Sąd Najwyższy odrzucił skargę na wyrok o koszty najmu auta zastępczego

Powodowie – F.S. i P.Ł. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 26 czerwca

2023 r., sygn. akt II Ca 1475/22, wydanego w sprawie o zapłatę, zaskarżając go w

całości oraz domagając się stwierdzenia jego niezgodności z prawem.

I CNP 10/24

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji pozwanego

Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. wniesionej od wyroku Sądu

Rejonowego w Starogardzie z 22 września 2022 r. (sygn. akt I C 886/21), w

punkcie 1 zmienił zaskarżony wyrok i nadał mu nowe brzmienie: „I. zasądza od

pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. solidarnie na rzecz

powodów F.S. i P.Ł. solidarnie 8 996,22 zł (osiem tysięcy dziewięćset

dziewięćdziesiąt sześć złotych dwadzieścia dwa grosze) wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 października 2020 roku do dnia zapłaty; II.

oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanego solidarnie na

rzecz powodów 1142,64 zł (tysiąc sto czterdzieści dwa złote sześćdziesiąt cztery

grosze) tytułem kosztów procesu; IV. nakazuje pobrać od pozwanego Towarzystwa

Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Rejonowego w

Stargardzie 123,11 zł (sto dwadzieścia trzy złote jedenaście groszy) tytułem

wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa; V. nakazuje pobrać od

powodów F.S. i P.Ł. na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Stargardzie

solidarnie 123,12 zł (sto dwadzieścia trzy złote dwanaście groszy) tytułem

wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa;”. W punkcie 2 wyroku

Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałej części, zaś w punkcie 3 zasądził od

powodów solidarnie na rzecz pozwanego 500 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego.

Skarżący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego,

tj. art. 361 w związku z art. 6 k.c.; art. 354 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 362 k.c., art.

826 § 1 k.c. i art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach

obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze

Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 367, dalej „u.u.o.”), a

także art. 436 § 1-2 k.c. w związku z art. 415 k.c., art. 805 § 1 i 2 k.c. i art. 19 ust. 1

u.u.o. Nadto zarzucili naruszenie prawa procesowego art. 245 k.p.c. Jako przepisy,

z którymi zaskarżony wyrok jest niezgodny wskazali art. 361 k.c. w zw. z art. 6 k.c.,

art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 362 k.c., art. 826 § 1 k.c. i art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o., art.

245 k.p.c. oraz art. 436 § 2 k.c. w zw. z art. 415 k.c., art. 805 § 1 i 2 k.c. i art. 19 ust.

1 u.u.o.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CNP 10/24

3

W związku z zakresem zaskarżenia wskazanym przez powodów w pierwszej

kolejności należało rozważyć dopuszczalność wniesionej skargi. Zgodnie z art.

4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez

jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Oznacza to, że skarga może

zostać skierowana wyłącznie przeciwko tej części wyroku, która jest dla skarżącego

niekorzystna i z której wywodzi on powstanie szkody. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się zarazem, że warunkiem dopuszczalności środka

zaskarżenia jest istnienie po stronie skarżącego pokrzywdzenia orzeczeniem

(gravamen), rozumianego jako niekorzystna dla strony różnica pomiędzy

zgłoszonym żądaniem a treścią rozstrzygnięcia. Brak takiego pokrzywdzenia

skutkuje niedopuszczalnością środka zaskarżenia (zob. np. uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego – zasadę prawną – z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13,

OSNC 2014, nr 11, poz. 108). W zakresie, w jakim skarga została skierowana

przeciwko pkt 1 ppkt I zaskarżonego wyroku, uwzględniającemu powództwo przez

zasądzenie na rzecz powodów kwoty 8 996,22 zł wraz z odsetkami, a także

przeciwko pkt 2 wyroku, oddalającemu apelację pozwanego w pozostałej części, po

stronie powodów brak jest gravamen. Rozstrzygnięcia te były bowiem dla nich

korzystne i nie mogły stanowić źródła szkody, której naprawieniu służy skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Co więcej, sami

skarżący, określając w skardze wysokość szkody wyrządzonej wydaniem

zaskarżonego wyroku, wskazali, że wynosi ona 18 236,47 zł i obejmuje „brakującą

należność główną (ponad zasądzoną przez Sąd II instancji kwotę)” w wysokości

10 590,94 zł, a także wynikające z niej odsetki i dalsze należności uboczne. Tym

samym dali wyraz temu, że źródła szkody upatrują wyłącznie w tej części wyroku, w

której powództwo zostało oddalone. W konsekwencji skarga w zakresie

skierowanym przeciwko pkt 1 ppkt I oraz pkt 2 zaskarżonego wyroku podlegała

odrzuceniu.

