Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powodów na wyrok o odszkodowanie za opóźniony lot

Powodowie W.K. i P.K. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 15 kwietnia

2024 r. (sygn. akt XXVII Ca 3364/23), wydanego w sprawie przeciwko E. spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie o zapłatę odszkodowania z tytułu

opóźnionego lotu, zaskarżając go w całości oraz domagając się stwierdzenia jego

niezgodności z prawem. Skargę oparli na zarzucie naruszenia przepisów prawa

materialnego, to jest art. 6 k.c. w zw. z art. 5 ust. 3 i 4 w zw. z punktem 1 i 4

preambuły Rozporządzenia (WE) nr 261/2004; art. 5 ust. 3 Rozporządzenia (WE)

I CNP 108/24

2

nr 261/2004 w zw. z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

17 września 2015 r. C-257/14 i w zw. z art. 267 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu

Unii Europejskiej; art. 3 ust. 5 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 oraz błędnej

wykładni art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia. Nadto zarzucili naruszenie prawa

procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. Jako przepisy, z którymi zaskarżone orzeczenie

jest niezgodne wskazali art. 7 pkt 1 lit. b oraz art. 3 ust. 2 Rozporządzenia (WE) nr

261/2004.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego – w świetle

obecnego brzmienia art. 4241 § 1 k.p.c. – wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

celem nie jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy ani korygowanie

wszelkich możliwych błędów popełnionych przez sądy powszechne. Służy ona

uzyskaniu prejudykatu umożliwiającego dochodzenie odszkodowania od Skarbu

Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia (art. 4171 §

2 k.c.). Zgodnie z art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy, orzekając w ramach tzw.

przedsądu, którego celem jest wyeliminowanie już na wstępnym etapie skarg

oczywiście bezzasadnych (art. 4249 w zw. z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.),

odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Ocena ta pozostaje

w ścisłym związku z pojęciem niezgodności z prawem, stanowiącym element

konstrukcyjny skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). Wyrok niezgodny z prawem – w

rozumieniu art. 4241 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. – to orzeczenie, które jest

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami i z

ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia

„wyroku niezgodnego z prawem” wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz

konieczności wypracowania autonomicznej definicji bezprawności jako przesłanki

odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Nie jest natomiast niezgodne z prawem orzeczenie stanowiące rezultat przyjęcia

jednej z dopuszczalnych interpretacji przepisów. Skarga ta nie służy eliminowaniu

I CNP 108/24

3

wszelkich możliwych błędów wykładni lub stosowania prawa, które mogłyby

uzasadniać zmianę orzeczenia w toku instancji (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 21 maja 2009 r., V CNP 1/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 44, z 24

lutego 2010 r., III CNP 26/09, z 18 listopada 2022 r., I CNP 89/22, wyroki Sądu

Najwyższego z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05 oraz z 7 lipca 2006 r., I CNP

33/06). Jak wielokrotnie podkreślano w judykaturze, jeżeli istnieją przekonujące

argumenty przemawiające za różnymi sposobami interpretacji określonego

przepisu prawa, nie można uznać, że rozstrzygnięcie oparte na jednym z

dopuszczalnych kierunków wykładni jest niezgodne z prawem w rozumieniu art.

4241 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2008 r., III CNP

50/08 i z 18 maja 2017 r., I CNP 51/16). Skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia nie jest bowiem środkiem służącym do

rozstrzygania sporów interpretacyjnych ani zastępowania oceny prawnej sądu

własną oceną strony. Wynika to również ze specyfiki sprawowania wymiaru

sprawiedliwości, w ramach którego sąd dokonuje wykładni prawa oraz oceny

skutków prawnych ustalonych okoliczności faktycznych. Sam fakt istnienia

odmiennych, lecz racjonalnie uzasadnionych kierunków wykładni nie pozwala

zatem na uznanie wyroku za niezgodny z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c.

(por. wyroki Sądu Najwyższego z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, z 7 lipca 2006

r., I CNP 33/06, z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06 oraz z 13 maja 2009 r., IV CNP

122/08, postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2025 r., I CNP 119/24 oraz

z 23 kwietnia 2026 r., I CNP 140/25).

Podniesione w skardze zarzuty nie uzasadniają wniosku, że wskazane w niej

naruszenia prawa materialnego lub procesowego miały charakter kwalifikowany,

uzasadniający przyjęcie, iż zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem w

rozumieniu art. 4241 k.p.c. Skarga nie wskazuje na takie uchybienia, które prima

facie świadczyłyby o oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia przez

pryzmat powołanych podstaw skargi. Przedmiotem postępowania było roszczenie o

odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego

wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy

przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego

I CNP 108/24

4

rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (dalej „rozporządzenie nr 261/2004”). Z

utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że

pasażerowie lotów opóźnionych mogą dochodzić odszkodowania, o którym mowa

w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli wskutek opóźnienia ponieśli stratę czasu

wynoszącą co najmniej trzy godziny, tj. dotarli do miejsca docelowego co najmniej

trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie

przylotu (por. wyroki z 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-

432/07, ECLI:EU:C:2009:716, a także z 23 października 2012 r. w sprawach

połączonych C-581/10 i C-629/10 ECLI:EU:C:2012:657). Wykazanie opóźnienia

przekraczającego trzy godziny stanowi zatem podstawową przesłankę warunkującą

powstanie dochodzonego roszczenia. Sądy obu instancji przyjęły, że powodowie

nie wykazali tej okoliczności oraz że ciężar jej udowodnienia spoczywał na nich

jako stronie wywodzącej skutki prawne z faktu opóźnienia lotu. Stanowisko to

zostało oparte na ogólnych zasadach rozkładu ciężaru dowodu wynikających z art.

