Wcześniejsza emerytura z 2007 r. nie pomniejszy emerytury powszechnej do 30 maja 2019 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. decyzją z 6 grudnia 2024 r., po rozpatrzeniu wniosku O. M. z 25 października 2024 r. przyznał wnioskodawczyni emeryturę od 1 października 2024 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Następnie decyzją z 7 lutego 2025 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił wnioskodawczyni ponownego ustalenia wysokości emerytury.

Odwołania od powyższych decyzji wywiodła O. M., zaskarżając je w całości. Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji i zobowiązanie organu rentowego do ponownego obliczenia wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej, począwszy od 1 października 2024 r.

W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie.

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z 13 maja 2025 r. oddalił odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił, że organ rentowy decyzją z 10 września 2007 r. przyznał O. M. (ur. w dniu (...)) emeryturę wcześniejszą na podstawie art. 88 ustawy - Karta Nauczyciela. Następnie, 25 października 2024 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę powszechną. Decyzją z 6 grudnia 2024 r., odwołującej przyznano prawo do emerytury powszechnej przyznanej na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i obliczonej zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ww. ustawy z zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy. Podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę wcześniej pobranych emerytur. O. M. w odwołaniu od decyzji z 6 grudnia 2024 r. podniosła zarzuty dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. W związku

z ww. zarzutami organ rentowy wydał decyzję z 7 lutego 2025 r., w której odmówił wnioskodawczyni prawa do przeliczenia świadczenia z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Sąd Okręgowy wskazał, że skarżąca nie zgodziła z decyzją określającą wysokość przyznanej jej emerytury oraz z decyzją odmawiającą ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej i wniosła o przeliczenie świadczenia, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie o sygnaturze SK 140/20, dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy stanowiący podstawę do tego pomniejszenia, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji. Sąd zwrócił uwagę, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., na który powołuje się skarżąca, nie został dotąd opublikowany w Dzienniku Ustaw RP, nie pozostaje zatem w obrocie prawnym i wobec powyższego nie stanowi nowej okoliczności w sprawie. Zatem nie było możliwe usunięcie przez Sąd z obrotu prawnego zakwestionowanego przez odwołującą przepisu ustawy emerytalnej jako niekonstytucyjnego i uwzględnienie odwołania.

Z tych powodów, na podstawie art. 477

14 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy odwołania oddalił.

O. M. wniosła apelację od powyższego wyroku. Zaskarżyła wyrok w całości i podniosła zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego:

- art. 25 ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z FUS z dnia 17 grudnia 1998 r. (dalej zwana u.e.r.) w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji błędne uznanie, iż przepis ten nie może zostać pominięty przy ustalaniu emerytury ubezpieczonej, podczas gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. SK 140/20, stwierdzający niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu (w określonym zakresie), ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Zaniechanie publikacji tego wyroku (w sytuacji sformułowania nakazu jego publikacji) nie może wywierać negatywnych skutków wobec obywateli, w konsekwencji przedmiotowy wyrok powinien być stosowany;

-

art. 25 ust. 1 b u.e.r. w z w. z art. 8 ust.2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. P 20/16 podczas, gdy z orzeczenia tego wynika pewien standard konstytucyjny, a sytuacja ubezpieczonej jest analogiczna jak kobiet urodzonych w 1953 r.,

-

art. 67 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (stanowiącej składnik zasady demokratycznego państwa prawnego) w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego, a także zasady równości poprzez zróżnicowane traktowanie obywateli znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej,

-

art. 114 ust. 1 u.e.r. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, iż przepis ten mógł być podstawą orzekania w sprawie (dot. decyzji z 7 lutego 2025 r.), w sytuacji, gdy nieprawomocna jest nadal decyzja z dnia 6 grudnia 2024 r. w przedmiocie przyznania i wysokości emerytury, a także z uwagi na brak wniosku ubezpieczonej o przeliczenie emerytury w tym trybie. W konsekwencji decyzja z 7 lutego 2025 r. w ogóle (niezależnie od rozstrzygnięcia) nie powinna zostać wydana.

