SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu frankowego i zasądził 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 28 lipca 2022 r., I C 570/21, Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił

nieistnienie między stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu

oraz zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz powodowych kredytobiorców

112 910,94 zł i 21 825,50 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami z tytułu zwrotu

spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz oddalił powództwo w pozostałej części.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił

apelację pozwanego banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 10 października 2006 r. powodowie zawarli

z pozwanym bankiem umowę kredytu w wysokości 252 500,00 zł, indeksowanego

kursem CHF. Po wypłaceniu kredytu w czterech transzach suma ta została

przeliczona na CHF kursem kupna według Tabeli Kursów Walut Obcych

obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorca

zobowiązał się spłacić w złotych, w 348 miesięcznych ratach, wyrażoną w CHF sumę

kredytu z odsetkami z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego

w banku w dniu płatności raty kredytu.

Strony 26 października 2016 r. zawarły aneks do umowy przewidujący, że raty

kredytu będą mogły być spłacane w CHF i precyzujący, że kurs wymiany walut

obcych w tabeli kursowej banku będzie ustalany przynajmniej raz dziennie każdego

dnia roboczego w oparciu o tzw. kurs bazowy podawany na stronie serwisu Reuters

i może różnić się od kursu bazowego do 10%.

Od 14 października 2010 r. do 19 października 2016 r. kredytobiorcy uiścili na

rzecz banku 112 910,94 zł, a po zawarciu aneksu od 20 października 2016 r.

do 17 maja 2021 r. 21 825,50 CHF tytułem rat kredytu.

Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu

i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie

zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na

II CSKP 557/24

3

niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji

uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa

jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez

kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

Sąd Apelacyjny wskazał, że konsekwencją nieważności umowy jest przyjęcie

zasadności żądania zwrotu kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej wykonaniu

(art. 405 w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania przez

kredytobiorców z mechanizmów ochrony konsumenckiej, przewidzianych w art. 3851

§ 1 k.c., odpadła podstawa prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie

- świadczenia obu stron spełnione w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) jaki wpływ na status konsumenta ma prowadzenie przez kredytobiorcę

działalności gospodarczej już w dacie zawarcia umowy, a następnie kontynuowanie

jej pod adresem kredytowanej nieruchomości;

2) jaki wpływ na zakres ochrony konsumenckiej powinna mieć okoliczność, że

z uwagi na posiadanie przez kredytobiorców w dacie zawarcia umowy wyższego

wykształcenia prawniczego i ekonomicznego oraz ich doświadczenia zawodowego

w urzędzie skarbowego posiadali oni wystarczające wykształcenie i doświadczenie

życiowe, aby zdawać sobie sprawę z istotnych cech umowy oraz związanych z nią

ryzyk;

3) czy zasądzając na rzecz kredytobiorcy świadczenie w CHF sąd powinien

zastosować ujemną waloryzację, czy zastosować kurs średni NBP z daty płatności

poszczególnych rat lub określić uczciwy sposób przeliczania spłaconych w walucie

obcej rat, uwzględniający rzeczywiste koszty poniesione przez kredytobiorcę

w ramach spłaty poszczególnych rat oraz zmiany wartości pieniądza na przestrzeni

czasu;

4) jak w świetle uchwały Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r.,

III CZP 40/22, oznaczyć termin wymagalności roszczeń kredytobiorcy w sytuacji, gdy

sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za prawidłowe zasądzenie odsetek za

opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu wezwania do zapłaty podczas gdy

II CSKP 557/24

4

żądanie główne kredytobiorców dotyczyło tzw. „odfrankowienia" umowy, a zatem

bank przed pouczeniem kredytobiorców o skutkach unieważnienia umowy nie był

świadom ich intencji, co do dalszego obowiązywania umowy;

5) czy w przypadku stwierdzenia przez sąd powszechny, że klauzule

określające kurs walutowy, stosowany do określenia wysokości świadczenia stron

w walucie krajowej, zawarte w umowie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej,

zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, mają charakter niedozwolonych

postanowień umownych, sąd krajowy poprzez zastosowanie przepisów prawa

cywilnego dotyczących wykładni oświadczeń woli oraz treści czynności prawnych

powinien uzupełnić stosunek prawny umowy kredytu treścią wynikającą z przepisów

prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, jeżeli operacja ta zrealizuje cel

art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i przywróci faktyczną

równowagę między stronami np. poprzez odwołanie do kursu średniego NBP do

rozliczeń stron na podstawie art. 358 § 2 k.c., bądź art. 69 ust. 3 pr.bank.,

ewentualnie art. 24 ustawy o NBP, art. 41 ustawy Prawo wekslowe lub poprzez

wykładnie oświadczeń woli stron na podstawie art. 65 k.c.;

6) czy podejmując decyzję powyższą Sądy powinny brać pod uwagę

konieczność zachowania proporcjonalności pomiędzy wagą naruszenia i jej

potencjalnymi skutkami a konsekwencjami dla obu stron przyjętego przez Sąd

rozwiązania, w szczególności w kontekście zasady równości prawa,

proporcjonalności - adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej wagi

stawianych bankowi zarzutów, zgodności z zasadami współżycia społecznego.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał także, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.:

