Skarga na postanowienie o zwolnieniu od kosztów odrzucona przez Sąd Najwyższy

Postanowieniem z 20 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Bytowie utrzymał

w mocy postanowienie referendarza sądowego z 22 września 2023 r. oddalające

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zaskarżone przez dłużniczkę B.L. Od

powyższego postanowienia dłużniczka złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia z uwagi na naruszenie wszystkich przepisów

Konstytucji, w tym prawa do sądu i rzetelnego procesu, a także artykułu k.p.c.

dotyczącego dwuinstancyjności postępowania. Wniosła również o przekazanie

do rozpoznania sprawy przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego celem

zbadania legalności orzekania w sprawie przez sędziego sprawozdawcę.

I CNP 81/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących

stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe. Skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, ma postawione przez ustawodawcę wysokie wymagania formalne

i merytoryczne, określone precyzyjnie w art. 4245 k.p.c. Brak zawarcia w środku

zaskarżenia tzw. konstrukcyjnych elementów skargi, o których mowa w art. 4245 § 1

k.p.c., prowadzi do odrzucenia skargi a limine (postanowienie SN z 29 sierpnia

2007 r., IV CNP 115/07).

Zgodnie z aktualnym stanem prawnym skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem orzeczenia przysługuje więc od prawomocnych wyroków sądu drugiej

instancji kończących postępowanie w sprawie oraz od postanowień, co do istoty

sprawy kończących postępowanie, wydanych przez sąd drugiej instancji

w postępowaniu nieprocesowym, w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie

wykonalności orzeczeń sądów państw obcych oraz w postępowaniu o uznanie

i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub

ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą (art.: 4241 , 5192 , 11481 § 3,

11511 § 3 i 1215 § 3 zd. drugie k.p.c.). Poza kontrolą w tym trybie pozostają

wszystkie orzeczenia, które zapadają w formie postanowień, niezależnie od tego,

czy mają charakter kończących postępowanie w sprawie, czy też nie

(por. postanowienie SN z 20 października 2023 roku, I CNP 71/23). Ustawodawca

wykluczył zatem możliwość zaskarżenia w tym trybie postanowienia Sądu

w przedmiocie zwolnienia od kosztów sadowych i już tylko z tego względu skarga

B. L. podlega odrzucenia.

Na marginesie trzeba zaznaczyć, że ze względu na to, iż wniesienie skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia inicjuje

postępowanie przed Sądem Najwyższym, w takim przypadku obowiązuje

I CNP 81/25

3

zastępstwo stron przez adwokata lub radcę prawnego (art. 871 § 1 in fine k.p.c.).

Niespełnienie tego wymogu skutkuje odrzuceniem skargi.

Na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy odrzuca skargę, jeżeli

ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę niespełniającą wymagań

określonych w art. 4245 § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną.

Stopień wadliwości skorzystania przez stronę z wybranego środka nie

uzasadniał odwoływania się przez Sąd Najwyższy również do niewypełnienia przez

skarżącą elementarnych wymogów konstrukcyjnych skargi, których dopuściła się

skarżąca (art. 4245 § 1 pkt 2-6 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 7674 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 4248 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(R.N.)

[r.g.]