do osób pełniących służbę „na rzecz totalitarnego państwa" w sytuacji, gdy Wnioskodawca pełnił służbę w jednostkach resortu spraw wewnętrznych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w jednostkach Policji w Rzeczypospolitej Polskiej, jako ich funkcjonariusz, i na rzecz dobra wspólnego wszystkich obywateli Państwa Polskiego, stosownie do dyspozycji obowiązujących podówczas ustaw;

4) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 15 c w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP i wszystko w związku z art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności oraz art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności, z powodu nieuzasadnionego i dyskryminującego oraz poniżającego traktowania w zakresie należnych uprawnień emerytalnych, które wcześniej zostały nabyte z mocy ustawy za okres służby w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (nie będącej wszak państwem totalitarnym), a więc przed 1990 r., oraz służby po tej dacie, za okres jej trwania w Rzeczypospolitej Polskiej (również nie będącej państwem totalitarnym, a co najwyżej jak obecnie - państwem autorytarnym) i naruszającego w stosunku do emerytów policyjnych pełniących służbę jedynie po roku 1990 zasadę równości wobec prawa;

5) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 15 c w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - z powodu stosowania na tej drodze represji bez wykazania indywidualnego zawinienia zachowań ocenianych jako przestępcze lub bezprawne, rodzących w demokratycznych państwach prawa, ale nie w Rzeczypospolitej Polskiej, która te przymioty utraciła, odpowiedzialność prawno-karną i inną, wynikającą ze słusznych ustaw, a nie z dyspozycji politycznych ośrodków sprawujących w państwie obecnie władzę;

6) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 15 c w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - z powodu arbitralnego, dowolnego naruszania osobistych praw majątkowych Wnioskodawcy i prawa do poszanowania jego mienia przez władzę publiczną, które podlegają równej dla wszystkich obywateli państwa ochronie, a także z powodu nieproporcjonalnego naruszenia prawa Wnioskodawcy do zabezpieczenia społecznego, świadczącego o stosowaniu tym samym nieuzasadnionej represji o charakterze majątkowym.

B) odnośnie decyzji dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia 8 lipca 2017 r. o ponownym ustaleniu renty inwalidzkiej nr (...) naruszenie:

1) art. 22a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. wskutek jego zastosowania do Wnioskodawcy, bowiem nie pełnił on służby „na rzecz totalitarnego państwa" (w okresie od jej podjęcia do dnia zakończenia, w tym od 1.07.1978 r. do 15.06.1998 r.), gdyż służbę swoją pełnił w jednostkach terenowych resortu spraw wewnętrznych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w jednostkach Policji w Rzeczypospolitej Polskiej, jako funkcjonariusz państwowy na rzecz dobra wspólnego wszystkich obywateli Państwa Polskiego, stosownie do dyspozycji obowiązujących podówczas ustaw;

2) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 22a w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wskutek arbitralnego obniżenia do zera przysługującego Wnioskodawcy świadczenia z ustawy zaopatrzeniowej (policyjnej renty inwalidzkiej) i postanowienie wypłaty w miejsce przysługującej policyjnej renty inwalidzkiej świadczenia kwotowego w wysokości stałej (odpowiadającego wysokością najniższej miesięcznej kwocie renty wypłacanej w powszechnym systemie ubezpieczeniowym, a nie w systemie zaopatrzenia emerytalno-rentowego), świadczącej o nieproporcjonalnym i nieuzasadnionym naruszeniu prawa do zabezpieczenia społecznego po spełnieniu wszystkich wymogów, zwykle i dotychczas przesądzających o przyznaniu policyjnej renty inwalidzkiej, przewidzianych dotąd w ustawie zaopatrzeniowej, na skutek zastosowania dyskryminującego Wnioskodawcy czynnika dla wymiaru policyjnej renty inwalidzkiej i manipulowania ' wyznacznikami renty inwalidzkiej z dwóch odrębnych systemów: jednego zaopatrzeniowego dla funkcjonariuszy mundurowych i drugiego cywilnego opartego na umowie ubezpieczenia, których porównywać nie można bez jawnego nadużycia argumentacyjnego i obrazy prawa;

3) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 22a w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 30 i 47 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 8 Konwencji o Ochronie praw Człowieka i Podstawowych Wolności z powodu oczywistego naruszania godności Wnioskodawcy, czci, dobrego imienia, prawa do prywatności i dobra rodziny poprzez przypisywanie mu zachowań i działań poprzez akt stosowania dyskryminujących i poniżających Wnioskodawcę ww. przepisów wprowadzonych do ustawy zaopatrzeniowej odnoszonych do osób pełniących służbę „na rzecz totalitarnego państwa" w sytuacji, gdy Wnioskodawca pełnił służbę w jednostkach terenowych resortu spraw wewnętrznych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w jednostkach Policji w Rzeczypospolitej Polskiej, jako funkcjonariusz państwowy (taki sam jak sędzia, czy prokurator, albo żołnierz), i na rzecz dobra wspólnego wszystkich obywateli Państwa Polskiego, stosownie do dyspozycji obowiązujących podówczas ustaw;

4) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 22a w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i wszystko w związku z art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności oraz art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności, z powodu nieuzasadnionego i dyskryminującego oraz poniżającego traktowania w zakresie należnych uprawnień emerytalnych oraz rentowych, które wcześniej zostały nabyte z mocy ustawy za okres służby w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (nie będącej wszak państwem totalitarnym), a więc przed 1990 r., oraz służby po tej dacie, za okres jej trwania w Rzeczypospolitej Polskiej (również nie będącej państwem totalitarnym, a co najwyżej jak obecnie - państwem autorytarnym) i naruszającego w stosunku do rencistów policyjnych pełniących służbę jedynie po roku 1990 zasadę równości wobec prawa;

5) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 22a w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - z powodu stosowania na tej drodze represji bez wykazania indywidualnego zawinienia zachowań ocenianych jako przestępcze lub bezprawne, rodzących w demokratycznych państwach prawa, ale nie w Rzeczypospolitej Polskiej, która te przymioty utraciła, odpowiedzialność prawno-karną i inną, wynikającą ze słusznych ustaw, a nie z dyspozycji politycznych ośrodków sprawujących w państwie obecnie władzę;

6) wskutek akceptacji stosowania do Wnioskodawcy w kwestionowanej decyzji przepisów art. 22a w związku z art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. - art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - z powodu arbitralnego, dowolnego i bezprawnego naruszania osobistych praw majątkowych Wnioskodawcy i prawa do poszanowania jego mienia przez władzę publiczną, które podlegają równej dla wszystkich obywateli państwa ochronie, a także z powodu nieproporcjonalnego naruszenia prawa Wnioskodawcy do zabezpieczenia społecznego, świadczącego o stosowaniu tym samym nieuzasadnionej represji o charakterze majątkowym.

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku:

1) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną a nie swobodną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami logiki i prawidłowego rozumowania, polegającą na błędnej ocenie dowodów, w szczególności dokumentów osobowych i zeznań Wnioskodawcy o czynnościach realizowanych w okresie służby w Wydziale (...) (konserwowanie i naprawa sprzętu używanego do instalowania i wykonywania podsłuchów: kabli, magnetofonów, łącznic, podłączanie baterii, sprawdzanie zasięgu urządzeń, później instalacja sprzętu pracy operacyjnej tj. podsłuchów), a dodatkowo realizowanie (po wprowadzeniu stanu wojennego) obowiązków cenzora Wojewódzkiego (...) Cenzury, które Sąd uznał za naruszające podstawowe prawa i wolności człowieka, skutkujące uznaniem, że Wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu przedstawionym przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20) nie tylko w okresie od 1.07.1978 r. (już po przeniesieniu do MO w O.), lecz także od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r., choć z dokumentów tych i zeznań bynajmniej w ogóle nie wynikało, żeby ich realizacja była skierowana przeciwko obywatelom z naruszeniem ich praw i wolności, w tym zwalczaniu ruchów wolnościowych, opozycji politycznej i Kościoła (...) oraz polegała na łamaniu praw człowieka, ani nie wynikało przeciwko komu konkretnie (którym osobom) działania takie były skierowane oraz dlaczego i jakie były konkretne czyny Wnioskodawcy w ramach realizacji zadań Wydziału (...), bo wymienienie - jak w tym przypadku - tylko rodzaju zadań podejmowanych przez ten Wydział czy Wnioskodawcę, ani nie definiuje okoliczności istotnych z punktu widzenia kryterium służby na rzecz „totalitarnego państwa" określonej w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej z 18 lutego 1994 r., które powinny być oceniane jak wiadomo na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka, ani nie dowodzi bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych z punktu widzenia podstaw ustrojowych zadań i funkcji tego państwa ponad zwykłe standardowe działania podejmowane w służbie publicznej (§ 82 uchwały).