1) czy przesłankę „rażącego naruszenia interesu konsumenta" należy

utożsamiać wyłącznie z samą nierównowagą praw i obowiązków stron umowy, czy

też należy uwzględniać ekonomiczny wymiar interesu konsumenta, w szczególności

poprzez dokonanie oceny wyraźnej finansowej korzystności kredytu indeksowanego,

w czasie zawierania umowy, w porównaniu do kredytu złotowego, również

dostępnego kredytobiorcom wyrażającą się perspektywą spłacania ewidentnie

niższych rat kredytu indeksowanego;

II CSKP 557/24

5

2) czy interpretację pojęcia „postanowienie umowy” należy rozumieć

rozszerzające i obejmować nim automatycznie całą klauzulę uznaną za abuzywną,

nawet, jeśli faktycznie zarzut abuzywności dotyczy tylko jednego z unormowanych

w danym postanowieniu aspektów, czy też zakres niezwiązania postanowieniem

w rozumieniu art. 3851 § 1 powinien zostać ograniczony wyłącznie do tej części

postanowienia i tego aspektu, który był przedmiotem badania pod względem

abuzywności i niewątpliwie był objęty zgodnym zamiarem i świadomością

konsumenta zawierającego umowę.

Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na jej oczywistą zasadność albowiem Sąd drugiej instancji nie uwzględnił

podniesionego przez bank w toku postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania.

Postanowieniem z 9 maja 2024 r., I CSK 2404/23, Sąd Najwyższy przyjął

skargę kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zarzut bezpodstawnego oddalenia zarzutu zatrzymania nie jest oczywiście

uzasadniony. Już po przyjęciu skargi do rozpoznania Sąd Najwyższy w uchwale

składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23, (OSNC 2025, nr 3,

poz. 25), uznał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić

swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej

w uzasadnieniu uchwały wynika, że również brak możliwości potrącenia w konkretnej

sprawie nie oznacza przysługiwania prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd

Najwyższy wyraźnie wskazał, że uprawnienia prawokształtujące w postaci

potrącenia i zatrzymania nie mogą pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich

zastosowania jest rozłączny. W przypadku świadczeń jednorodzajowych

zastosowanie znajdzie potrącenie, a w przypadku świadczeń różnorodzajowych

– prawo zatrzymania. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów

z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), uznał, że w razie

dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy

kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania

na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

II CSKP 557/24

6

2. Pozostałe zagadnienia, podniesione we wniosku o przyjęcie zarówno jako

zagadnienie prawne jak i potrzeba wykładni, nie uzasadniały wniosku już w chwili

wydania postanowienia z 9 maja 2024 r.

Odpowiedź na pierwsze z zagadnień prawnych podniesionych we wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania jest oczywista. Samo prowadzenie przez

kredytobiorcę działalności gospodarczej, a następnie kontynuowanie jej pod

adresem kredytowanej nieruchomości, nie oznacza, że umowa kredytu została

zawarta w zakresie tej działalności gospodarczej. Szereg rodzajów działalności

gospodarczej może być prowadzonych w lokalu mieszkalnym, w którym

przedsiębiorca mieszka. Wiele rodzajów działalności może być prowadzonych

u klienta, a wówczas adres zamieszkania przedsiębiorcy, wskazywany jako adres

działalności gospodarczej, służy jedynie możliwości doręczania przedsiębiorcy

korespondencji związanej z jego działalnością. Tego rodzaju działalnością było

prowadzenie firmy sprzątającej przez kredytobiorcę. O statusie konsumenta

decyduje brak związku danej czynności z działalnością gospodarczą, a nie to, czy

taka działalność jest w ogóle prowadzona i pod jakim adresem.

Bez znaczenia jest wiedza danej osoby co do przysługujących jej praw lub co

do materii, której dotyczy transakcja z przedsiębiorcą. Konsumentem w stosunku do

banku jest każdy kredytobiorca zaciągający kredyt poza zakresem swojej

działalności gospodarczej, nawet jeżeli jego doświadczenie i wykształcenie wskazuje,

że może lepiej od banku zdawać sobie sprawę z zagrożeń związanych z danym

rodzajem kredytu. Przy tym Sąd odwoławczy, jako postanowienia niedozwolone

wskazał postanowienia o stosowaniu kursów ustalonych przez bank, co nie ma

związku z wykształceniem kredytobiorców.

Nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego kwestia wymagalności roszczeń

kredytobiorców. Bank został wezwany do zwrotu nienależnie pobranych rat kredytu

i tym samym kredytobiorcy w sposób jasny przedstawili swoje stanowisko dotyczące

skutków nieważności umowy.

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

II CSKP 557/24

7

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza

o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie

przez bank.

Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych

w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające

wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie kredytobiorcy,

co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz tylko pod warunkiem,

że postanowienie to zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Utrwalona jest

rozszerzająca wykładnia tego warunku jako obejmującego nie tylko tekst warunku

(jest jasne, co znaczy stosowanie kursu ogłoszonego przez bank), lecz także

mechanizm działania tego warunku.

Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c.

– które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do

franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula

ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd

Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną,

bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci

mechanizmu indeksacji.

II CSKP 557/24

8

3. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2

ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania

spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub

indeksowanego do franka szwajcarskiego i art. 3989 k.p.c. zmienił postanowienie

z 9 maja 2024 r., I CSK 2404/23 i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[a.ł]