Skarga powoda o niezgodność wyroku z prawem odrzucona, koszty obciążają skarżącego

Powód M.M. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 23 marca 2023 r., sygn.

akt II Ca 213/23, zaskarżając go w całości. Skargę oparł na zarzutach naruszenia

przepisów prawa materialnego, tj. art. 59 k.c. w zw. z art. 58 k.c., art. 509 k.c. w zw.

z art. 58 k.c. w zw. z art. 3851 k.c., art. 509 k.c., art. 363 § 1 k.c., art. 361 § 1 k.c.

oraz art. 58 i art. 5 k.c., zarzucając w szczególności błędną ocenę skuteczności

umowy cesji wierzytelności, braku legitymacji czynnej powoda oraz wadliwą

wykładnię przepisów określających zakres naprawienia szkody. W petitum skargi

I CNP 76/25

2

wniósł o stwierdzenie, że wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, sygn. akt II Ca

213/23, jest niezgodny z prawem. Natomiast w końcowej części uzasadnienia

wskazał, że zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 23 marca

2023 r., sygn. akt II Ca 213/23 jest niezgodne z art. 361 § 1, art. 363 §, art. 509 i

510 k.c. w zw. z art. 58 k.c.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, którego celem nie jest uchylenie lub

zmiana zaskarżonego orzeczenia, lecz jedynie zainicjowanie postępowania

zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa

za wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 4171 § 2 k.c. w zw. z art. 77

Konstytucji RP). Ze względu na swój charakter skarga ta jest środkiem

sformalizowanym, co oznacza, że – poza spełnieniem przesłanek dopuszczalności

skargi określonych w art. 4241 § 1 k.p.c. – musi zawierać wszystkie elementy

konstrukcyjne wskazane w art. 4245 § 1 k.p.c. Wymogi te mają charakter

samodzielny i muszą być spełnione kumulatywnie. Brak choćby jednego z nich

powoduje, że skarga jest dotknięta wadą istotną, nienaprawialną w trybie

właściwym dla usuwania braków formalnych, i podlega odrzuceniu a limine (art.

4248 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia powinna zawierać: oznaczenie wyroku, od którego

została wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części

(pkt 1), przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny (pkt 3),

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody spowodowanej wydaniem wyroku (pkt 4),

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków

prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest

możliwe, a w przypadku wniesienia skargi na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. – także

wykazanie istnienia wyjątkowego przypadku uzasadniającego jej wniesienie (pkt 5)

oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem (pkt 6).

I CNP 76/25

3

Analiza skargi prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona wymogów

konstrukcyjnych określonych w art. 4245 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c. Uchybienia te

uzasadniają odrzucenie skargi na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że sposób realizacji wymogu

określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. budzi zastrzeżenia. Wymóg ten ma

szczególne znaczenie konstrukcyjne. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny,

obowiązek wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest

niezgodne, pozostaje w ścisłym związku z istotą skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia. Stanowi on swoiste „jądro” tego środka

prawnego, zaś sformułowanie zarzutu niezgodności z konkretnym przepisem prawa

stanowi jego cechę szczególną (differentia specifica), pozwalającą odróżnić skargę

od innych środków zaskarżenia (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 lipca

2011 r., SK 49/08, OTK-A 2011, nr 6, poz. 55). W orzecznictwie podkreśla się

również odrębność wymagań określonych w art. 4245 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.

Przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie pozostaje związane z

wykazaniem naruszenia prawa materialnego lub procesowego, natomiast

wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, wynika

z samej istoty skargi, stanowiącej środek służący wykazaniu niezgodności

prawomocnego orzeczenia z konkretną normą prawa (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 9 października 2006 r., II BP 8/06 i z 25 stycznia 2012 r., V CNP

14/11 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2008 r., III CNP

50/08). Spełnienie wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga

wskazania konkretnego przepisu prawa, tj. numeru artykułu (paragrafu, ustępu)

oraz aktu prawnego, z którym zaskarżone orzeczenie pozostaje w sprzeczności.

Dla spełnienia tego wymagania nie wystarcza nawet odwołanie się do podstaw

skargi lub ich uzasadnienia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27

stycznia 2006 r., III CNP 23/05, postanowienie SN z 7 sierpnia 2012 r., III CNP

14/12, z 23 października 2015 r., V CNP 69/14, z 18 kwietnia 2018 r., V CNP 49/17,

z 28 lipca 2023 r., I CNP 145/22, z 24 października 2024 r., I CNP 110/23, z 20

grudnia 2024 r., I CNP 23/23, oraz z 29 grudnia 2025 r., I CNP 61/25).

W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał w uzasadnieniu skargi, że

wnosi o stwierdzenie, iż zaskarżone orzeczenie „jest niezgodne z art. 361 § 1, art.

I CNP 76/25

4

363 §, art. 509 i 510 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 58 Kodeksu cywilnego”.