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik S. W. wniósł o zmianę wydanego przez Sąd Okręgowy wyroku przez ustalenie, że:

1. zmienia się również zaskarżoną decyzję z dnia 8. 07.2017 r. Nr (...) i stwierdza, że także do okresów służby - od dnia 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od dnia 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. - nie było podstaw do przeliczenia wysokości emerytury S. W. przez zastosowanie do nich art. 15c ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i (...) Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723);

2. zmienia się ponadto zaskarżoną decyzję z dnia 8. 07.2017 r. Nr (...) i stwierdza, że także do okresów służby - od dnia 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od dnia 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. - nie było podstaw do przeliczenia wysokości renty S. W. przez zastosowanie do nich art. 22a wymienionej w pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

3. zasądza się od organu rentowego na rzecz S. W. koszty postępowania w postępowaniu apelacyjnym.

W odpowiedzi na powyższą apelację, organ emerytalno-rentowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja S. W. okazała się zasadna, natomiast apelacja organu rentowego podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, pomimo poważnych wskazań, nie dawał podstaw do przyjęcia, że odwołujący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...)Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, dalej zwana „ustawą zaopatrzeniową”.

Rozważanie zasadności apelacji może odbywać się na kilku płaszczyznach. Pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie prokonstytucyjnej, prokonwencyjnej oraz protraktatowej wykładni przepisów. Jeżeli taka wykładnia, w okolicznościach sprawy, prowadzi do stwierdzenia, że zastosowanie ustawy nie budzi wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją, to nie ma potrzeby oczekiwania stwierdzenia niekonstytucyjności i jest to wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast jeżeli dokonanie takiej wykładni nie byłoby wystarczające, to należałoby zastanowić się nad zgodnością z Konstytucją i prawem Unii Europejskiej. Z kolei w sytuacji, gdyby wynik takiego rozumowania był negatywny (przeprowadzone rozumowanie wskazywałoby na niezgodność ustawy z Konstytucją), wówczas należałoby rozważyć odmowę zastosowania kwestionowanych przepisów lub zawieszenie postępowania celem rozstrzygnięcia zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Z uwagi na przedstawioną wcześniej argumentację dotyczącą braku przesłanek do zawieszenia postępowania, ta ostatnia droga nie jest właściwa.

P. wykładnia art. 13b ust. 1 ustawy z 2016 r. dokonana przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 16 września 2020 r. (III UZP 1/20) wskazująca, jak należy rozumieć kryterium „pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa”, ma pierwszorzędne znaczenie, ponieważ ewentualne uznanie, że odwołujący nie pełnił służby w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy z 1994 r., w interpretacji przedstawionej przez Sąd Najwyższy, marginalizuje pozostałe rozważania.

We wskazanej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził: „Kryterium służby na rzecz totalitarnego państwa określone w art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, (...) Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, (...)Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst Dz. U. z 2020 r., poz. 723) powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.”

Sąd Najwyższy wskazał przy tym, że sądu powszechnego nie wiąże informacja o przebiegu służby wydana przez IPN w trybie art. 13a ust. 1 ustawy z 1994 r. W konsekwencji w razie stosownego zarzutu przeciwko osnowie informacji, sąd jest zobowiązany do rekonstrukcji przebiegu służby w konkretnym przypadku, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności na podstawie długości okresu pełnienia służby, jej historycznego umiejscowienia w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., miejsca pełnienia służby, zajmowanego stanowiska (pkt 59 uchwały SN). W tym zakresie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę sięgania do opinii służbowych funkcjonariuszy, uwzględniania ogólnych reguł dowodzenia: rozkładu ciężaru dowodu, dowodu prima facie, domniemań faktycznych, wynikających z informacji o przebiegu służby (pkt 60 uchwały SN). Wskazano, że przy ocenie zasadności objęcia konkretnej osoby zakresem ustawy okolicznością, której nie można pominąć, jest sam fakt weryfikacji w 1990 r. (pkt 92 uchwały SN).

W ocenie Sądu Najwyższego nie każde nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Charakteru służby „na rzecz” państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia, ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, to jest służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizacje specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego (pkt 82 uchwały SN). W ocenie Sądu Najwyższego nie można zakładać, że każda osoba pełniąca służbę działała na rzecz totalitarnego państwa, gdyż niektóre funkcje związane były z realizacją zadań w zakresie bezpieczeństwa państwa, które są istotne w każdym jego modelu; niezależnie od tego komu była podporządkowana: służba w policji kryminalnej, ochrona granic (pkt 95 uchwały SN).

