Skarga na wyrok Bank pozwał M. Ł. i G. Ł. o zapłatę. SN odrzucił skargę, bo pełnomocnik spóźnił się z apelacją

Pozwani M. Ł. i G. Ł. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej we

Wrocławiu z 28 lutego 2023 r. Zaskarżając ten wyrok w części, tj. w punktach I i IV,

oparli skargę na naruszeniu bliżej określonych przepisów prawa materialnego i

I CNP 142/24

2

przepisów postępowania, oraz wnieśli o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest

niezgodny z bliżej określonymi przepisami prawa.

Powód Bank spółka akcyjna w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej

oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania skargowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących

stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe. Wyjątki od tej zasady

przewiduje art. 4241 § 2 k.p.c., który stanowi, że w wyjątkowych wypadkach, gdy

niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku

prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można

także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu

pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona

nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa

zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków

prawnych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pojęcie wyjątkowych

wypadków uzasadniających złożenie skargi, odnosi się zarówno do przyczyn

niezgodności z prawem orzeczenia, jak i do powodów, dla których strona nie

skorzystała z możliwości jego zaskarżenia. Jedynie bowiem zaistnienie okoliczności

stanowiących niezawinioną przez stronę i jej pełnomocnika usprawiedliwioną

przyczynę niewykorzystania wszystkich dostępnych środków prawnych może

świadczyć o wystąpieniu „wyjątkowego wypadku”. Świadoma rezygnacja strony

z wniesienia środka zaskarżenia (wynikająca z subiektywnego przeświadczenia

o braku podstaw do jego wniesienia, wątpliwości co do jego skuteczności) czy

zawiniona przez nią niemożność skorzystania z tego środka, czynią skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem niedopuszczalną. Skarżący musi przy tym

wykazać, że niewniesienie środka zaskarżenia nastąpiło z wyjątkowych przyczyn,

I CNP 142/24

3

takich jak przykładowo ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa lub z powodu

innych wyjątkowych okoliczności leżących po stronie osób trzecich (zob.

postanowienia SN: z 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06; z 9 czerwca 2006 r., IV

CNP 47/06; z 23 stycznia 2008 r., V CNP 187/07; z 9 maja 2008 r., I CNP 19/08; z

29 stycznia 2009 r., II CNP 130/08; z 30 stycznia 2013 r., IV CNP 64/12; z 20

października 2016 r., IV CNP 16/16; z 18 kwietnia 2018 r., I CNP 50/17; z 18

października 2019 r., II CNP 14/19).

Skarżący nie wykazali, że nieskorzystanie z możliwości zaskarżenia wyroku

Sądu pierwszej instancji było spowodowane wyjątkowym wypadkiem,

uzasadniającym wniesienie skargi na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. Skarżący

wskazali jedynie – wypełniając wymóg formalny skargi z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. –

że od zaskarżonego wyroku nie przysługuje inny środek zaskarżenia, bowiem

wniosek pozwanych o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, został prawomocnie odrzucony z powodu uchybienia terminu do jego

złożenia. Reprezentujący pozwanych profesjonalny pełnomocnik wniosek

o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku złożył do innego

sądu niż ten, który wydał wyrok. Przekazanie wniosku do Sądu meriti nastąpiło już

po upływie terminu. Nieskuteczny był również wniosek pozwanych o przywrócenie

terminu.

W niniejszej sprawie nie zachodzi zatem wyjątkowy wypadek, o którym w art.

4241 § 2 k.p.c., gdyż nieskorzystanie przez pozwanych z przysługującego im

środka zaskarżenia – apelacji od zaskarżonego wyroku – nie było spowodowane

przyczynami obiektywnie uniemożliwiającymi jego wniesienie, lecz własnymi

zaniedbaniami, wynikającymi z niezachowania przez pełnomocnika pozwanych

należytej staranności, uwzględniającej zawodowy charakter jego działalności.

Należy przy tym uwzględnić, że wypadkiem wyjątkowym w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c., nie jest okoliczność spowodowana przez pełnomocnika procesowego

strony, za którego działania, zaniechania i błędy ponosi odpowiedzialność

procesową strona (zob. postanowienie SN z 22 marca 2016 r., III CNP 1/16).

Zawinione przez stronę niezaskarżenie wyroku sądu pierwszej instancji, powoduje

natomiast niedopuszczalność skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem

I CNP 142/24

4

(zob. postanowienia SN: z 26 czerwca 2009 r., V CNP 37/09, i z 24 sierpnia 2016

r., II CNP 9/16).

