Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi powoda o zwrot kosztów najmu auta zastępczego

Wyrokiem z 27 grudnia 2023 r. (II Ca 2763/22), wydanym w sprawie z

powództwa T.C. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W. o

zapłatę, Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację powoda wniesioną od

wyroku Sądu Rejonowego w Strzelinie z 18 lipca 2022 r. (I C 133/2), oddalającego

jego powództwo o zasądzenie kwoty 17 269,20 zł, z odsetkami ustawowymi za

I CNP 7/25

2

opóźnienie, z tytułu zwrotu kosztów najmu przez R.T. pojazdu zastępczego,

przysługującego poszkodowanemu od pozwanego ubezpieczyciela w związku z

jego odpowiedzialnością za szkodę w jego pojeździe, wynikającą z umowy

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych,

zawartej ze sprawcą kolizji drogowej. Powód dochodził od pozwanego

wierzytelności przelanej przez poszkodowanego na rzecz powoda, obejmującej

część kosztów najmu pojazdu zastępczego, której pokrycia ubezpieczyciel

odmówił. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem opisanego

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego, powód zarzucił naruszenie art. 233 § 1

k.p.c., art. 354 § 2 k.c., art. 362 k.c. i art. 826 § 1 k.c., a także naruszenie art. 474

k.c. w zw. z art. 4 ust. 10 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności

ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1526)

Skarżący wniósł o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego we

Wrocławiu jest niezgodny z przepisami: art. 354 § 2 k.c., art. 362 k.c. i art. 826 § 1

k.c., a także narusza art. 474 k.c. w zw. z art. 4 ust. 10 ustawy z 11 września 2015

r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Podniósł, że przez jego

wydanie została mu wyrządzona szkoda w kwocie 17 269,20 zł w wyniku

nieuzyskania pełnej rekompensaty kosztów najmu pojazdu zastępczego. Wskazał,

że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu nie pozwalała na wniesienie

skargi kasacyjnej, a powód nie miał żadnych innych środków prawnych, aby

wzruszyć zaskarżone orzeczenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego celem jest uzyskanie prejudykatu

umożliwiającego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za

szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym poglądy nauki prawa i

orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, przyjmuje się jednolicie, że wyrokiem

niezgodnym z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2

k.c.- jest orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo

wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

I CNP 7/25

3

zastosowania prawa (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z 31 marca 2006 r., IV

CNP 25/05, OSNC 2007, Nr 1, poz. 17; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007,

Nr 2, poz. 35; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 18/09 oraz z 5 września 2008 r., I CNP

27/08). Niezgodność z prawem powodująca powstanie odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można

przypisać cechy bezprawności. Tę wykładnię podzielił Trybunał Konstytucyjny,

orzekając w wyroku z 27 września 2012 r. (Sk 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U.2012,

poz. 1104), że art. 4241 § 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, że skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji przysługuje tylko wtedy, kiedy niezgodność ta jest oczywista, rażąca i

przybiera postać kwalifikowaną, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle przedstawionego stanowiska judykatury,

bezprawność judykacyjną, o której mowa w przywołanym 4241 § 1 k.p.c., należy

zatem definiować w sposób autonomiczny, węższy od tradycyjnie rozumianej

bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej, z uwzględnieniem specyfiki

sądowego stosowania prawa, istoty władzy sądowniczej i niezawisłości

sędziowskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 17 maja 2006 r.,I CNP 14/06; z 28

marca 2007 r., II CNP 124/06; z 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07; z 25 marca 2009

r., V CNP 93/08; z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08 oraz z 20 stycznia 2011 r.,I BP

4/10).

Ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego oraz jego

funkcję, skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, które podzielić należy

na wymogi stawiane pismu procesowemu (art. 4245 § 2 k.p.c.), których ewentualne

wadliwości podlegają naprawieniu oraz wymogi konstrukcyjne skargi (art. 4245 § 1

k.p.c.), których braki nie podlegają sanacji, lecz powodują obligatoryjne odrzucenie

skargi a limine na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.

Skargi te, podobnie jak skargi kasacyjne, podlegają ponadto wstępnej

kontroli Sądu Najwyższego przewidzianej w art. 4249 k.p.c., której celem jest

wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych, co do których na pierwszy rzut

oka, bez konieczności wnikliwej analizy prawnej, widoczna jest perspektywa ich

oddalenia. Podobnie, jak w przypadku skarg kasacyjnych, podstawą skargi o

I CNP 7/25

4

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, nie mogą być zarzuty

dotyczące oceny dowodów lub ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną

zaskarżonego orzeczenia (art. 4244 zd. 2 k.p.c.) Nieskuteczne są zatem te

podstawy procesowe lub materialnoprawne skargi, które, w istocie, maskują zarzuty

skarżącego wobec oceny dowodów i ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji i do