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę odróżnienia osób, które kierowały organami państwa totalitarnego, angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, nękały swych obywateli także na innym polu niż styk szeroko rozumianego prawa karnego, a więc tych podmiotów, których ocena jest zdecydowanie negatywna, od osób, których postawa nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa, lecz sprowadzała się do czynności akceptowalnych i wykonywanych w każdym państwie, także demokratycznym, bez skojarzeń prowadzących do ujemnych ocen. Inaczej każdy podmiot funkcjonujący w systemie państwa w tych latach mógłby się spotkać z zarzutem, ze jego działanie, w ogólnym rozrachunku, było korzystne dla państwa totalitarnego (pkt 90 uchwały SN).

Rekapitulując, Sąd Najwyższy wskazał, że pojęcie „służby na rzecz totalitarnego państwa” sensu stricto: „powinno objąć lata 1944-1956 i wiązać się wyłącznie z miejscem pełnienia służby, o ile oczywiście nie zostaną wykazane przez zainteresowanego przesłanki z art. 15c ust. 5 ustawy z 1994 r. lub w informacji o przebiegu służby zostaną lub w informacji o przebiegu służby, wskazane zostaną okoliczności z art. 13a ust. 4 pkt 3 ustawy z 1994 r.” (pkt 93 uchwały SN). Natomiast „pojęcie sensu largo obejmie zaś okres wskazany w art. 13b, czyli łączy w sobie cechy okresu totalitarnego i postotalitarnego (autorytarnego) oraz pierwszego okresu transformacji, to jest od utworzenia rządu T. M.. […] tak interpretowane pojęcie zostanie ukierunkowane na funkcje, jakie pełnił i zadania, jakie podczas służby wykonywał funkcjonariusz” (pkt 94 uchwały SN).

Wskazany wyżej sposób rozumienia służby na rzecz totalitarnego państwa pozwala na odniesienie się do ustaleń faktycznych.

W niniejszej sprawie Instytut Pamięci Narodowej wydał informację o przebiegu służby stosownie do art. 13a ust. 1 ustawy z 1994 r. i na podstawie akt osobowych stwierdził, że S. W. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy w okresie od 01.06.1971 r. do 31.07.1990 r. Trzeba mieć na względzie, że sąd powszechny nie jest związany ta informacją zarówno co do faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9.12.2011 r., II UZP 10/11, OSNP 2012 nr 23-24, poz. 298). Stanowisko takie wyrażano na tle art. 13a ustawy z 1994 r. przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.2016.2270), lecz jest ono aktualne także obecnie - po nowelizacji. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale w sprawie III UZP 1/20. Sąd Najwyższy jednoznacznie zaakceptował stanowisko, że w sprawach ubezpieczeń społecznych, także w odniesieniu do okoliczności stwierdzanych zaświadczeniem wydanym przez IPN na podstawie art. 13a ustawy z 1994 r., okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego, zaś art. 247 k.p.c. nie ma zastosowania.

Sąd pierwszej instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy, na podstawie którego dokonał ustaleń faktycznych w sprawie. Ustalenia te nie były w istocie kwestionowane. Kwestionowana była natomiast ich ocena prawna. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny służby odwołującego. Okoliczności wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, pomimo wątpliwości co do działań odwołującego na rzecz ówczesnej władzy państwowej, nie dają podstaw do przyjęcia, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu przyjętym w uchwale Sądu Najwyższego. Kwalifikacja prawna służby odwołującego, jako służby na rzecz państwa totalitarnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, jest zatem błędna. Materiał dowodowy nie wskazuje, że podejmował on specyficzne bezpośrednie działania, które zmierzały do nękania obywateli i naruszania ich podstawowych praw i wolności. Co prawda, odwołujący zajmował się w spornym okresie m.in. zakładaniem podsłuchów oraz kontrolą rozmów telefonicznych, niemniej jednak brak jest dowodów na to, aby swoim działaniem doprowadził do wyrządzenia szkody konkretnej osobie, naruszenia jej podstawowych praw i wolności. Organ rentowy nie przejawił odpowiedniej inicjatywy dowodowej, aby wykazać, odwołujący „pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa” w rozumieniu wskazanym w uchwale Sądu Najwyższego w sprawie III UZP 1/20.

Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że S. W. został w 1990 r. pozytywnie zweryfikowany i pełnił dalszą służbę w Policji do 1998 r. To przekonuje o tym, że jego dotychczasowej służby nie uznano wówczas za naganną czy istotnie naganną. Zwrócić należy uwagę, że pozytywna opinia komisji weryfikacyjnej oznaczała wówczas, że osoba weryfikowana odpowiadała wymogom przewidzianym dla funkcjonariusza. Wymogi te określała m. in. ustawa o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r. (Dz.U. Nr 30, poz. 179), ustawa ta weszła w życie z dniem 10 maja 1990 r. Zgodnie z jej art. 25 służbę w Policji może pełnić obywatel polski, który wykazuje nieskazitelną postawę moralną i patriotyczną, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie, określone kwalifikacje zawodowe oraz zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacjach uzbrojonych, podległych szczególnej dyscyplinie służbowej, której gotów jest się podporządkować.

Skoro odwołujący nie może być zakwalifikowany jako pełniący służbę w rozumieniu art. 13b ustawy z 1994 r., to nie ma do niego zastosowania art. 15c ust. 1 i ust. 3 oraz art. 22a ust. 1 i ust. 3 tej ustawy. Oznacza to, że emerytura i renta inwalidzka odwołującego nie mogły być obniżone.

Ponadto, wskazać należy, że kwestia obniżenia świadczeń związanych ze służbą w organach bezpieczeństwa państwa przed 01.08.1990 r. była wcześniej przedmiotem regulacji ustawowej. Świadczenie emerytalne odwołującego było już raz obniżone decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. z 08.12.2009 r. Decyzja ta została wydana w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, a także na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej z 28.10.2009 r., uznającej okres służby odwołującego od 01.06.1971 r. do 31.07.1990 r. za służbę w organach bezpieczeństwa państwa (k. 52 akt emerytalnych). Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 24.05.2013 r. zmieniono tę decyzję jedynie co do okresu służby od 01.06.1975 r. do 30.06.1978 r., od 16.12.1989 r. do 31.01.1990 r. oraz od 15.07.1990 r. do 31.07.1990 r., który zaliczono do wysługi emerytalnej według współczynnika 2,6% podstawy wymiaru za rok służby (k. 86 akt emerytalnych). W ocenie Sądu Apelacyjnego ponowne obniżenie świadczenia należnego odwołującemu godziłoby w konstytucyjną zasadę ne bis in idem, a skoro nie ujawniono nowych okoliczności, to byłoby nieproporcjonalne uwzględniając: czas, w którym tego dokonano (27 lat po transformacji ustrojowej) oraz że wcześniej dokonano obniżenia emerytury. Odwołujący miał uzasadnione prawo oczekiwać, że kwestia jego świadczeń w związku ze służbą w organach bezpieczeństwa została definitywnie załatwiona w 2009 r. Oczekiwanie odwołującego jest uzasadnione w odniesieniu do całokształtu jego sytuacji prawnej dotyczących świadczeń przysługujących w związku ze służbą.

Dodatkowo, w ocenie Sądu Apelacyjnego, obniżenie emerytury oraz renty inwalidzkiej na podstawie 15c ust. 3 ustawy z 1994 r., w okolicznościach sprawy narusza art. 1 Protokołu nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzony w P. dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U.1995.36.175/1 ze zm.), dalej jako „Protokół Nr (...)” w zw. z art. 2 i art. 6 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej

Prawo Unii Europejskiej zapewnia ochronę praw i wolności, a ochrona ta uznawana jest za jedną z ogólnych zasad prawa unijnego (wspólnotowego). Zasadnicze stanowisko w tej kwestii wyraża art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu ustalonym w Traktacie z Lizbony: Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne Państwom Członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn" oraz art. 6 ust. 3 (...): „Prawa podstawowe, zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych Państwom Członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa".

W konsekwencji EKPCz stanowi część prawa Unii Europejskiej. Z zasady pierwszeństwa (nadrzędności) prawa unijnego wynika, że unijny porządek prawny powinien mieć zagwarantowaną pełną skuteczność w porządkach prawnych państw członkowskich, zarówno na płaszczyźnie stanowienia, jak i stosowania prawa, które można uważać za zasadnicze płaszczyzny urzeczywistniania prawa unijnego na terytorium państwa członkowskiego.”