Obowiązkiem wnoszącego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku jest również uprawdopodobnienie wyrządzenia mu szkody

przez jego wydanie (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Szkodą w rozumieniu przepisów

o skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest

konkretny uszczerbek majątkowy, ustalony zgodnie z art. 361 § 2 k.c. (zob.

postanowienie SN z 23 czerwca 2015 r., V CNP 60/14). W poglądach

orzeczniczych Sądu Najwyższego przyjmuje się, że uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody przez wydanie wyroku polega na złożeniu przez skarżącego

oświadczenia, że szkoda wystąpiła oraz przeprowadzeniu przekonującego wywodu

wskazującego na rodzaj szkody będącej konsekwencją wydania zaskarżonego

wyroku, czas jej powstania oraz związek przyczynowy między poniesioną szkodą a

wydaniem zaskarżonego orzeczenia oraz także przedstawienie dowodów

służących uwiarygodnieniu tego wywodu (zob. postanowienia SN: z 31 stycznia

2006 r., IV CNP 38/05; z 8 grudnia 2016 r., V CNP 37/16; z 23 września 2005 r., III

CNP 5/05, i z 16 marca 2018 r., V CNP 42/17).

Uprawdopodobniając szkodę (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.) skarżący ograniczyli

się wyłącznie do stwierdzenia, że odpowiada ona kwocie uwzględnionego

roszczenia powoda. Nie wykazali, że zapłacili zasądzoną na rzecz powoda

wyrokiem kwotę. Powołali się wyłącznie na powstanie takiego zobowiązania po ich

stronie, potwierdzonego nadaniem wyrokowi klauzuli wykonalności. Ustawowego

wymogu uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody nie wypełnia odwoływanie się

do szkody hipotetycznej, a nawet obiektywnie pewnej, ale takiej, która jeszcze nie

wystąpiła, ponieważ skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie jest środkiem zapobiegającym szkodom mogącym powstać wskutek

wydania wyroku. Przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia jest istnienie szkody w chwili wnoszenia skargi,

a nie możliwość jej wystąpienia w przyszłości. Inaczej rzecz ujmując szkoda,

uzasadniająca odpowiedzialność państwa, powstanie – po spełnieniu pozostałych

przesłanek jej wystąpienia – dopiero po wykonaniu tytułu, czyli po „wyjściu" z

I CNP 142/24

5

majątku skarżącego kwoty, na którą opiewa tytuł wykonawczy (zob. postanowienia

SN: z 10 grudnia 2010 r., III CNP 48/10, i z 27 października 2022 r., I CNP 148/22).

Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c.

odrzucił skargę.

W postępowaniu wszczętym na skutek skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, w zakresie nieuregulowanym w art. 4241 -

art. 42411 k.p.c., mają odpowiednie zastosowanie, według art. 42412 k.p.c., przepisy

o postępowaniu kasacyjnym. Zgodnie natomiast z art. 3987 § 1 zd. 1 k.p.c. strona

przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną

w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi. Nie stanowi odpowiedzi na

skargę tak nazwane pismo procesowe, wniesione po upływie ustawowego terminu

do dokonania tej czynności (zob. wyroki SN z: 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00,

OSNC 2003 r., nr 9, poz. 120; z 14 lutego 2012 r., II PK 139/11; z 14 marca 2003 r.,

V CKN 1733/00, i z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01). Spóźniona odpowiedź na

skargę nie podlega zwrotowi ani też odrzuceniu, ale pozostaje w aktach sprawy

jako pismo procesowe, które nie wywołuje żadnych skutków związanych z jego

wniesieniem, bowiem czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu

jest bezskuteczna (art. 167 k.p.c.). W konsekwencji, wniesiona po upływie terminu

odpowiedź na skargę kasacyjną nie wywołuje skutków w zakresie zawartego w nim

wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę

kasacyjną (art. 167 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.). Odpis skargi doręczono

powodowi 23 grudnia 2024 r. (k.14). Termin na wniesienie odpowiedzi na skargę

upłynął 7 stycznia 2025 r. Powód wniósł pismo zatytułowane odpowiedź powoda na

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 10

stycznia 2025 r., a więc po terminie, zatem nie wywołało ono skutku w zakresie

zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów postępowania skargowego.

Należy także zauważyć, że wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

skargowego na rzecz powoda podlegał oddaleniu również z tej przyczyny, że został

powiązany wyłącznie z wydaniem postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi,

ewentualnie oddalającego skargę. Wniosek o ich zasądzenie związany był z innym

I CNP 142/24

6

oczekiwanym rozstrzygnięciem (zob. postanowienia SN: z 18 grudnia 2012 r., II

CSK 397/12; z 31 stycznia 2022 r., I CNP 8/22, i z 25 kwietnia 2025 r., I CNP

142/23).

Wniosek adwokat M. G. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej pozwanym z urzędu w postępowaniu skargowym podlegał oddaleniu. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że czynności

pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wywołując skutek w postaci odrzucenia

środka prawnego, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej (zob. postanowienia SN: z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999,

Nr 6, poz. 123; z 21 czerwca 2012 r., IV CNP 17/12; z 7 sierpnia 2019 r., IV CNP

42/18, i z 13 marca 2019 r., II CNP 68/18). Dodatkowo wniosek pełnomocnika

z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, nie zawierał

oświadczenia z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu, że opłata należna pełnomocnikowi, nie została zapłacona w całości lub w

części (zob. postanowienie SN z 11 października 2024 r., I CSK 2397/24).

Mariusz Łodko

[wr]

[a.ł]