Okoliczność ta pozwala uznać, że formalnie zrealizował wymaganie przewidziane w

art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. Sposób wykonania tego obowiązku budzi jednak

zastrzeżenia. W szczególności w petitum skargi (pkt IV) skarżący ograniczył się do

ogólnego wniosku o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem, bez wskazania

przepisów prawa, z którymi zaskarżone orzeczenie miałoby pozostawać w

sprzeczności. Dopiero w uzasadnieniu skargi skarżący sprecyzował przepisy, z

którymi wiąże zarzucaną niezgodność. Nadto wskazanie to nie zostało ujęte w

sposób w pełni precyzyjny. W odniesieniu do art. 363 k.c. skarżący nie oznaczył

bowiem jednostki redakcyjnej przepisu, poprzestając na odwołaniu do „art. 363 §”

k.c. bez wskazania paragrafu. W konsekwencji nie sposób z całkowitą pewnością

ustalić, którą konkretnie normę wynikającą z tego przepisu skarżący uznaje za

pozostającą w kolizji z zaskarżonym orzeczeniem.

Niezależnie od wskazanych powyżej zastrzeżeń o odrzuceniu skargi

przesądza niespełnienie wymogów konstrukcyjnych określonych w art. 4245 § 1 pkt

4 i 5 k.p.c.

Odnosząc się do wymogu uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody

spowodowanej wydaniem orzeczenia, którego skarga dotyczy (art. 4245 § 1 pkt 4

k.p.c.), wskazać należy, że jego spełnienie wymaga uprawdopodobnienia szkody

istniejącej już w chwili wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. Nie jest natomiast wystarczające powołanie się jedynie

na możliwość lub ryzyko jej wystąpienia. Taki wniosek wynika z wykładni literalnej

powołanego przepisu, dokonywanej w związku z art. 4241 § 1 k.p.c. oraz art. 4171 §

2 k.c., w których ustawodawca posłużył się zwrotem „została wyrządzona szkoda”,

co wskazuje na szkodę już istniejącą, a nie jedynie hipotetyczną (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 września 2005 r., III CNP 5/05, z 11

stycznia 2006 r., II CNP 13/05, z 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, z 4 sierpnia

2009 r., II CNP 43/09, z 10 grudnia 2010 r., III CNP 48/10, z 11 kwietnia 2025 r., II

CNPP 1/23). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się ponadto, że

uprawdopodobnienie szkody powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu

obejmującego wskazanie jej postaci, rozmiaru, czasu powstania oraz związku

przyczynowego pomiędzy wydaniem zaskarżonego orzeczenia a powstałym

I CNP 76/25

5

uszczerbkiem, a także powołanie okoliczności i środków uwiarygodniających

twierdzenie o jej wystąpieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25 lipca

2006 r., III CNP 40/06, z 23 marca 2006 r., IV CNP 23/06 oraz z 28 maja 2021 r., V

CNP 5/21). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie sprostał powyższym

wymaganiom. Wypełniając wskazany obowiązek, ograniczył się do stwierdzenia, że

poniósł szkodę w wysokości 4 993,19 zł, odpowiadającej kwocie objętej

powództwem, a ponadto w wysokości 1767 zł tytułem kosztów procesu za obie

instancje oraz 68,87 zł tytułem nieuiszczonych wydatków. Takie twierdzenia nie

realizują jednak wymogu określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. Nie jest bowiem

wystarczające samo utożsamienie szkody z wartością oddalonego roszczenia lub z

niekorzystnym dla strony wynikiem postępowania. Okoliczność, że wydano

orzeczenie nieuwzględniające żądania strony, nie jest jeszcze równoznaczna z

wykazaniem szkody w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 czerwca 2016 r., IV CNP 2/16 oraz z 5 grudnia 2016 r., I

CNP 15/16, z 27 marca 2026 r., I CNP 92/24). Jest to szczególnie istotne w

okolicznościach niniejszej sprawy, w której skarżący nie występował jako pierwotnie

poszkodowany, lecz jako nabywca wierzytelności dochodzonej uprzednio przez

poszkodowanego. Ewentualnej szkody po stronie skarżącego nie można

automatycznie utożsamiać z wartością nabytej wierzytelności ani z kwotą

dochodzoną pozwem. W przypadku podmiotu, który nabył wierzytelność w drodze

przelewu, uszczerbek majątkowy należałoby oceniać przede wszystkim przez

pryzmat świadczenia spełnionego w zamian za jej nabycie. Tymczasem skarga nie

zawiera żadnych twierdzeń ani informacji dotyczących warunków nabycia

wierzytelności, w szczególności tego, czy została ona nabyta odpłatnie, czy

nieodpłatnie, a jeżeli odpłatnie – za jaką cenę. Brak tych danych uniemożliwia

ocenę czy wydanie zaskarżonego orzeczenia doprowadziło do powstania po stronie

skarżącego rzeczywistego uszczerbku majątkowego oraz jaki miałby być jego

rozmiar (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 października 2024 r., I CNP

66/23). W zakresie, w jakim skarżący upatruje szkody w kosztach procesu i

nieuiszczonych wydatkach, stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest bowiem pogląd, że koszty procesu

oraz koszty sądowe nie stanowią szkody w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.,

