Skarga na postanowienie o podziale majątku odrzucona, bo szkody nie uprawdopodobniono

A.S. jako strona skarżąca (wcześniej uczestnik postępowania

o podział majątku wspólnego), wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z 2 maja 2023

r., sygn. akt II Ca 19/23, wydanego w sprawie o podział majątku wspólnego,

kwestionując je w całości. Skargę oparto na zarzutach naruszenia prawa

materialnego i procesowego, tj. art. 45 § 1 k.r.o., art. 231 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 31 k.r.o., a także art. 233 § 2 k.p.c.

W toku postępowania skargowego (pismem z 28 października 2025 r.)

skarżący domagał się również wstrzymania wykonalności zaskarżonego

orzeczenia.

I CNP 54/24

2

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, którego celem nie jest uchylenie lub

zmiana zaskarżonego orzeczenia, lecz jedynie zainicjowanie postępowania

zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa

za wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 4171 § 2 k.c. w zw. z art. 77

Konstytucji RP). Ze względu na swój charakter skarga ta jest środkiem

sformalizowanym, co oznacza, że – poza spełnieniem przesłanek dopuszczalności

skargi określonych w art. 4241 § 1 k.p.c. – musi zawierać wszystkie elementy

konstrukcyjne wskazane w art. 4245 § 1 k.p.c. Wymogi te mają charakter

samodzielny i muszą być spełnione kumulatywnie; ich brak skutkuje odrzuceniem

skargi a limine (art. 4248 § 1 k.p.c.). Wymagania te poprzez art. 13 § 2 k.p.c. muszą

być spełnione także wówczas, gdy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

dotyczy postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym.

W konsekwencji skarżący jest zobowiązany do wykazania zarówno

przesłanek dopuszczalności skargi określonych w art. 4241 § 1 k.p.c., jak i do

spełnienia wymogów konstrukcyjnych przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. Skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zatem

zawierać oznaczenie wyroku, od którego została wniesiona, ze wskazaniem czy

jest on zaskarżony w całości lub w części (pkt 1), przytoczenie jej podstaw oraz ich

uzasadnienie (pkt 2), wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest

niezgodny (pkt 3), uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez

wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (pkt 4), wykazanie, że wzruszenie

zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie

na podstawie kodeksu nie było ani nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę

wniesiono, stosując art. 4241 § 2 k.p.c. - że występuje wyjątkowy przypadek

uzasadniający wniesienie skargi (pkt 5) oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności

wyroku z prawem (pkt 6).

Zgodnie z art. 5192 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została

I CNP 54/24

3

wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Przepis ten

znajdujący zastosowanie w postępowaniach nieprocesowych kończących się

postanowieniem co do istoty sprawy, takich jak postępowanie o podział majątku

wspólnego, i stanowi odpowiednik art. 4241 § 1 k.p.c., regulującego

dopuszczalność skargi w postępowaniu procesowym (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 października 2025 r., I CNP 64/25). Przepis art. 5192 § 1 k.p.c.

określa materialnoprawne przesłanki dopuszczalności skargi, które muszą być

spełnione niezależnie od wymogów konstrukcyjnych wskazanych w art. 4245 § 1

k.p.c.

W niniejszej sprawie skarga została wniesiona od prawomocnego

postanowienia co do istoty sprawy w przedmiocie podziału majątku wspólnego, a

zatem co do zasady spełnia przesłankę z art. 5192 § 1 k.p.c. Dalsza ocena jej

dopuszczalności wymaga jednak ustalenia, czy skarżący sprostał wskazanym

powyżej wymogom konstrukcyjnym określonym w art. 4245 § 1 k.p.c. Analiza skargi

prowadzi do wniosku, że nie zostały spełnione wymagania wskazane w pkt 4 oraz

pkt 5 zdanie pierwsze tego przepisu.