W sprawie V. G. & L. (wyrok z 5.02.1963 r., nr 26/62) Trybunał Sprawiedliwości, dając podmiotom prywatnym narzędzie w postaci bezpośredniego skutku, za pomocą którego beneficjent prawa uzyskuje natychmiastową możliwość indywidualnego dochodzenia przyznanego prawa, uzupełnił system ochrony prawnej stworzony przez Traktat (zob. też sprawy C. przeciwko (...), wyrok z 15.07.1964 r. nr 6/64; (...) v E. und V. für G. und F. wyrok z 17.12.1970 r. w sprawie 11/70). W sprawie 106/77 A. delle F. dello S. a (...) SA (Zb. orz. 1978, s. 629), oznaczanej jako S. I., Trybunał Sprawiedliwości przesądził uprawnienie sądu krajowego do niestosowania (uznając to za obowiązek) przepisu prawa krajowego uznanego za sprzeczny z prawem unijnym, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia pełnej efektywności przepisów prawa wspólnotowego

W konsekwencji powyższych rozważań zastosowanie ma między innymi art. 1 Protokołu Nr (...) do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzony w P. dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U.1995.36.175/1 ze zm.): Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.

Wskazany przepis zawiera trzy zasady, a mianowicie: gwarancję poszanowania mienia, możliwość pozbawienia mienia pod pewnymi warunkami oraz wprowadzenia przez państwo uregulowań prawnych w sposobie korzystania z mienia, o ile jest to wymagane dla dobra ogółu.

W orzecznictwie ETPCz (Stec i inni przeciwko Wielkiej Brytanii, Wielka Izba wyrok z 12 kwietnia 2006 r., skargi nr 65731/01 i 65900/01, [w:] M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2006, Oficyna, 2007, s. 192) uznaje się obecnie, że mienie w rozumieniu art. 1 Protokołu Nr (...) mogą stanowić świadczenia emerytalno-rentowe, w tym również otrzymywane nawet bez związku z płaceniem składek. W sprawie S. i inni przeciwko Wielkiej Brytanii Wielka Izba stwierdziła, że dla celów stosowania art. 1 Protokołu nr (...) nic nie usprawiedliwia utrzymywania dotychczasowej różnicy między świadczeniami uzależnionymi od płacenia składek i świadczeniami nieskładkowymi. W rezultacie jeśli państwo postanawia stworzyć system emerytalny, prawa i interesy indywidualne, które z niego wynikają, są objęte ochroną niezależnie od faktu płacenia składek oraz rodzaju środków, z których taki system jest finansowany.

Artykuł 1 Protokołu Nr (...) „nie ogranicza w żaden sposób swobody tworzenia przez państwo systemów ubezpieczeń społecznych albo wyboru rodzaju lub wysokości świadczeń w ramach takiego systemu w interesie sprawiedliwości społecznej i dobrobytu. Prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub emerytury chronione w art. 1 Protokołu nr (...) istnieje jednak tylko pod warunkiem, iż prawo krajowe przewiduje takie uprawnienie. Tym bardziej z art. 1 Protokołu nr (...) nie można wywieść uprawnienia do świadczeń w określonej wysokości, w związku z czym możliwe jest określanie ich górnego pułapu, a nawet obniżanie w rezultacie zmian w systemie emerytalnym czy rentowym. Działania te wymagają jednak zawsze uzasadnienia, muszą być proporcjonalne do realizowanych w ten sposób uprawnionych celów oraz stosowane w sposób niestanowiący dyskryminacji” (zob. Marek A. Nowicki. Komentarz do art.1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. LEX i powołany tam wyrok ETPCz z dnia 17.04.2012 r. w sprawie Grudić przeciwko Serbii nr 31925/08 § 75).

W sprawie B. N. przeciwko W. (wyrok – 13 grudnia 2016 r., Wielka Izba, skarga nr (...)) ETPCz potwierdził, że pozbawienie całości renty może prowadzić do naruszenia przepisów art. 1 Protokołu nr (...), natomiast rozsądne obniżki rent (emerytur) lub związanych z nimi świadczeń mogą nie przynosić tego efektu. Kryterium właściwej równowagi nie może być oparte wyłącznie na kwocie lub procencie obniżki, w sposób abstrakcyjny. Wymagana jest ocena wszystkich istotnych elementów na tle konkretnych okoliczności. Znaczenie mają przy tym takie czynniki jak dyskryminująca natura utraty uprawnienia; brak tymczasowych środków utrzymania; niewielkie możliwości zaadaptowania się do zaistniałej zmiany; arbitralność warunku oraz dobra wiara skarżącego. (zob. Marek A. Nowicki. Komentarz do art.1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. LEX).