I CNP 76/25

6

nawet jeżeli zostały faktycznie poniesione przez stronę (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 25 maja 2007 r., III CNP 30/07; z 21 lutego 2013 r., III CNP 2/13; z

27 marca 2015 r., I CNP 43/14). Przyjmuje się również, że koszty procesu, którymi

strona została obciążona, nie stanowią szkody uzasadniającej wniesienie skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 marca 2014 r., II CNP 64/13; z 27 listopada

2014 r., I CNP 14/14; z 27 lutego 2015 r., IV CNP 49/14; a także z 31 sierpnia 2023

r., I CNP 154/22 oraz z 29 lutego 2024 r., I CNP 22/23). Już z tej przyczyny

powołanie się na te należności nie mogło prowadzić do uprawdopodobnienia

szkody wymaganej przez art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. Także powołane i załączone

przez skarżącego dowody w postaci odpisów orzeczeń Sądów obu instancji,

apelacji oraz umowy cesji nie pozwalają na uprawdopodobnienie wyrządzenia

szkody wymagane przez art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. Odpisy orzeczeń i apelacji

odnoszą się wyłącznie do przebiegu postępowania rozpoznawczego i same przez

się nie pozwalają na przyjęcie, że wydanie zaskarżonego orzeczenia spowodowało

po stronie skarżącego szkodę majątkową. Również umowa cesji nie stanowi

wystarczającego środka uprawdopodobnienia szkody, skoro nie określa ceny

nabycia wierzytelności. W § 2 ust. 1 umowy wskazano jedynie, że cena zakupu

wierzytelności została określona w aneksie nr 1, który nie został dołączony do

skargi ani złożony do akt sprawy. Brak tych danych uniemożliwia ocenę, czy i w

jakim zakresie wydanie zaskarżonego orzeczenia mogło spowodować uszczerbek

majątkowy po stronie skarżącego. Dlatego też należy uznać, że skarżący nie

uprawdopodobnił wyrządzenia szkody w sposób odpowiadający wymaganiom art.

4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Nie został również spełniony wymóg określony w art. 4245 § 1 pkt 5 zdanie

pierwsze k.p.c. Z przepisu tego wynika obowiązek wykazania przez skarżącego, że

wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych

przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest możliwe.

Spełnienie tego wymagania powinno nastąpić przez przedstawienie odpowiedniego

wywodu prawnego obejmującego analizę środków prawnych przysługujących

stronie oraz argumentację wykazującą, że żaden z nich nie mógł doprowadzić do

wzruszenia zaskarżonego orzeczenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z

I CNP 76/25

7

15 grudnia 2020 r., II CNP 10/20, z 17 sierpnia 2005 r., I CNP 5/05 i z 27 stycznia

2006 r., III CNP 23/05). Realizacja tego obowiązku – na co wielokrotnie zwracał

uwagę Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie – nie może opierać się na ogólnym

oświadczeniu skarżącego, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie było

możliwe w drodze innych środków prawnych. Zgodnie bowiem z art. 4245 § 1 pkt 5

k.p.c. skarżący musi „wykazać” (nie tylko „wskazać”), że wzruszenie zaskarżonego

wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to

konieczność przedstawienia tej okoliczności w sposób wyczerpujący i niebudzący

wątpliwości oraz uzasadnienia jej za pomocą stosownego wywodu prawnego (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, z 20

grudnia 2011 r., III CNP 33/11, z 13 grudnia 2018 r., I CNP 40/18 oraz z 23 marca

2018 r., II CNP 58/17, z 30 września 2025 r., I CNP 18/24, z 30 września 2025 r., I

CNP 62/24). W odniesieniu do tego wymagania skarżący ograniczył się do

stwierdzenia, że brak jest podstaw do wniesienia skargi o wznowienie

postępowania oraz że zaskarżone orzeczenie, zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., nie

podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia.

Wprawdzie powołał przepisy regulujące przesłanki wznowienia postępowania (art.

401, 4011, 403, 404 k.p.c.), jednak nie przedstawił argumentacji popartej

odpowiednim wywodem prawnym, pozwalającej na ocenę zasadności tego

stanowiska i odpowiadającym wymaganiu przewidzianemu w art. 4245 § 1 pkt 5

k.p.c. W szczególności nie wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zachodzą podstawy

wznowienia postępowania określone w art. 399-404 k.p.c. Samo wskazanie tych

przepisów oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia nie stanowi wykazania,

że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie

było ani nie jest możliwe. Twierdzenia te mają charakter wyłącznie deklaratywny,

wobec czego nie mogą zostać uznane za wykonanie obowiązku „wykazania”, o

którym mowa w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.

Podsumowując, skarżący nie sprostał wskazanym wymaganiom

konstrukcyjnym, a braki te nie są naprawialne w reżimie właściwym dla usuwania

braków formalnych, co obliguje Sąd Najwyższy do odrzucenia skargi na podstawie

art. 4248 § 1 k.p.c.

I CNP 76/25

8

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. odrzucił

skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

k.p.c., obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1, art.

39821 i art. 42412 k.p.c. – M.M., który przegrał postępowanie skargowe.

(A.G.)

[a.ł]