W pozostałej części skarga podlegała odmowie przyjęcia do rozpoznania.

Zgodnie z art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy, orzekając w ramach tzw. przedsądu,

którego celem jest wyeliminowanie już na wstępnym etapie skarg oczywiście

bezzasadnych (art. 4249 w zw. z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.), odmawia przyjęcia

I CNP 10/24

4

do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Ocena ta pozostaje w ścisłym

związku z pojęciem niezgodności z prawem, skoro stanowi ono element

konstrukcyjny skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). Wyrok niezgodny z prawem – w

rozumieniu art. 4241 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. – to orzeczenie, które jest

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami i z

ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia

„wyroku niezgodnego z prawem” wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz

konieczności wypracowania autonomicznej definicji bezprawności jako przesłanki

odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Nie jest natomiast niezgodne z prawem orzeczenie stanowiące rezultat przyjęcia

jednej z dopuszczalnych interpretacji przepisów. Skarga ta nie służy eliminowaniu

wszelkich możliwych błędów wykładni lub stosowania prawa, które mogłyby

uzasadniać zmianę orzeczenia w toku instancji (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 21 maja 2009 r., V CNP 1/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 44, z 24

lutego 2010 r., III CNP 26/09, z 18 listopada 2022 r., I CNP 89/22). Oczywista

bezzasadność skargi zachodzi natomiast wtedy, gdy już z jej treści wynika, bez

potrzeby prowadzenia pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań, że nie może

ona zostać uwzględniona. Podobnie jak w przypadku skargi kasacyjnej, podstawą

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą

być zarzuty dotyczące oceny dowodów lub ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 4244 zdanie drugie k.p.c.).

Nieskuteczne pozostają zatem również te zarzuty, które formalnie odwołują się do

naruszenia prawa materialnego lub procesowego, w rzeczywistości zmierzając do

podważenia dokonanej przez sąd oceny materiału dowodowego lub przyjętych

ustaleń faktycznych.

Podniesione w skardze zarzuty nie uzasadniają wniosku, że wskazane w niej

naruszenia prawa materialnego lub procesowego miały charakter kwalifikowany,

uzasadniający przyjęcie, iż zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem w

rozumieniu art. 4241 k.p.c. Skarga nie wskazuje na takie uchybienia, które prima

I CNP 10/24

5

facie świadczyłyby o oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia przez

pryzmat powołanych podstaw skargi. Skarżący upatrują niezgodności z prawem

zaskarżonego wyroku przede wszystkim w przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że

informacja przekazana przez pozwanego ubezpieczyciela dotycząca możliwości

zorganizowania najmu pojazdu zastępczego stanowiła wystarczającą propozycję

skorzystania z takiego pojazdu, a także w uznaniu, że koszty najmu poniesione

według stawki wyższej od wskazanej przez ubezpieczyciela nie były w

okolicznościach sprawy celowe i ekonomicznie uzasadnione. Istota stanowiska

skarżących sprowadza się zatem do kwestionowania przyjętej przez Sąd Okręgowy

oceny skutków przedstawionej przez ubezpieczyciela propozycji zorganizowania

najmu pojazdu zastępczego oraz do podważania wniosku, że powodowie nie

wykazali szczególnych okoliczności uzasadniających ponoszenie kosztów najmu

według stawki wyższej niż uwzględniona przez ten Sąd. W istocie argumentacja

skargi zmierza więc przede wszystkim do zakwestionowania oceny materiału

dowodowego oraz ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Okręgowy, co

pozostaje w sprzeczności z wynikającym z art. 4244 zdanie drugie k.p.c. zakazem

opierania skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, a

nie do wykazania kwalifikowanego naruszenia prawa. Należy zauważyć, że

zagadnienie wpływu propozycji najmu pojazdu zastępczego przedstawianej przez

ubezpieczyciela na zakres należnego odszkodowania było przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, w tym uchwały z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17

(OSNC 2018, nr 6, poz. 56). W uchwale tej przyjęto, że wydatki poniesione przez

poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego, przekraczające koszty

zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu, podlegają

kompensacji tylko wtedy, gdy ich poniesienie było celowe i ekonomicznie

uzasadnione. Stanowisko to zostało oparte na założeniu, że obowiązek

odszkodowawczy nie obejmuje wszystkich wydatków pozostających w związku

przyczynowym ze szkodą, lecz jedynie wydatki konieczne i ekonomicznie

uzasadnione, przy uwzględnieniu spoczywającego na poszkodowanym obowiązku

zapobiegania zwiększeniu szkody. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w

późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wydanym na tle skarg o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń dotyczących