Odnosząc się do wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., tj.

uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem orzeczenia,

którego skarga dotyczy, wskazać należy, że jego spełnienie wymaga

uprawdopodobnienia szkody istniejącej już w chwili wniesienia skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Nie jest natomiast

wystarczające powołanie się jedynie na zagrożenie jej wystąpienia, choćby było

ono realne. Taki wniosek wynika z wykładni literalnej powołanego przepisu,

dokonywanej w związku z art. 4241 § 1 k.p.c. oraz art. 4171 § 2 k.c., w których

ustawodawca powtórzył zawarty w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. zwrot „została

wyrządzona szkoda”. Sformułowanie to świadczy o tym, że skarga przysługuje

stronie tylko wtedy, gdy przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z

prawem została już stronie wyrządzona szkoda. Przepis ten ma na uwadze zatem

szkodę już wyrządzoną, a nie hipotetyczną (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 23 września 2005 r., III CNP 5/05, z 11 stycznia 2006 r., II CNP

13/05, z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, z 4 sierpnia 2009 r., II CNP 43/09, z 10

I CNP 54/24

4

grudnia 2010 r., III CNP 48/10, z 11 kwietnia 2025 r., II CNPP 1/23). Skarżący

powinien przy tym przedstawić dowody lub inne środki uwiarygodniające jego

twierdzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 lipca 2006 r., III CNP

40/06, z 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06). Ponadto, uprawdopodobnienie szkody

polega na wskazaniu – w formie wyodrębnionego wywodu zawartego w skardze –

jej postaci i rozmiaru, czasu jej powstania, związku przyczynowego między

wystąpieniem uszczerbku a wydaniem wyroku objętego skargą o stwierdzenie, a

także na powołanie faktów i dowodów uprawdopodobniających twierdzenie o

szkodzie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2021 r., V CNP 5/21).

W odniesieniu do tej przesłanki uczestnik wskazał, że wskutek wydania

zaskarżonego postanowienia (w części wstępnej skargi błędnie określonego jako

wyrok) poniósł szkodę w wysokości 167 456,30 zł, której uprawdopodobnienie – jak

twierdził – przedstawił w dalszej części skargi. Wskazał następnie, że szkoda ta

odpowiada kwocie zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty jej udziału

w majątku wspólnym. Zdaniem uczestnika, pozbawienie go możliwości

dysponowania tą kwotą spowodowało po jego stronie znaczną szkodę majątkową,

prowadząc do istotnego uszczuplenia jego majątku, a ponadto – z uwagi na brak

wolnych środków – wymusiło konieczność sprzedaży należącej do niego

nieruchomości w celu uregulowania wierzytelności wnioskodawczyni. Twierdzenia

te nie stanowią uprawdopodobnienia szkody w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Okoliczności podniesione przez skarżącego, dotyczące obowiązku zapłaty kwoty

167 456,30 zł oraz wynikającej stąd konieczności sprzedaży nieruchomości, nie

zostały poparte żadnymi faktami ani dowodami uwiarygadniającymi twierdzenie, że

szkoda została mu wyrządzona wskutek wydania zaskarżonego orzeczenia.

Skarżący nie określił momentu powstania szkody, nie wykazał związku

przyczynowego pomiędzy jej wystąpieniem a wydaniem zaskarżonego orzeczenia,

nie sprecyzował jej postaci w sposób pozwalający na ocenę, czy szkoda istniała już

w chwili wniesienia skargi ani nie powołał okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych uwiarygadniających przedstawione twierdzenia.

Z kolei z art. 4245 § 1 pkt 5 zdanie pierwsze k.p.c. wynika obowiązek

wykazania przez skarżącego, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze

innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było

I CNP 54/24

5

ani nie jest możliwe. Spełnienie tego wymagania powinno nastąpić przez

przedstawienie przez skarżącego odpowiedniego wywodu prawnego,

zawierającego analizę przysługujących środków prawnych i przedstawienie

argumentacji, że w konkretnej sprawie żaden ze środków prawnych nie mógł

doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2020 r., II CNP 10/20, z 17 sierpnia 2005 r., I CNP