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego wyroku polegających na uznaniu, iż oba odwołania ubezpieczonej miały tożsamą treść. Wprawdzie głównym celem ubezpieczonej jest doprowadzenie do sytuacji, w której jej emerytura zostanie obliczona z pominięciem art. 25 ust. 1b u.e.r., to jednak, zdaniem ubezpieczonej, w sprawie z powodu błędu organu doszło do wydania kolejnej decyzji (z dnia 7 lutego 2025 r. w przedmiocie odmowy ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 u.e.r.), pomimo, iż decyzja w sprawie przyznania i wysokości emerytury z 6 grudnia 2024 r. nic była (i nie jest nadal) prawomocna. Zatem decyzja z 7 lutego 2025 r. nie powinna zostać w ogóle wydana, a skoro już została wydana- powinna zostać, zdaniem ubezpieczonej, wyeliminowana z obrotu prawnego.

Wskazując na powyższe zarzuty odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji poprzez zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych począwszy do 1 października 2024 r. oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Wobec braku zgłoszenia przez strony konieczności przeprowadzenia rozprawy ani jakichkolwiek dowodów, których przeprowadzenie wymagałoby jej wyznaczenia, uznając, że sporne zagadnienie dotyczy oceny stanu prawnego, a nie faktycznego, Sąd Apelacyjny skierował sprawę na posiedzenie niejawne na podstawie art. 374 k.p.c.

Poza sporem pozostaje, że O. M. urodziła się (...) Organ rentowy decyzją z 10 września 2007 r., na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1982 r. Karta Nauczyciela oraz ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznał ubezpieczonej prawo do wcześniejszej emerytury. Następnie, decyzją z 6 grudnia 2024 r., przyznał odwołującej prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wysokość emerytury została obliczona z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

O. M. odwołała się od powyższej decyzji. W odwołaniu wskazywała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20). Organ rentowy biorąc pod uwagę podnoszone przez skarżącą zarzuty 7 lutego 2025 r. wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej.

Przedmiotem postępowania sądowego toczącego się na skutek odwołania od decyzji organu rentowego może być tylko to co było przedmiotem zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zakres postępowania powinna wyznaczać decyzja z 6 grudnia 2024 r. Działanie organu rentowego polegające na przekazaniu odwołania od decyzji z 6 grudnia 2024 r. do komórki merytorycznej celem wydania nowej decyzji było bowiem nieprawidłowe. Decyzja z 7 lutego 2025 r., którą odmówiono odwołującej ponownego ustalenia wysokości emerytury, została wydana w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej, na podstawie którego w emerytowanie wymienionych przypadkach w tym przepisie w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość. Wskazany przepis dotyczy zatem wyłącznie sytuacji, w których ubezpieczony może domagać się wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego. W przedmiotowej sprawie nie można jednak mówić o tym, aby zaistniały przesłanki do zastosowania przywołanego przepisu. Odwołująca domagała się przeliczenia wysokości emerytury przyznanej decyzją z 6 grudnia 2024 r. W związku z tym, że O. M. wniosła od niej odwołanie do sądu, to nie można uznać aby decyzja z 6 grudnia 2024 r. stała się prawomocna. Organ rentowy nie miał zatem żadnych podstaw do podjęcia czynności związanych z wznowieniem postępowania na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej i tym samym wydania decyzji z 7 lutego 2025 r.

Postępowanie organu rentowego nie miało jednak ostatecznie wpływu na rozstrzygnięcie. Kwestia sporna sprowadzała się nadal do ustalenia, czy w związku z wyrokiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, w którym stwierdzono, że art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, odwołującej przysługuje prawo do przeliczenia jej świadczenia emerytalnego w oparciu o argumentację przedstawioną w tym wyroku. A zatem przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była kwestia prawna, dotycząca zasadności przeliczenia emerytury powszechnej ubezpieczonego z pominięciem regulacji zawartej w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251), tj. bez pomniejszania podstawy wymiaru emerytury powszechnej o sumę kwot wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych, a nadto czy przysługuje mu prawo do wypłaty wyrównania emerytury powszechnej.