Sprawa obniżenia świadczeń w związku ze służbą w komunistycznych instytucjach bezpieczeństwa, była już przedmiotem regulacji ustawowej: Ustawa z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. 1990.36.206) oraz ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1991.104.450). Szczególne znaczenie ma tu natomiast ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.2009.24.145), dalej jako „ustawa z 2009 r.” Regulacje tej ustawy stały się bowiem przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 24 lutego 2010 r. sygn. akt K 6/09 <Dz.U.2010.36.204>) oraz ETPCz, (decyzja z 14 maja 2013 r., skarga nr (...), A. C. przeciwko Polsce), m.in. w kontekście zastosowania art. 1 Protokołu Nr (...).

Ogólne konkluzje, jakie można wywieźć z orzeczeń tych Trybunałów w odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy są następujące.

Konkluzje z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 6/09:

1) „Upływ czasu od odzyskania suwerenności przez państwo polskie w 1989 r., jakkolwiek nie bez znaczenia, nie może być decydującym kryterium oceny konstytucyjności przyjmowanych przez ustawodawcę regulacji rozliczeniowych. W Konstytucji nie ma przepisu, który ustanawiałby zakaz stanowienia takich regulacji […]. Nie należy do kompetencji Trybunału zajmowanie stanowiska, czy i jakie oraz w jakim czasie ustawy dotyczące rozliczeń prawodawca wolnej Polski może wprowadzić”

2) „ustawodawca, stanowiąc Ustawę z 2009 r., nie naruszył istoty prawa do zabezpieczenia społecznego. Chociaż obniżenie świadczeń emerytalnych […]Trybunał uznaje za znaczne, to jednak mieści się ono w ramach swobody ustawodawcy wyznaczonej Konstytucją. Do naruszenia prawa do zabezpieczenia społecznego doszłoby w szczególności, gdyby ustawodawca odebrał prawa emerytalne albo obniżył je do wysokości poniżej minimum socjalnego. Obniżając świadczenia emerytalne, ustawodawca jednocześnie nie tylko zagwarantował, że świadczenie emerytalne nie może być niższe od kwoty najniższej emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych […], ale zapewnił, że przeciętna wysokość emerytury przysługująca na podstawie nowych przepisów pozostaje w dalszym ciągu istotnie wyższa niż średnia emerytura wypłacana w ramach powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych.”

3) Ochrona praw nabytych nie oznacza [...] nienaruszalności tych praw i nie wyklucza stanowienia regulacji mniej korzystnych. […] odstąpienie od zasady ochrony praw nabytych jest dopuszczalne, jeżeli przemawiają za tym inne zasady, normy lub wartości konstytucyjne […].zasada ochrony praw nabytych nie ma zastosowania do praw nabytych niesłusznie lub niegodziwie, a także praw niemających oparcia w założeniach obowiązującego w dacie orzekania porządku konstytucyjnego.”

4) pozytywny wynik postępowania kwalifikacyjnego nie oznacza aprobaty dla pełnienia służby w byłej komunistycznej tajnej policji politycznej i nie przekreśla faktu, iż zainteresowani funkcjonariusze odbywali służbę w tej instytucji dobrowolnie. Wszyscy funkcjonariusze zostali potraktowani dokładnie tak samo i częściowo pozbawieni świadczeń emerytalnych na tej samej podstawie, iż odbywali służbę w instytucji, która w przedmiotowym okresie była zaangażowana w działania godne potępienia. Ich służba po dacie granicznej, jaką był rok 1990, na rzecz demokratycznej Polski nie była traktowana w sposób dyskryminujący, ponieważ pomimo swojej przeszłości nabyli oni te same prawa emerytalne, co inni.

Konkluzje z orzeczenia ETPCz w sprawie C. przeciwko Polsce:

1) każda ingerencja władzy publicznej w poszanowanie mienia powinna być zgodna z prawem i musi służyć słusznemu celowi (§ 131);

2) pojęcie „interesu publicznego” jest obszerne, a margines oceny dostępny dla ustawodawcy przy realizowaniu polityki społeczno-gospodarczej powinien być szeroki, Trybunał szanuje osąd ustawodawcy co do tego, co leży „w interesie publicznym”, o ile osąd ten nie jest wyraźnie pozbawiony rozsądnych podstaw (§133),

