Skarga rodziców na postanowienie o władzy rodzicielskiej odrzucona przez Sąd Najwyższy

1. Postanowieniem z 24 stycznia 2024 r., sprostowanym postanowieniem

z 9 kwietnia 2026 r., Sąd Okręgowy w Koninie oddalił apelację I.N. i P.N. od

postanowienia Sądu Rejonowego w Koninie z 27 czerwca 2023 r., w połączonych

sprawach: 1) wszczętej z urzędu o ograniczenie im władzy rodzicielskiej, 2) z

wniosku W.J., K.J. o umieszczenie małoletniego dziecka w rodzinie zastępczej; 3) z

ich wniosku z udziałem W.J., J.J., K.J. i Prokuratora Rejonowego w […] o wydanie

dziecka.

2. I.N. i P.N. wnieśli od postanowienia Sądu Okręgowego skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wskazując na

naruszenie art. 109 § 1 i 2 k.r.o., art. 113 k.r.o. w zw. z art. 1134 k.r.o. i art. 577 k.p.c.,

art. 233 § 1 w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 227 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., art. 2, art. 45

ust. 1, art. 48 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Skarżący podali, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 109 § 1 i 2 k.r.o.,

art. 113 k.r.o. w zw. z art 1134 k.r.o. i art. 577 k.p.c., z art. 316 § 1 k.p.c., art. 233 § 1

k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 227 k.p.c., także narusza art. 2, art. 45 ust. 1, art. 48,

art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3. W postępowaniu nieprocesowym można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie została stronie

wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, można też żądać stwierdzenia niezgodności z prawem

takiego postanowienia, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków

prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze

innych przysługujących stronie środków prawnych (art. 5192 § 1 i 2 k.p.c.).

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest

środkiem prawnym sformalizowanym, co wiąże się z jej specjalną, nadzwyczajną

I CNP 27/26

3

funkcją w systemie prawa. W części określającej jej treść powinna zawierać:

oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości lub w części; przytoczenie podstaw skargi oraz ich

uzasadnienie; wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny,

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku,

którego skarga dotyczy; wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze

innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani

nie jest możliwe oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem

(art. 4245 § 1 pkt 1-6 k.p.c.), a brak któregokolwiek z tych elementów konstrukcyjnych

stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę odrzucenia skargi, bez możliwości

wdrożenia postępowania naprawczego (art. 4246 § 2 k.p.c.). Przepisy te znajdują

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.).

W skardze przedstawionej przez I.N. i P.N. nie wykazano, że wzruszenie

zaskarżonego orzeczenia nie było możliwe za pomocą żadnego środka

przewidzianego w przepisach prawa. Skarżący odnieśli się jedynie do

niedopuszczalności skargi kasacyjnej, braku podstaw do skorzystania ze skargi

o wznowienie postępowania oraz do braku potrzeby podjęcia próby skorzystania ze

skargi nadzwyczajnej.

Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko,

że do środków pozwalających na wzruszenie kwestionowanego orzeczenia należą

nie tylko skarga kasacyjna oraz skarga o wznowienie postępowania, ale także inne

środki prawne pozwalające na zmianę lub uchylenie wyroku, ewentualnie służące

pozbawieniu lub ograniczeniu wykonalności orzeczenia (postanowienia SN:

z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140; z 18 kwietnia

2018 r., V CNP 49/17; z 9 sierpnia 2022 r., I CNP 125/22).

W postępowaniu nieprocesowym, w ramach którego toczyła się sprawa objęta

skargą niezgodnościową, przewiduje się dodatkowe środki umożliwiające sądowi

zmianę zapadłych postanowień. Do tej kategorii rozwiązań prawnych należy art. 577

k.p.c., zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie, nawet

prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, której postępowanie dotyczy. Artykuł

577 k.p.c. umożliwia zatem sądowi opiekuńczemu dostosowanie wydanego

postanowienia do każdej sytuacji, w jakiej może znaleźć się osoba, której

postępowanie dotyczy. Sąd opiekuńczy jest obowiązany i uprawniony zmienić albo

I CNP 27/26

4

uchylić prawomocne postanowienie w każdej sytuacji, gdy jest to uzasadnione ze

względu na dobro osoby, której postanowienie dotyczy, w szczególności z uwagi na

zmianę okoliczności stanowiących podłoże prawomocnego rozstrzygnięcia.

Zaskarżone w niniejszej sprawie skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia postanowienie Sądu Okręgowego w Koninie

z 24 stycznia 2024 r. nie jest zatem orzeczeniem, którego nie można wzruszyć

w drodze dostępnym uczestnikom środków prawnych.

Reasumując, należy przyjąć, że możliwość zmiany lub uchylenia

prawomocnego postanowienia w sprawach dotyczących szeroko rozumianych

kontaktów z dzieckiem i władzy rodzicielskiej wyłącza dopuszczalność skargi

o stwierdzenie jego niezgodności z prawem (postanowienia SN: z 20 grudnia 2013

r., IV CNP 68/13; z 31 sierpnia 2021 r., III CNP 5/21, i z 17 października 2024 r.,

I CNP 76/24).

4. Mając powyższe na względzie, z uwagi na niedopuszczalność skargi

niezgodnościowej, Sąd Najwyższy odrzucił ją na podstawie art. 4248 § 2 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c.

(K.W.)

[a.ł]