Art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez O. M. wniosku o wcześniejszą emeryturę, stanowił, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185.

Z dniem 1 stycznia 2013 r. do art. 25 ustawy wprowadzony został ust. 1b stanowiący, iż jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (...), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ustawa zmieniająca ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzająca ww. przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 637).

Sąd Najwyższy w motywach wyroku z 12 września 2017 r., II UK 381/16 (LEX nr 2376896) zauważył, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur, przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego prognozowanego "średniego trwania życia" osoby uprawnionej, ponieważ osobom uprawnionym do takich samych rodzajowo świadczeń powinna przysługiwać emerytura ustalana według takich samych (równych) zasad obliczania jej wysokości bez względu na datę złożenia wniosku emerytalnego. Także w doktrynie podkreśla się, że brak odliczenia pobranych emerytur uprzywilejowywałby tę kategorię ubezpieczonych, nadużywając solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, w nieuzasadniony sposób uszczuplając przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stanowi nadużycie solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, gdyż nałożono by na nią obowiązek sfinansowania wypłaty tej części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym (to jest pomniejszonym o kwoty pobranych emerytur) wkładzie ubezpieczonego stanowiącym zasadniczy element podstawy obliczenia emerytury (zob. glosę K. Antonowa do przywołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego III UZP 6/17, OSP 2019 Nr 1, poz. 5).

Niemniej, należy zaakcentować, że możliwość ingerencji ustawodawcy w prawa podmiotowe podlega ograniczeniom wynikającym z określonych standardów. Granicę dopuszczalności ingerencji ustawodawcy w prawa podmiotowe wyznacza wymaganie, aby wprowadzane modyfikacje nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego (zob. między innymi wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 19 listopada 2008 r., Kp 2/08, OTK-A 2008 Nr 9, poz. 157, cz. III, pkt 5.2; z 8 grudnia 2011 r., P 31/10, OTK-A 2011 Nr 10, poz. 114, cz. III, pkt 5.3; z 28 lutego 2012 r., K 5/11, OTK-A 2012 Nr 2, poz. 16, cz. III, pkt 4.1; z 13 czerwca 2013 r., K 17/11, OTK-A 2013 Nr 5, poz. 58, cz. III, pkt 7.1). Innymi słowy, konieczne jest, aby zastosowane zostały procedury umożliwiające zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji i odpowiednie rozporządzenie swoimi prawami (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 1998, K 10/98, OTK 1998 Nr 5, poz. 64). W tym kontekście Trybunał wielokrotnie wypowiadał się na temat wymagań, jakie Konstytucja narzuca wprowadzaniu w życie nowych przepisów, w tym także intertemporalnych, w zakresie, w jakim zawierają one rozwiązania mniej korzystne dla ich adresatów. Zmiana obowiązującego prawa, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, powinna być dokonywana zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej odpowiedniej vacatio legis. Sytuacja prawna osób dotkniętych nową regulacją powinna być poddana takim przepisom przejściowym, by mogły mieć one czas na dokończenie przedsięwzięć podjętych na podstawie wcześniejszej regulacji w przeświadczeniu, że będzie ona miała charakter stabilny. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa nakazuje ustawodawcy należyte zabezpieczenie "interesów w toku", a zwłaszcza należytą realizację uprawnień nabytych na podstawie poprzednich przepisów (tak między innymi: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 2 marca 1993 r., K 9/92, OTK 1993, cz. I, poz. 6; z 15 lipca 1996 r., K 5/96, OTK 1996 Nr 4, poz. 30 oraz wyrok z 24 października 2000 r., SK 7/00, OTK 2000 Nr 7, poz. 256) - zob. uchwała SN z 28 listopada 2019 r., III UZP 5/19, OSNP 2020, nr 6, poz. 57 i cytowane tam orzecznictwo).

