Osoba prywatna kontra osoba prywatna o zapłatę, 2700 zł

W związku ze skargą P.B. o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w Wschowie z 1 lipca 2024 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CNP 119/25

2

Zgodnie z art. 4241 § 2 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, która co do zasady jest dopuszczalna jedynie

od orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 4241 § 1 k.p.c.), w wyjątkowych

wypadkach może być wniesiona także od prawomocnego orzeczenia sądu

pierwszej instancji. W takiej sytuacji skarżący powinien wykazać, że występuje

wyjątkowy wypadek w rozumieniu tego przepisu (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, pojęcie „wyjątkowy wypadek”

w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. odnosi się zarówno do przyczyn niezgodności z

prawem orzeczenia, jak i do powodów nieskorzystania przez stronę z możliwości

zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (zob. np. postanowienia: z 2 lutego

2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113; i z 29 listopada 2006 r., II CNP

85/06; z 22 marca 2016 r., III CNP 1/16). Zarzucając natomiast, że doszło do

naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności

albo praw człowieka i obywatela, skarżący powinien nie tylko ściśle określić, jakie

– jego zdaniem – konkretne zasady, wolności lub prawa zostały naruszone, lecz

także wyjaśnić, na czym naruszenie to polegało oraz przedstawić szczegółową

argumentację jurydyczną mającą wykazać, że do takiego naruszenia rzeczywiście

doszło (zob. np. postanowienia SN z 9 lipca 2007 r., IV CNP 56/07, i z 22 marca

2016 r., III CNP 1/16).

Wnioskodawca nie wykazał powyższych przesłanek.

Przede wszystkim nie wykazał, że z wyjątkowych powodów nie mógł wnieść

sprzeciwu od zaskarżonego nakazu zapłaty Sądu pierwszej instancji. W świetle

jednolitego stanowiska Sądu Najwyższego, wyjątkowe powody nieskorzystania

z możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji to okoliczności

obiektywne, niezależne od strony, takie jak np. katastrofa, klęska żywiołowa, ciężka

choroba strony, czy uzyskanie błędnej informacji od pracownika sądu co do

sposobu i terminu zaskarżenia (zob. np. postanowienia z 2 lutego 2006 r., I CNP

4/06, i z 22 marca 2016 r., III CNP 1/16). Wyjątkową okolicznością

w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. nie jest np. okoliczność spowodowana przez

pełnomocnika procesowego strony, za którego działania, zaniechania i błędy

I CNP 119/25

3

ponosi odpowiedzialność procesową strona (zob. np. postanowienia SN

z 17 kwietnia 2008 r., I CZ 2008 r., i z 21 lipca 2011 r., V CZ 52/11).

Sprzeciw od nakazu zapłaty z 1 lipca 2024 r. został wniesiony przez

skarżącego po terminie, w związku z został odrzucony jako spóźniony. Gdyby

istniały okoliczności, o jakich mowa w art. 168-169 k.p.c., termin do wniesienia tego

środka zaskarżenia podlegałby przywróceniu. Nie ulega zatem wątpliwości, że nie

można mówić o braku winy w niezaskarżeniu nakazu zapłaty, co już samo w sobie

powoduje, że nie zachodzi wyjątkowa okoliczność w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c.

Nie można zapominać, że możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia nie może służyć obejściu przepisów

o terminach wnoszenia zwyczajnych środków zaskarżenia.

W związku z powyższym skarga podlegała odrzuceniu na podstawie

art. 4248 § 1 k.p.c., o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Niezależnie od powyższego, na marginesie, należy wskazać, że

przedmiotowa skarga, gdyby nie podlegała odrzuceniu, nie zostałaby przyjęta

do rozpoznania.

Celem wstępnej selekcji w odniesieniu do tego rodzaju środka, przewidzianej

w art. 4249 k.p.c., jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych, które bez

konieczności wnikliwej analizy prawnej powinny być oddalone. Oczywista

bezzasadność skargi – jako kryterium dozwolonego wyłączenia – zachodzi,

gdy powołane podstawy skargi już przy pierwszej ocenie pokazują, że faktycznie

nie ma możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca albo nie mogły

mieć wpływu na kształt orzeczenia. Nie ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej

analizy prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego

orzeczenia, w odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni. Ocena

zasadności skargi polega na antycypowaniu niejako roli sądu, który orzekałby co do

istoty sprawy z powództwa skarżącego o wynagrodzenie szkody wyrządzonej

wydaniem prawomocnego orzeczenia. W sytuacji gdy z bezpośredniego oglądu

sprawy wynika, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia byłaby oddalona, trzeba przyjąć, że jest ona oczywiście bezzasadna

w rozumieniu art. 4249 k.p.c. (zob. np. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015

I CNP 119/25

4

r., V CNP 57/14; z 6 kwietnia 2018 r., III CNP 30/17; z 12 marca 2026 r., I CNP

66/25).

