Sąd Najwyższy odrzucił skargę klienta na wyrok w sporze z ubezpieczycielem

Powód T.C. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 13 października 2023 r.,

sygn. akt II Ca 1935/23, wydanego w sprawie o zapłatę, zaskarżając go w części.

Skargę oparł na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 361 § 1 k.c. w zw.

z art. 362 k.c. oraz art. 6 k.c. i wobec powyższych zarzutów wniósł o uznanie tego

wyroku za niezgodny z prawem.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

I CNP 132/24

2

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, którego celem nie jest uchylenie lub

zmiana zaskarżonego orzeczenia, lecz jedynie zainicjowanie postępowania

zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa

za wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 4171 § 2 k.c. w zw. z art. 77

Konstytucji RP). Ze względu na swój charakter skarga ta jest środkiem

sformalizowanym, co oznacza, że – poza spełnieniem przesłanek dopuszczalności

skargi określonych w art. 4241 § 1 k.p.c. – musi zawierać wszystkie elementy

konstrukcyjne wskazane w art. 4245 § 1 k.p.c. Wymagania te mają charakter

samodzielny i muszą być spełnione kumulatywnie. Brak choćby jednego z nich

powoduje, że skarga jest dotknięta wadą istotną, nienaprawialną w trybie

właściwym dla usuwania braków formalnych, i podlega odrzuceniu a limine (art.

4248 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia powinna zawierać: oznaczenie wyroku, od którego

została wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części

(pkt 1), przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny (pkt 3),

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem wyroku (pkt 4),

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków

prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest

możliwe, a w przypadku wniesienia skargi na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. – także

wykazanie istnienia wyjątkowego przypadku uzasadniającego jej wniesienie (pkt 5)

oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem (pkt 6).

Analiza skargi prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona kilku wymagań

konstrukcyjnych określonych w art. 4245 § 1 k.p.c., w szczególności wskazanych w

pkt 1, pkt 3, a w konsekwencji również pkt 6, a ponadto pkt 4 oraz pkt 5 tego

przepisu.

W zakresie wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 1 k.p.c. skarga nie

zawiera prawidłowego oznaczenia zakresu zaskarżenia. Powód wskazał bowiem,

że zaskarża wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 13 października 2023

I CNP 132/24

3

r., sygn. akt II Ca 1935/23, „w części dotyczącej punktu I wyroku, tj. zasądzenia

części kwoty, oraz części oddalającej powództwo w pozostałym zakresie”. Tak

określony zakres zaskarżenia jest nieprecyzyjny, a ponadto częściowo

niedopuszczalny. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia może dotyczyć wyłącznie tej części orzeczenia, która jest dla

skarżącego niekorzystna i która – według jego twierdzeń – wyrządziła mu szkodę w

rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Powód nie może zatem skutecznie objąć skargą tej

części wyroku, w której sąd uwzględnił jego żądanie i zasądził na jego rzecz dalszą

kwotę 173,75 zł wraz z odsetkami. Ewentualnemu zaskarżeniu mogła podlegać

jedynie ta część wyroku, w której apelacja została oddalona, a powództwo nie

zostało uwzględnione w żądanym zakresie. W konsekwencji wskazany przez

skarżącego zakres zaskarżenia nie pozwala na jednoznaczne ustalenie granic

zaskarżenia, co oznacza, że skarga nie odpowiada wymaganiu określonemu w art.

4245 § 1 pkt 1 k.p.c.

Za najpoważniejsze uchybienie skargi należy jednak uznać niespełnienie

wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., polegające na niewskazaniu

przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny. Jak wskazał Trybunał

Konstytucyjny, obowiązek wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne, stanowi najistotniejsze spośród sześciu wymagań

konstrukcyjnych przewidzianych dla skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Wymaganie to nawiązuje do samej istoty skargi, której

celem jest wykazanie niezgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem. W

konsekwencji stanowi ono swoiste „jądro” tego środka prawnego, zaś

sformułowanie zarzutu niezgodności z konkretnym przepisem prawa stanowi jego

cechę szczególną (differentia specifica), pozwalającą odróżnić skargę od innych

środków zaskarżenia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 lipca 2011 r., SK

49/08, OTK-A 2011, nr 6, poz. 55). Powód nie wskazał wprost przepisu prawa, z

którym zaskarżony wyrok jest niezgodny. W treści skargi powołał wprawdzie art.