Skutkiem wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 jest prawo wznowienia postępowania z mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji. Przepis ten otwiera drogę do sanacji sytuacji prawnych, w których zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy wywołało konsekwencje zakwestionowane przez Trybunał. Będzie zatem stosował się do tych osób, które przed 6 czerwca 2012 r. zdecydowały się skorzystać z tzw. wcześniejszej emerytury. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że niniejszy wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 r. Tylko w ich wypadku doszło bowiem do niekonstytucyjnego zastosowania skarżonej normy prawnej, co było związane z ich nieświadomością co do skutku podjętej decyzji. W pozostałych wypadkach zaś uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji, co zauważył Sąd Najwyższy w uchwale o sygn. akt III UZP 5/19, i co przekłada się na brak stosowalności niniejszego wyroku w stosunku do tych osób (zob. wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, (...)A 2024, nr 67).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, niezależnie od tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został opublikowany i niezależnie od składu orzekającego, argumentacja przeprowadzona w uzasadnieniu tego wyroku, jak też w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16, pozwala na przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS i zakresu stosowania art. 25 ust. 1b w stosunku do osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r.

Z wyroku SK 140/20 wynika, że ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, w szczególności ci którzy złożyli wnioski przed 6 czerwca 2012 r. nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego – możliwości oceny swojej sytuacji prawnej według reguł wynikających z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Nie mieli możliwości oceny skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie dano im możliwości przeprowadzenia rozumowania, z którego mogłoby wynikać, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku. Należy mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 116 ust. 2 ustawy emerytalnej, cofnięcie wniosku o przyznanie świadczenia jest dopuszczalne tylko do czasu uprawomocnienia się decyzji o jego przyznaniu. Nie było zatem możliwości, aby osoby, które zostały ,,zaskoczone" wprowadzanymi zmianami w trakcie pobierania świadczenia, podjęły skuteczną interwencję w celu ochrony swoich interesów. Zmiana ta nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczona nie mogła już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mógł się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Nie budzi przy tym wątpliwości, że mechanizm pozwalający na dalsze korzystanie z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę został wprowadzony przez ustawodawcę dla złagodzenia zmiany pomiędzy dwoma systemami emerytalnymi.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, dokonując wykładni prokonstytucyjnej art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy przyjąć, że nie powinien on mieć zastosowania w sytuacji faktycznej O. M.. Ocena konstytucyjności prawa sprawowana przez sądy w ramach bezpośredniego stosowania Konstytucji RP służy nie tylko zapewnieniu zgodności orzeczeń z Konstytucją, a w konsekwencji zapewnieniu wydania orzeczenia słusznego, sprawiedliwego i realizującego konstytucyjną aksjologię i wartości, ale także przyspieszeniu postępowania. Kontrola rozproszona stwarza także możliwość interpretacji Konstytucji oraz ustaw z uwzględnieniem szerokiego spektrum wiedzy specjalistycznej sądów w poszczególnych działach prawa, a tym samym poszerza perspektywę rozumienia Konstytucji.

Wobec powyższych rozważań za niezasadne uznać należy stanowisko sądu pierwszej instancji, że w stosunku do odwołującej się nie było podstaw do wyeliminowania niekonstytucyjnych skutków art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Ubezpieczona, które zdecydowała się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miała - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze jej przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogła przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewała się, że fakt wypłacania świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Wskazać należy, że w Polsce do 31 grudnia 2012 r. obowiązywał zróżnicowany wiek emerytalny, w zależności od płci ubezpieczonego wynoszący 65 lat dla mężczyzn, 60 lat dla kobiet. Od 1 stycznia 2013 r. zgodnie z ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 637), obowiązywał nowy, wydłużony wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn. Na podstawie tej ustawy następowało stopniowe podwyższanie i zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn do 67 lat. Obecnie ustawodawca ponownie powrócił do modelu obowiązującego do 31 grudnia 2012 r. Artykuł 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych został zmieniony przez art. 1 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 38). Tym samym od 1 października 2017 r. warunkiem uzyskania przez mężczyznę prawa do emerytury jest osiągnięcie wieku 65 lat, a przez kobietę wieku 60 lat. O. M. ukończyła powszechny wiek emerytalny 30 maja 2019 r.