3) istnieje właściwe zachowanie proporcji pomiędzy użytymi środkami a celem, który ma być osiągnięty środkami stosowanymi przez państwo („sprawiedliwa równowaga” musi zostać osiągnięta pomiędzy żądaniami wynikającymi z powszechnego interesu społeczności a wymogami związanymi z ochroną podstawowych praw jednostki). W szczególności Trybunał musi ustalić, czy z powodu ingerencji państwa osoba zainteresowana musiała ponieść nieproporcjonalny i nadmierny ciężar (§136);

4) całkowite pozbawienie uprawnień, powodujące utratę środków utrzymania, w zasadzie stanowiłoby naruszenie prawa własności, natomiast nie byłoby nim zastosowanie właściwej i współmiernej obniżki (§ 137);

5) nie da się wyznaczyć określonych ram czasowych ani tempa sfinalizowania restrukturyzacji ustroju politycznego oraz systemu prawnego i społecznego (§ 143);

6) ustawodawca ma prawo zlikwidować przywileje finansowe o charakterze politycznym, przyznane byłym funkcjonariuszom przez reżimy totalitarne (§ 138).

Obniżenie świadczeń może realizować interes społeczny, poprzez wskazanie na istotne społecznie wartości dotyczące służby. Zwraca bowiem uwagę na potrzebę odmowy określonej służby na rzecz państwa, łamiącego przy pomocy tej służby podstawowe prawa i wolności człowieka. Przywraca w pewnym stopniu poczucie sprawiedliwości. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy zwrócić należy uwagę, że obniżenie świadczeń nastąpiło ponad ćwierć wieku od czasu transformacji ustrojowej, czyli od czasu kiedy taka możliwość mogła być deliberowania w ramach instytucji demokratycznego państwa.

Odnosząc się do zarzutów wskazanych w apelacji organu rentowego, wskazać należy, że nie są one uzasadnione, a apelacja podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c. Nie został naruszony przepis art. 327

1 § 1 k.p.c., który określa konstrukcyjne elementy uzasadnienia wyroku, do których należy: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wzroku z przytoczeniem przepisów prawa. Dyspozycja art. 327

1 § 1 k.p.c. oznacza zatem, iż sąd zobowiązany jest w pisemnym uzasadnieniu do wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. O uchybieniu tego przepisu można było by mówić jedynie wtedy, gdyby uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawierało danych pozwalających na kontrolę tego orzeczenia (tak: postanowienie SN z dnia 21 listopada 2001 r., I CKN 185/01, publ. LEX nr 52726, zob. też wyroki SN: z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, publ. LEX nr 109420, z dnia 5 października 2005 r., I UK 49/05, publ. M.Praw. 2006, nr 4, s. 214). W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy, stosując się do powyższego przepisu, zwarł w uzasadnieniu wyroku wszelkie niezbędne jego elementy.

Nie można też mówić o naruszeniu przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 252 k.p.c. poprzez zakwestionowanie informacji IPN o przebiegu służby. Jak już wskazywano wyżej – sąd nie jest związany taką informacją.

Natomiast oparcie się na uchwale Sądu Najwyższego z 16.09.2020 r. nie stanowi naruszenia art. 390 k.p.c. Możliwe, a nawet wskazane jest korzystanie w orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie wykładni prawa. Potwierdza to rolę Sądu Najwyższego, którego zadaniem jest m. in. zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych.

Organ rentowy zarzucił również Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 233 §1 k.p.c., polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie charakteru służby odwołującego i uznaniu, że nie polegała ona na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych. Wskazać należy, że organowi rentowemu umknęło, iż Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone decyzje jedynie co do okresu od 1.10.1975 r. do 30.06.1978 r. Natomiast co do pozostałego spornego okresu: od 1.06.1971 r. do 30.09.1975 r. i od 1.07.1978 r. do 31.07.1990 r. Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący pełnił w tym czasie służbę na rzecz totalitarnego państwa, z czym z kolei nie zgadza się Sąd Apelacyjny.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzające go decyzje i ustalił, że S. W. przysługuje emerytura policyjna i policyjna renta inwalidzka w wysokości ustalonej przed 1 października 2017 r. z uwzględnieniem późniejszych waloryzacji (pkt I).

Organ rentowy przegrał sprawę w drugiej instancji, dlatego zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., powinien zwrócić odwołującemu koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wynagrodzenie pełnomocnika odwołującego za postępowanie przed sądem drugiej instancji ustalono zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) i wyniosło 240 zł. (punkt II wyroku).