361 § 1 k.c. w zw. z art. 362 k.c. oraz art. 6 k.c., jednak przepisy te zostały

przytoczone wyłącznie w ramach podstaw skargi ramach, o których mowa w pkt 2

art. 4245 § 1 k.p.c. Nie stanowi to zatem realizacji odrębnego obowiązku

przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny,

I CNP 132/24

4

wymagania określone w art. 4245 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.c. statuują odrębne obowiązki

procesowe i pełnią różne funkcje. Przytoczenie podstaw skargi oraz ich

uzasadnienie pozostaje związane z wykazaniem naruszenia prawa materialnego

lub procesowego, natomiast wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne, wynika z samej istoty skargi, stanowiącej środek

służący wykazaniu niezgodności prawomocnego orzeczenia z konkretną normą

prawa. Z tego względu wymaganie określone w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. nie może

zostać „skonsumowane” przez spełnienie wymogu przewidzianego w pkt 2 tego

przepisu. Stanowisko to znajduje pełne odzwierciedlenie w utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym konsekwentnie podkreśla się, że nie

można utożsamiać przepisów stanowiących podstawy skargi z przepisem prawa, z

którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Przytoczenie podstaw skargi oraz

ich uzasadnienie polega na wskazaniu przepisów prawa materialnego lub

procesowego, które – zdaniem skarżącego – zostały naruszone przy wydaniu

orzeczenia, oraz wyjaśnieniu, na czym naruszenie to polegało. Niezgodność

wyroku z prawem polega natomiast na kolizji z konkretnym przepisem prawa

materialnego, który legł u podstaw rozstrzygnięcia sprawy (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 października 2006 r., II BP 8/06 i z 25 stycznia 2012 r., V CNP

14/11 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2008 r., III CNP

50/08). Spełnienie wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga

zatem wskazania konkretnego przepisu prawa, tj. numeru artykułu (paragrafu,

ustępu) oraz aktu prawnego, z którym zaskarżone orzeczenie pozostaje w

sprzeczności. Dla spełnienia tego wymagania nie wystarcza odwołanie się do

podstaw skargi lub ich uzasadnienia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, z 7 sierpnia 2012 r., III CNP 14/12, z 23

października 2015 r., V CNP 69/14, z 18 kwietnia 2018 r., V CNP 49/17, z 28 lipca

2023 r., I CNP 145/22, z 24 października 2024 r., I CNP 110/23, z 20 grudnia 2024

r., I CNP 23/23, oraz z 29 grudnia 2025 r., I CNP 61/25). Tymczasem powód

poprzestał na wskazaniu przepisów, które – w jego ocenie – zostały naruszone

przez Sąd Okręgowy, nie wskazując jednocześnie konkretnego przepisu prawa, z

którym zaskarżony wyrok miałby pozostawać w sprzeczności. Nie jest przy tym rolą

Sądu Najwyższego samodzielne ustalanie, na podstawie analizy podstaw skargi i

I CNP 132/24

5

ich uzasadnienia, jaki przepis prawa skarżący miał na myśli oraz z jaką normą

prawną wiąże zarzucaną niezgodność zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji

nie został również spełniony wymóg określony w art. 4245 § 1 pkt 6 k.p.c. Powód

sformułował bowiem jedynie ogólny wniosek o „uznanie wyroku Sądu Okręgowego

we Wrocławiu z dnia 13 października 2023 r., sygn. akt II Ca 1935/23, za niezgodny

z prawem”, nie wskazując, z jakim konkretnie przepisem prawa niezgodność ta

miałaby zachodzić. Wniosek ten pozostaje zatem oderwany od wymagania

przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. i nie pozwala na ustalenie normy

prawnej, z którą zaskarżone orzeczenie miałoby pozostawać w kolizji. Skoro – jak

wskazano wyżej – obowiązek określony w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. stanowi „jądro”

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz jej

cechę szczególną (differentia specifica), to brak wskazania przepisu prawa, z

którym wyrok jest niezgodny, czyni również wadliwym sam wniosek o stwierdzenie

tej niezgodności. Nie można bowiem skutecznie domagać się stwierdzenia

niezgodności wyroku z prawem bez jednoczesnego określenia przepisu prawa, z

którym zaskarżone orzeczenie miałoby pozostawać w sprzeczności. Już samo

niespełnienie wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., a w konsekwencji

również wymogu z pkt 6 tego przepisu, stanowi samodzielną podstawę odrzucenia

skargi, niezależnie od pozostałych jej braków konstrukcyjnych.

Skarżący nie spełnił także wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Odnosząc się do wymogu uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody

spowodowanej wydaniem orzeczenia, którego skarga dotyczy, wskazać należy, że

jego spełnienie wymaga uprawdopodobnienia szkody istniejącej już w chwili

wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia. Nie jest natomiast wystarczające powołanie się jedynie na możliwość

lub ryzyko jej wystąpienia. Taki wniosek wynika z wykładni literalnej powołanego

przepisu, dokonywanej w związku z art. 4241 § 1 k.p.c. oraz art. 4171 § 2 k.c., w

których ustawodawca posłużył się zwrotem „została wyrządzona szkoda”, co

wskazuje na szkodę już istniejącą, a nie jedynie hipotetyczną (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 września 2005 r., III CNP 5/05, z 11

stycznia 2006 r., II CNP 13/05, z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, z 4 sierpnia

2009 r., II CNP 43/09, z 10 grudnia 2010 r., III CNP 48/10 oraz wyrok Sądu

I CNP 132/24

6

Najwyższego z 11 kwietnia 2025 r., II CNPP 1/23). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się ponadto, że uprawdopodobnienie szkody powinno

przybrać postać wyodrębnionego wywodu obejmującego wskazanie jej postaci,

rozmiaru, czasu powstania oraz związku przyczynowego pomiędzy wydaniem

zaskarżonego orzeczenia a powstałym uszczerbkiem, a także powołanie

okoliczności i środków uwiarygodniających twierdzenie o jej wystąpieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 lipca 2006 r., III CNP 40/06, z 23 marca

