Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt frankowy, bank zapłaci 2700 zł

Wyrokiem z 23 marca 2022 r., I C 940/20, Sąd Okręgowy w Gdańsku ustalił

nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz

powodowych kredytobiorców 9632,77 zł i 135 979 franków szwajcarskich (CHF)

z odsetkami od 25 sierpnia 2020 r. oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił

apelację pozwanego banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 14 czerwca 2010 r. powodowie zawarli

z pozwanym bankiem umowę kredytu w wysokości 172 023,22 franków

szwajcarskich (CHF), jednak nie więcej niż 486 000 zł, denominowanego do CHF.

Wysokość kredytu w złotych miała zostać określona według Tabeli Kursów Walut

Obcych obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorcy

zobowiązali się spłacić kredyt do 12 czerwca 2040 r. w miesięcznych ratach,

tj. wyrażoną w CHF sumę kredytu z odsetkami z zastosowaniem kursu sprzedaży

CHF obowiązującego w banku w dniu płatności raty kredytu.

Od lipca 2010 roku do czerwca 2020 roku kredytobiorcy uiścili na rzecz banku

135 979 CHF oraz 9632,77 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych.

Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu

i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa

nie zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu

na niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji

uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa

jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać

bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

Sąd Apelacyjny wskzał, że konsekwencją nieważności umowy jest roszczenie

o zwrot kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej wykonaniu (art. 405 k.c.

w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania przez nich z mechanizmów

II CSKP 1099/25

3

ochrony konsumenckiej, przewidzianych w art. 3851 § 1 k.c., odpadła podstawa

prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie - świadczenia obu stron spełnione

w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ze względu na potrzebę wykładni:

1) art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG

w zw. z art. 455 w zw. z art. 481 § 1 i § 2 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez rozstrzygnięcie,

czy w przypadku stwierdzenia przez Sąd powszechny, że określone postanowienia

umowne stanowią niedozwolone postanowienia bez których umowa nie może dalej

obowiązywać, a w efekcie stwierdzenia nieważności umowy i zasądzenie

na tej podstawie zwrotu świadczeń dokonanych przez konsumenta w wykonaniu

umowy, odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonych kwot powinny być liczone

od dnia uprawomocnienia się wyroku w sprawie, od dnia wydania orzeczenia przez

sąd pierwszej instancji, od dnia doręczenia przedsiębiorcy oświadczenia

konsumenta odnośnie odmowy sanowania postanowień abuzywnych,

od dnia złożenia przez konsumenta oświadczenia odnośnie odmowy sanowania

postanowień abuzywnych, po poinformowaniu kredytobiorcy przez

sąd o konsekwencjach upadku umowy, od dnia następującego po upływie terminu

wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty skierowanym do przedsiębiorcy przez

konsumenta, w tym dnia następującego po posiedzeniu ugodowym

lub po doręczeniu bankowi pozwu lub reklamacji lub od dnia następującego

po dniu doręczenia pozwu,

2) art. 455 w zw. z art. 481 § 1-2 w zw. z art. 358 § 2 k.c. przez rozstrzygnięcie,

czy od należności zasądzonej na rzecz kredytobiorców w walucie CHF należne

są odsetki ustawowe za opóźnienie obliczane według takiej samej stopy,

jak dla świadczeń w walucie krajowej,

3) art. 496 w zw. z art. 497 w zw. z art. 487 k.c. przez rozstrzygnięcie

o skuteczności zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank.

Postanowieniem z 19 grudnia 2025 r., I CSK 317/24, Sąd Najwyższy przyjął

skargę kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II CSKP 1099/25

4

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego

po usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę

Sądu drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza

o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie

przez bank. Skarżący nie kwestionuje, że sposób określenia kursu

CHF był niedozwolony i Sąd Najwyższy nie mógł uznać umowy kredytu za ważną.

Wymagalność roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a więc

i rozpoczęcia biegu odsetek (art. 481 k.c.), nie jest uzależniona od złożenia

oświadczenia co do związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem

umownym (wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r., II CSKP 1048/23, wyrok

Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2024 r., II CSKP 560/230). Możliwość przywrócenia

mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem konsumenta,

ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia konsumenta o zwrot

nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda od przedsiębiorcy

świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter niektórych postanowień

umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko co ważności umowy lub jej części,

a jego roszczenie staje się wymagalne zgodnie z art. 455 k.c., tj. z upływem czasu

koniecznego do oceny przez przedsiębiorcę zasadności żądania zapłaty. Artykuł

3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje

II CSKP 1099/25

5

inne zagadnienie – przesłanki uznania postanowienia umowy za niedozwolone

i skutek prawny takiego uznania w postaci niezwiązania konsumenta

tym postanowieniem; nie odnosi się do terminu spełnienia świadczeń powstających

na skutek nieważności postanowienia umowy lub całej umowy.

Brak jest również podstaw do przyjęcia, że zasądzenie zapłaty w walucie

obcej wyłącza zasadność zasądzenia odsetek za opóźnienie z uwagi

na „waloryzacyjną rolę” zapłaty w walucie obcej. Zasądzenie zwrotu świadczenia

nienależnego w walucie obcej wynika z okoliczności, że świadczenie to zostało

spełnione w walucie obcej. Świadczenie od początku było świadczeniem pieniężnym,

jego przedmiotem jest waluta obca. Skoro świadczenie ma charakter pieniężny,

to powinno być spełnione przez zapłatę sumy nominalnej, co reguluje wprost

art. 3581 § 1 k.c. Zasądzenie zwrotu świadczenia nienależnego w walucie obcej

realizowało zasadę nominalizmu, w sprawie nie nastąpiła waloryzacja świadczenia.

Artykuł 481 § 2 k.c. określa stopę odsetek za opóźnienie w spełnieniu każdego

świadczenia pieniężnego, niezależnie od waluty.

Nie przysługuje prawo zatrzymania dla ochrony roszczeń stron o zwrot

świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Sąd Najwyższy

w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23, (OSNC 2025,

nr 3, poz. 25), uznał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może

potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Z argumentacji

przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że również brak możliwości potrącenia

w konkretnej sprawie nie przesądza o przyznaniu stronom umowy kredytu prawa

zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że uprawnienia

prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą pozostawać

w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W przypadku świadczeń

jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w przypadku świadczeń

różnorodzajowych – prawo zatrzymania. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale składu

siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), uznał,

że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie

umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo

zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Już w chwil wydania postanowienia o przyjęciu skargi do rozpoznania

nie zachodziła potrzeba wykładni podniesiona we wniosku o przyjęcie. Zarazem

II CSKP 1099/25

6

nie zachodzą okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Dlatego

Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 2026 r.

o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących

zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego

do franka szwajcarskiego zmienił postanowienie z 19 grudnia 2025 r., I CSK 317/24

i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodem przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[a.ł]