I CNP 10/24

6

kosztów najmu pojazdu zastępczego, w których podkreślano zarówno obowiązek

minimalizacji szkody przez poszkodowanego, jak i konieczność wykazania

szczególnych okoliczności uzasadniających poniesienie kosztów przekraczających

poziom wynikający z propozycji ubezpieczyciela (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 18 czerwca 2025 r., I CNP 13/24, z 23 września 2025 r., I CNP

42/24, oraz z 30 maja 2023 r., I CNP 177/22). Sąd Okręgowy oparł swoje

rozstrzygnięcie na stanowisku przyjętym w tej uchwale. Już z tej przyczyny trudno

przypisać zaskarżonemu wyrokowi cechy kwalifikowanej i oczywistej niezgodności

z prawem. Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany poinformował poszkodowanego o

możliwości zorganizowania pojazdu zastępczego oraz wskazał warunki

skorzystania z tej możliwości. Jednocześnie przyjął, że powodowie nie wykazali

szczególnych okoliczności uzasadniających ponoszenie kosztów najmu według

wyższej stawki. Ocena ta została oparta na materiale dowodowym zgromadzonym

w sprawie i stanowiła rezultat wykładni przepisów odnoszących się do obowiązku

minimalizacji szkody oraz współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu

zobowiązania odszkodowawczego. Wbrew twierdzeniom skargi, Sąd Okręgowy nie

zakwestionował zasadności korzystania przez poszkodowanego z pojazdu

zastępczego ani nie podważył przyjętego przez Sąd pierwszej instancji okresu

najmu wynoszącego 106 dni. Przeciwnie, zaakceptował ustalenia Sądu

Rejonowego w tym zakresie. Zmiana wyroku dotyczyła wyłącznie wysokości stawki

przyjętej za podstawę obliczenia odszkodowania, czego konsekwencją było

obniżenie zasądzonego świadczenia do kwoty 8 996,22 zł. Już z tego względu

argumentacja odnosząca się do przebiegu postępowania likwidacyjnego oraz

długości uzasadnionego najmu pozostaje w znacznej mierze poza istotą

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Nie mogą odnieść skutku również zarzuty

dotyczące opinii biegłego. Sąd Okręgowy nie odrzucił ustaleń wymagających

wiadomości specjalnych, lecz dokonał własnej oceny prawnej skutków ustalonego

stanu faktycznego. Kwestia zakresu obowiązku minimalizacji szkody, znaczenia

propozycji przedstawionej przez ubezpieczyciela oraz wpływu tych okoliczności na

zakres należnego odszkodowania należy do sfery stosowania prawa przez sąd, a

nie do wiadomości specjalnych biegłego. Podnoszone w skardze argumenty

dotyczące warunków najmu stosowanych przez podmioty współpracujące z

I CNP 10/24

7

ubezpieczycielem, konieczności ponoszenia dodatkowych opłat, rzeczywistego

charakteru przedstawionej propozycji najmu czy też przebiegu postępowania

likwidacyjnego stanowią w istocie polemikę z oceną materiału dowodowego i

ustaleniami przyjętymi przez Sąd Okręgowy. W rezultacie argumentacja skargi

zmierza do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i przedstawia

alternatywną ocenę skutków prawnych ustalonego stanu faktycznego. Tego rodzaju

argumentacja jest charakterystyczna dla środków służących kontroli instancyjnej

orzeczenia, nie stanowi natomiast podstawy do przyjęcia skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżący nie wykazali, aby

zaskarżony wyrok pozostawał w oczywistej sprzeczności z obowiązującymi

przepisami prawa lub prezentował wykładnię niemożliwą do pogodzenia z

utrwalonym kierunkiem orzecznictwa. Nie zachodzi zatem kwalifikowana, oczywista

i elementarna niezgodność z prawem, o której mowa w art. 4241 § 1 k.p.c. Z tych

względów na podstawie art. 4249 k.p.c. należało odmówić przyjęcia skargi do

rozpoznania w pozostałej części.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c., obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1, art.

39821 i art. 42412 k.p.c. – F.S. i P.Ł., którzy przegrali postępowanie skargowe.

(A.G.)

[a.ł]