2006 r., IV CNP 23/06 oraz z 28 maja 2021 r., V CNP 5/21). Tymczasem w części

zatytułowanej „Uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody” powód ograniczył się do

stwierdzenia, że poniósł szkodę polegającą na nieotrzymaniu pełnej rekompensaty

kosztów najmu pojazdu zastępczego i że odpowiada ona różnicy pomiędzy stawką

preferencyjną a stawką rynkową. Twierdzenia te mają jednak charakter wyłącznie

deklaratywny i nie stanowią uprawdopodobnienia szkody w rozumieniu art. 4245 § 1

pkt 4 k.p.c. Skarżący nie przedstawił wyodrębnionego wywodu dotyczącego

rozmiaru szkody, czasu jej powstania oraz związku przyczynowego pomiędzy

wydaniem zaskarżonego wyroku a powstaniem uszczerbku majątkowego, jak

również nie powołał żadnych okoliczności ani środków uprawdopodabniających

twierdzenie o jej wystąpieniu. Samo twierdzenie o poniesieniu szkody nie jest

natomiast równoznaczne z jej uprawdopodobnieniem.

Nie został również spełniony wymóg określony w art. 4245 § 1 pkt 5 zdanie

pierwsze k.p.c. Z przepisu tego wynika obowiązek wykazania przez skarżącego, że

wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych

przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest możliwe.

Spełnienie tego wymagania powinno nastąpić przez przedstawienie odpowiedniego

wywodu prawnego obejmującego analizę środków prawnych przysługujących

stronie oraz argumentację wykazującą, że żaden z nich nie mógł doprowadzić do

wzruszenia zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z

15 grudnia 2020 r., II CNP 10/20, z 17 sierpnia 2005 r., I CNP 5/05 i z 27 stycznia

2006 r., III CNP 23/05). Realizacja tego obowiązku – na co wielokrotnie zwracał

uwagę Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie – nie może opierać się na ogólnym

oświadczeniu skarżącego, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie było

możliwe w drodze innych środków prawnych, gdyż zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5

I CNP 132/24

7

k.p.c. skarżący musi „wykazać” (nie tylko „wskazać”), że wzruszenie zaskarżonego

wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Musi więc

ujawnić i przedstawić w skardze tę okoliczność w sposób wyczerpujący i

niebudzący wątpliwości oraz w drodze stosownego wywodu dowieść jej istnienia i

przekonująco uzasadnić (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 27 stycznia

2006 r., III CNP 23/05, z 20 grudnia 2011 r., III CNP 33/11, z 13 grudnia 2018 r., I

CNP 40/18, z 23 marca 2018 r., II CNP 58/17, z 30 września 2025 r., I CNP 18/24

oraz z 30 września 2025 r., I CNP 62/24).

W odniesieniu do tej przesłanki powód poprzestał na stwierdzeniu, że

wartość przedmiotu sporu nie pozwala na wniesienie skargi kasacyjnej oraz że nie

miał innych możliwości prawnych na drodze odwoławczej, a orzeczenie sądu

drugiej instancji wyczerpało dostępne środki procesowe. Tego rodzaju ogólne

twierdzenia nie realizują jednak obowiązku „wykazania”, o którym mowa w art. 4245

§ 1 pkt 5 k.p.c., gdyż skarga nie zawiera wymaganego wywodu prawnego

dotyczącego braku możliwości wzruszenia zaskarżonego orzeczenia innymi

środkami prawnymi. Skarżący nie przedstawił analizy odnoszącej się nie tylko do

niedopuszczalności skargi kasacyjnej z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia,

lecz także do pozostałych środków prawnych przewidzianych przez kodeks.

Okoliczność, że w sprawie nie przysługiwała skarga kasacyjna, nie zwalniała

skarżącego z obowiązku przeprowadzenia analizy pozostałych środków prawnych

mogących prowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. W szczególności

nie rozważył możliwości wznowienia postępowania ani nie wykazał, że w sprawie

nie zachodzi żadna z ustawowych podstaw tego środka. W konsekwencji nie

wykazał, że wzruszenie zaskarżonego wyroku za pomocą innych środków

prawnych nie było ani nie jest możliwe, czego wymaga art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.

Podsumowując, skarżący nie sprostał wskazanym wymaganiom

konstrukcyjnym, a braki te nie są naprawialne w reżimie właściwym dla usuwania

braków formalnych, co obliguje Sąd Najwyższy do odrzucenia skargi na podstawie

art. 4248 § 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. odrzucił

skargę.

I CNP 132/24

8

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c., obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1, art.

39821 i art. 42412 k.p.c. – T.C., który przegrał postępowanie skargowe.

Wobec odrzucenia skargi na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. nie zachodziła

potrzeba sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego skargą wyroku sądu drugiej

instancji w trybie art. 387 § 4 k.p.c.

(A.G.)

[a.ł]