nich się odnoszą. Tego rodzaju sytuacja występuje w tej sprawie, skoro powód nie

tylko zarzucił dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego (art. 233 § 1 k.p.c.),

ale naruszenie wymienionych przepisów prawa materialnego również z uwagi na

nieprawidłową według niego ocenę dowodów. Uzasadniając naruszenie art. 354 § 2

k.c., art. 362 k.c. i art. 826 § 1 k.c. powód w istocie kwestionuje bowiem przyjęcie

przez Sąd Okręgowy, że poszkodowany i powód (który wstąpił w jego prawa) nie

wywiązali się z ustawowego obowiązku minimalizacji szkody poprzez jej

niezwłoczne zgłoszenie pozwanemu ubezpieczycielowi sprawcy zdarzenia.

Tymczasem kwestie oceny przez Sąd drugiej instancji zebranego w sprawie

materiału oraz poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych są wyłączone

spod kognicji Sądu Najwyższego w tym postępowaniu (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 16 czerwca 2010 r., I CSK 482/09 i z 5 listopada 2010 r., I CSK

23/10).

Odnosząc się natomiast do kwestionowanej przez powoda wykładni i

zastosowania przez Sąd Okręgowy w stanie faktycznym ustalonym w tej sprawie,

przytoczonych w skardze norm prawa materialnego, należy ponownie odwołać się

do przytoczonych wyżej rozważań dotyczących wąskiego rozumienia bezprawności

judykacyjnej, która w tej sprawie nie wystąpiła (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, Nr 3,

poz. 28; uchwały Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, OSNC

2018, Nr 6, poz. 56; z 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, OSNC 2014, nr 9, poz.

85, z 30 listopada 2016 r., III CZP 74/16, OSNC 2017, nr 7-8, poz. 82).

W świetle przedstawionej argumentacji, nie ma podstaw do

zakwalifikowania, jako rażąco błędnej, dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni

art. 4 ust. 10 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i

reasekuracyjnej, zgodnie z którym czynności, o których mowa w ust. 8 pkt 5

(prowadzenie postępowań regresowych oraz postępowań windykacyjnych

I CNP 7/25

5

związanych z wykonywaniem: umów ubezpieczenia i umów gwarancji

ubezpieczeniowych, umów reasekuracji w zakresie cedowania ryzyka z umów

ubezpieczenia i umów gwarancji ubezpieczeniowych) oraz ust. 9 pkt 1 (ustalanie

przyczyn i okoliczności zdarzeń losowych) i pkt 2 (ustalanie wysokości szkód oraz

rozmiaru odszkodowań oraz innych świadczeń należnych uprawnionym z umów

ubezpieczenia lub umów gwarancji ubezpieczeniowych), a także wypłacanie

odszkodowań i innych świadczeń należnych z tytułu umów, o których mowa w ust.

7 pkt 1 i 2, uważa się za czynności ubezpieczeniowe także wtedy, gdy ich

wykonywania podejmuje się zakład ubezpieczeń na wniosek innego zakładu

ubezpieczeń, UFG, PBUK lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia i umowy

gwarancji ubezpieczeniowej, także w przypadku gdy umowy te zawarte są z innym

zakładem ubezpieczeń. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia, Sąd Okręgowy przyjął, że przepis ten stanowił podstawę prawną

działań podejmowanych przez ubezpieczyciela poszkodowanego w ramach tzw.

„bezpośredniej likwidacji szkody”, ale nie stanowi on podstawy do rozszerzenia

odpowiedzialności ubezpieczyciela o zaniechania innego ubezpieczyciela.

Oczywista bezzasadność skargi w rozumieniu art. 4249 k.p.c., zachodzi

wówczas, gdy przywołane podstawy skargi już prima facie pokazują, że nie ma

możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć

wpływu na treść orzeczenia. Nie ma zatem potrzeby prowadzenia szerokiej analizy

prawnej i dokonywania pogłębionego badania trafności zaskarżonego orzeczenia w

odniesieniu do zastosowania prawa i jego wykładni. Ocena zasadności skargi

polega niejako na antycypowaniu roli sądu, który orzekałby merytorycznie co do

skargi. W sytuacji, w której z wstępnego oglądu sprawy wynika już, że skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zostałaby

oddalona przez Sąd Najwyższy, należy przyjąć, że jest ona oczywiście bezzasadna

w rozumieniu art. 4249 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia

2014 r., I BP 10/13).

W tej sytuacji, orzeczono, jak w sentencji (art. 4249 k.p.c.). O kosztach

postępowania przed Sądem Najwyższym na rzecz przeciwnika skargi, który wniósł

odpowiedź na skargę, orzeczono na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy

(art. 98 i art. 99 w zw. z art. 108 w zw. art. 42412 w zw. art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

I CNP 7/25

6

oraz § 10 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.:

Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).

Agnieszka Piotrowska

(M.M.)

[r.g.]