Uznać należało, że w przypadku wnioskodawczyni - która nabyła prawo do wcześniejszej emerytury w 2007 r., a zatem jeszcze przed dodaniem do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b, natomiast prawo do emerytury powszechnej nabyła po 1 stycznia 2013 r., a zatem już po dodaniu do tej ustawy art. 25 ust. 1b - występują podstawy do odmowy zastosowania tego ostatniego przepisu jako niezgodnego z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją powyższego jest przyznanie skarżącej prawa do przeliczenia jej emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, jednak tylko za okres do 30 maja 2019 r. (czyli uzyskania wieku uprawniającego do nabycia emerytury powszechnej). Podkreślić należy, że prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, ale niezbędne jest także potwierdzenie tego prawa w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości, które wymaga złożenia stosownego wniosku i jego rozpoznania w stanie prawnym adekwatnym dla jego oceny (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2017 r., III UZP 6/17, OSNP 2018 Nr 3, poz. 34). Czym innym jest zatem prawo do emerytury a czym innym jej wypłata. Analizując powyższe w kontekście rozważań dotyczących naruszenia art. 2 Konstytucji w zakresie sposobu obliczenia emerytury powszechnej O. uznać należy, że ochrona konstytucyjna nie może trwać po spełnieniu przez nią przesłanek nabycia prawa do emerytury powszechnej tj. po 30 maja 2019 r. Od tej daty wnioskodawczyni dołączyła do grona wszystkich innych ubezpieczonych, którzy np. rozpoczęli pobieranie emerytury wcześniejszej po 1 stycznia 2013 r., a następnie wystąpili z wnioskiem o emeryturę powszechną, od której podstawy odliczono im pobrane wcześniej kwoty emerytur wcześniejszych, na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Podsumowując, skoro wnioskodawczyni nabyła abstrakcyjne prawo do emerytury w wieku powszechnym 30 maja 2019 r. a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogła spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez nią wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z 6 maja 2021 r., III (...) 52/21, Lex nr 3252696 oraz z 18 stycznia 2022 r., III (...) 98/21, Lex nr 3352121). Ustawa zmieniająca ustawę o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzająca ww. przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 637). Powyższa regulacja niewątpliwie doprowadziła do sytuacji, w której każda osoba, która złożyła wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1b ustawy przed dniem 6 czerwca 2012 r., a więc przed datą opublikowania ustawy nowelizującej nie tylko została zaskoczona pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miała możliwości - przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia co jest sprzeczne z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, czyli z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez niego prawa do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Powyższej sytuacji nie zmienia fakt, że wyrok Trybunału nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw do dnia wydania orzeczenia w sprawie. Zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUS z 6 grudnia 2024 r., na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. - pkt 1 wyroku.

Brak było podstaw do zmiany decyzji z 7 lutego 2024 r. ponieważ decyzja z 6.12.2024 r. była wówczas nieprawomocna. Rozstrzygnięciem zawarte w decyzji z 7 lutego było zatem zbędne z punktu widzenia proceduralnego, ale od strony treści samego rozstrzygnięcia prawidłowe i nie narusza prawa odwołującej. Ze względu na ochronę praw odwołującej się wystarczające było zaskarżenie decyzji z 6 grudnia 2024 r.

Dlatego też, apelacja w pozostałym zakresie została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. - pkt 2 wyroku.