6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. Nie sposób uznać, aby wykładnia przyjęta przez Sądy obu

instancji pozostawała w oczywistej i niewątpliwej sprzeczności z obowiązującym

prawem. Przeciwnie, mieści się ona w granicach dopuszczalnej interpretacji

wskazanych przepisów i znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2025 r., I CNP 119/25).

Skarżący prezentują wprawdzie odmienny pogląd co do rozkładu ciężaru dowodu w

sprawach opartych na rozporządzeniu nr 261/2004, nie oznacza to jednak jeszcze,

że stanowisko zajęte przez Sądy meriti ma charakter oczywiście błędny lub

kwalifikowanie wadliwy. W istocie zasadnicza argumentacja skargi zmierza do

wykazania, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał na przyjęcie,

iż opóźnienie lotu przekroczyło trzy godziny, a zatem do zakwestionowania

dokonanej przez Sądy meritii oceny dowodów. Zarzut ten został powiązany z

naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. Należy jednak zauważyć, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie służy ponownej kontroli

ustaleń faktycznych ani oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie

bowiem z art. 4244 k.p.c., skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa

materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność wyroku

z prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą

I CNP 108/24

5

skargi nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Sam fakt prezentowania przez skarżących odmiennej oceny

zgromadzonych dowodów nie pozwala na przyjęcie, że doszło do kwalifikowanego

naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.

Argumentacja ta zmierza bowiem w istocie do podważenia ustaleń faktycznych,

które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia, co wykracza poza funkcję skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Okoliczność ta

ma znaczenie zasadnicze dla oceny skargi. Sądy obu instancji przyjęły bowiem, że

powodowie nie wykazali przesłanki warunkującej powstanie dochodzonego

roszczenia, tj. opóźnienia lotu przekraczającego trzy godziny. Już ta okoliczność

stanowiła samodzielną i wystarczającą podstawę oddalenia powództwa. W

konsekwencji dopiero po wykazaniu przez powodów tej przesłanki aktualizowałaby

się potrzeba badania dalszych przesłanek odpowiedzialności przewoźnika, w tym

przesłanek egzoneracyjnych przewidzianych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr

261/2004. Z tej przyczyny zarzuty odnoszące się do kwalifikacji zdarzenia

polegającego na wystąpieniu podczas lotu sygnalizacji pożaru na pokładzie

samolotu nie mogą prowadzić do przyjęcia skargi do rozpoznania. Nie można

również podzielić stanowiska skarżących, jakoby z wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 17 września 2015 r. w sprawie C-257/14, Van

der Lans, wynikała oczywista wadliwość zaskarżonego wyroku. Orzeczenie to

zapadło na tle stanu faktycznego dotyczącego określonego problemu technicznego

statku powietrznego. Tymczasem w niniejszej sprawie Sądy meriti przyjęły, że

przyczyną podjęcia przez załogę działań skutkujących opóźnieniem była

sygnalizacja pożaru na pokładzie samolotu, nierozpoznana co do przyczyn w

trakcie wykonywania lotu. Już z tej przyczyny nie sposób mówić o oczywistej

sprzeczności zaskarżonego wyroku z powołanym orzecznictwem Trybunału. Należy

zauważyć, że nawet gdyby przyjąć, iż ocena dokonana przez Sądy obu instancji w

zakresie przesłanek wyłączających odpowiedzialność przewoźnika mogła

wywoływać określone wątpliwości interpretacyjne, nie prowadziłoby to jeszcze do

stwierdzenia niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Przy ocenie skargi z

punktu widzenia art. 4241 k.p.c. decydujące znaczenie ma bowiem treść

rozstrzygnięcia i jego zgodność z prawem. Nawet ewentualna wadliwość części

I CNP 108/24

6

rozważań nie przesądza o niezgodności wyroku z prawem, jeżeli wynik sprawy

znajduje samodzielne oparcie w innej podstawie prawnej wystarczającej do jego

wydania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2008 r., III CNP

50/08). W realiach niniejszej sprawy taką samodzielną podstawę stanowiło

przyjęcie przez Sądy obu instancji, że powodowie nie wykazali przesłanki

warunkującej powstanie dochodzonego roszczenia, tj. opóźnienia lotu

przekraczającego trzy godziny. W rezultacie zarzuty skargi sprowadzają się do

polemiki z oceną prawną i dowodową przyjętą przez Sądy meriti oraz do

prezentowania odmiennego stanowiska co do rozkładu ciężaru dowodu. Nie

wskazują natomiast na takie uchybienia, które pozwalałyby uznać, że zaskarżony

wyrok jest niewątpliwie sprzeczny z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami prawa albo został wydany wskutek szczególnie rażąco błędnej

wykładni lub oczywiście wadliwego zastosowania prawa. Mając na względzie, że

powodowie nie przedstawili w skardze wywodu prawnego zawierającego

argumenty świadczące o tym, że zaskarżony wyrok jest niewątpliwie sprzeczny z

zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo że został wydany w

wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa należało – na podstawie art. 4249 k.p.c. – odmówić przyjęcia skargi do

rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c., obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1, art.

39821 i art. 42412 k.p.c. – powodów, którzy przegrali postępowanie skargowe.

(A.G.)

[a.ł]