5/05 i z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05). Realizacja tego obowiązku – na co

wielokrotnie zwracał uwagę Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie – nie może

opierać się na ogólnym oświadczeniu skarżącego, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia nie było możliwe w drodze innych środków prawnych, gdyż zgodnie z

art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący musi „wykazać” (nie tylko „wskazać”), że

wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie

jest możliwe. Musi więc ujawnić i przedstawić w skardze tę okoliczność w sposób

wyczerpujący i niebudzący wątpliwości oraz w drodze stosownego wywodu

dowieść jej istnienia i przekonująco uzasadnić (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, z 20 grudnia 2011 r., III CNP

33/11, z 13 grudnia 2018 r., I CNP 40/18, z 18 kwietnia 2018 r., III CNP 9/18 oraz z

23 marca 2018 r., II CNP 58/17, z 30 września 2025 r., I CNP 18/24, z 30 września

2025 r., I CNP 62/24).

Co do przesłanki z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący wskazał we wniosku,

że nie przysługują mu żadne środki prawne umożliwiające uchylenie lub zmianę

zaskarżonego wyroku, a w uzasadnieniu rozwinął tę tezę, twierdząc, że nie

przysługują mu żadne zwyczajne ani nadzwyczajne środki prawne pozwalające na

wzruszenie wyroku. Twierdzenia te mają jednak charakter wyłącznie ogólny.

Skarżący nie przedstawił ani odpowiedniego wywodu prawnego, ani jakiejkolwiek

analizy prawnej, która mogłaby je uzasadnić. Uwzględniając powyższe, skarga nie

spełnia wymogu z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., ponieważ skarżący nie wykazał, że

wzruszenie zaskarżonego postanowienia innymi środkami prawnymi nie było i nie

jest możliwe. W szczególności nie wykazał, że nie mógł wnieść skargi kasacyjnej,

pomimo że podana przez niego wartość przedmiotu zaskarżenia (167 456,30 zł)

przekracza próg dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o podział majątku

(150 000 zł – art. 5191 § 2 k.p.c.). Twierdzenie skarżącego o braku możliwości

I CNP 54/24

6

wzruszenia zaskarżonego orzeczenia budzi zatem istotne wątpliwości, gdyż nie

przedstawił on żadnej argumentacji prawnej, która pozwalałaby Sądowi

Najwyższemu wykluczyć dopuszczalność skargi kasacyjnej, ani nie wykazał, że

niedostępna była skarga o wznowienie postępowania. Wprawdzie art. 5192 § 2

k.p.c. – będący odpowiednikiem art. 4241 § 2 k.p.c. w postępowaniu

nieprocesowym – dopuszcza wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia także w sytuacji, w której strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, jednak w takim przypadku

konieczne jest wykazanie, że niezgodność z prawem zaskarżonego orzeczenia

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela. Również temu wymaganiu skarżący nie

sprostał.

W toku postępowania skargowego skarżący złożył również wniosek o

wstrzymanie wykonalności zaskarżonego postanowienia, motywując go ryzykiem

powstania szkody na skutek prowadzonej egzekucji. Wniosek taki jest jednak w

postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia niedopuszczalny, gdyż skarga ta nie prowadzi do uchylenia ani zmiany

orzeczenia, lecz jedynie do uzyskania prejudykatu umożliwiającego dochodzenie

odszkodowania na podstawie art. 4171 § 2 k.c. Zgłoszenie wniosku o wstrzymanie

wykonalności jest dopuszczalne jedynie w sytuacji określonej w art. 42411 § 3 k.p.c.,

która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wniosek ten nie może zatem wywołać

żadnych skutków procesowych i dodatkowo potwierdza, że skarżący nie rozpoznał

istoty oraz funkcji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2023 r., I

CNP 46/23).

W konsekwencji skarżący nie sprostał wskazanym wymaganiom

konstrukcyjnym, a braki te nie są naprawialne w reżimie właściwym dla usuwania

braków formalnych, co obliguje Sąd Najwyższy do odrzucenia skargi na podstawie

art. 4248 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 w zw. z art. 13 §

2 k.p.c. odrzucił skargę.

I CNP 54/24

7

(A.G.)

[r.g.]