Skarżący podniósł, że nakaz zapłaty został wydany, chociaż powódka

nie zwróciła pojazdu, pomimo że odstąpiła od umowy i zażądała zwrotu ceny

i kosztów naprawy, a „być może pojazd zbyła osobie trzeciej”. W wyniku wydania

nakazu zapłaty nie doszło jednak do naruszenia zasad ujętych w art. 2 i 64

Konstytucji RP. Skarżący zdaje się nie zauważać, że przysługują jemu,

ewentualnie, stosowne roszczenia, w szczególności o zwrot pojazdu albo jego

równowartości i o odszkodowanie. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie może zastępować innych środków procesowych

przysługujących uprawnionemu.

Całkowicie niezrozumiałe jest stwierdzenie, że „nakaz zapłaty został wydany

pomimo nieprzywrócenia jemu własności pojazdu”. W szczególności nie zaszła

przesłanka z art. 499 § 1 pkt 3 k.p.c., w którym wskazano podstawę odmowy

wydania nakazu zapłaty w sytuacji, w której zaspokojenie roszczenia powoda jest

uzależnione od wcześniejszego spełnienia przez niego świadczenia wzajemnego.

Świadczenia wzajemne są przedmiotem zobowiązań wynikających z umów

wzajemnych (zob. art. 487-497 k.c.). W stosunkach zobowiązaniowych

wynikających z umów wzajemnych zasadą jest, że świadczenia wynikające

z umowy wzajemnej powinny być spełnione jednocześnie, przy czym od tej zasady

mogą istnieć różne wyjątki (zob. art. 488 § 1 k.c.). Niezależnie od tego, że jak się

jednolicie przyjmuje w doktrynie, z art. 499 § 1 pkt 3 k.p.c. nie wynika, że samo

istnienie obowiązku świadczenia wzajemnego przez powoda stanowi podstawę

do odmowy wydania nakazu zapłaty; przeszkodą do wydania nakazu zapłaty jest

uzależnienie zaspokojenia roszczenia powoda od spełnienia przez niego

świadczenia wzajemnego na rzecz pozwanego. Okoliczność ta musi jednak

znajdować odzwierciedlenie w treści pozwu lub w dowodach załączonych

do pozwu. Zależność ta nie może być przy tym hipotetyczna i wynikać jedynie

z ustawowej konstrukcji zobowiązań wzajemnych. Tymczasem skutkiem

odstąpienia od umowy jest uznanie tej umowy za niezawartą (ex tunc), a strona

odstępująca musi zwrócić wszystko, co otrzymała tytułem tej umowy, może też

żądać m.in. zwrotu tego, co świadczyła (art. 494 § 1 k.c.). Jak słusznie wskazuje się

I CNP 119/25

5

w doktrynie, oba te uprawnienia mają charakter roszczenia, a zatem druga strona

nie ma obowiązku świadczyć przed otrzymaniem takiego żądania. Na podstawie

art. 494 k.c. w miejsce umownego stosunku prawnego, który uległ rozwiązaniu

przez odstąpienie, powstaje więc stosunek zobowiązaniowy powstający z mocy

ustawy. Nie jest to stosunek wzajemny, jako że zwracane świadczenia nie są

swoimi odpowiednikami, i nie jest tak, iż każda ze stron ma zwrócić świadczenie

po to, by otrzymać świadczenie zwrotne, lecz po to, by odwrócić skutki umowy,

którą należy traktować jak niezawartą. Jest to tylko stosunek dwustronnie

zobowiązujący [J.M. Kondek, w: P. Rylski, W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny.

Komentarz, Legalis 2025, art. 494, Nt 11-12]. Świadczy o tym również możliwość

skorzystania z prawa zatrzymania (art. 496 k.c.), co wymaga złożenia stosownego

oświadczenia woli.

Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w puncie 1 sentencji

postanowienia.

O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 5 w zw.

z § 16 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego z urzędu.

Tomasz Szanciło

[P.L.]

[a.ł]