Nie zakwestionował nieistnienia roszczenia. SN nie przyjął skargi na wyrok o 156 tys. zł

Powód M.M. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie, którym oddalono apelację

powoda w sprawie o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu

Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CNP 85/24

2

Wstępnie należy zauważyć, że w ww. sprawie skarżącemu przysługiwała

skarga kasacyjna. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego nie podlegała jednak z tego powodu odrzuceniu, gdyż

przedstawiono w niej argumentację odnoszącą się do art. 4241 § 2 k.p.c.

Jednocześnie jednak nie zachodziły przyczyny pozwalające na przyjęcie tej skargi

do rozpoznania.

W przedmiocie przyjęcia do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w ramach tzw.

przesądu, którego celem jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych

(art. 4249 k.p.c.). Oceny, czy skarga jest "oczywiście bezzasadna", dokonuje się

w powiązaniu z kryterium "niezgodności orzeczenia z prawem", odnoszącym się do

elementu konstrukcyjnego skargi wymienionego w art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.

Badając podstawy do przyjęcia skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy

uwzględnia zakres swej kognicji wynikający z art. 42410 zd. 1 k.p.c., tj. fakt

związania podstawami skargi, a także art. 4244 zd. 2 k.p.c., stanowiący, że

podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Jednocześnie z art. 42412 w zw. z art. 39813 § 2 k.p.c. wynika, że

w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia.

W judykaturze przyjmuje się, że za niezgodne z prawem w rozumieniu

art. 4241 § 1 k.p.c. może zostać uznane jedynie orzeczenie sprzeczne

z niebudzącymi wątpliwości i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami oraz

ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, a także takie, które zostało wydane

w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, w przypadkach

oczywistych i niewymagających głębszej analizy jurydycznej. Ujmowanie w ten

sposób treści pojęcia "wyrok niezgodny z prawem" wynika ze specyfiki władzy

sądowniczej oraz jej ustroju, a w związku z tym konieczności formułowania

autonomicznego, swoistego rozumienia terminu "niezgodność z prawem",

I CNP 85/24

3

odnoszącego się do przesłanki odpowiedzialności władzy publicznej za szkodę

wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Należy również podzielić pogląd, że bezzasadność skargi jest oczywista, gdy

już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań, wynika, że skarga nie

może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z 25 czerwca 2018 r.,

V CNP 2/18, oraz z 21 grudnia 2022 r., I CNP 56/22). Zasadnicze znaczenie ma

w tym przypadku argumentacja przywoływana przez skarżącego w celu

przekonania o niezgodności wyroku ze wskazanym w skardze przepisem prawa.

W tym bowiem punkcie, realizującym wymaganie formalne określone

w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., zawiera się sedno skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia.

Skarga powoda jest oczywiście bezzasadna w opisanym wyżej rozumieniu.

Zakwestionowano w niej jedynie dwa aspekty oceny prawnej dokonanej przez Sąd

Apelacyjny, dotyczące tego, że dochodzone przez skarżącego roszczenie było

przedawnione, oraz – że w odniesieniu do wykonania przez pozwanego prawa

podmiotowego, czyli podniesienia zarzutu przedawnienia, nie zachodziły podstawy

do zastosowania art. 5 k.c. Tymczasem nawet gdyby okazało się, że stanowiska

Sądu Apelacyjnego w obu tych kwestiach są przejawem naruszenia prawa, to

wydany przez ten Sąd wyrok nie mógłby być uznany niezgodny z prawem

w opisanym wyżej znaczeniu. Z motywów tego orzeczenia wynika, że Sąd

Okręgowy nie tylko uznał, iż będące przedmiotem sporu roszczenie jest

przedawnione, lecz wyraził także dalej idący pogląd: że powód, w związku

z nieudowodnieniem przesłanek odpowiedzialności, nie wykazał, by przysługiwało

mu to roszczenie.

W apelacji powód podważał wyłącznie pogląd o przedawnieniu roszczenia,

nie zwalczał natomiast stanowiska o jego nieistnieniu; również kontrola orzeczenia

przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny w ramach modelu apelacji pełnej nie

przywiodła tego Sądu do wyrażenia odmiennego zapatrywania co do

przysługiwania powodowi roszczenia o zapłatę. Niezakwestionowanie obecnie

oceny prawnej w kwestii istnienia roszczenia czyni rozważania dotyczące

I CNP 85/24

4

przedawnienia bezprzedmiotowymi, a wywiedzioną w sprawie skargę – oczywiście

bezzasadną.

Uzupełniająco należy dodać, że oczywiście bezzasadne było również

upatrywanie niezgodności orzeczenia z prawem w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny,

iż roszczenia, których dochodził skarżący, byłyby przedawnione, podczas gdy, jak

twierdził skarżący, do oceny przedawnienia należało zastosować art. 4421 § 3 k.c.

W tej części skarga w istotnym zakresie nie przystaje do struktury żądań

zgłoszonych w sprawie, w której zapadło zaskarżone orzeczenie. W szczególności

z określenia roszczeń o zapłatę przedstawionego w wyroku Sądu Apelacyjnego

wynika, że powód, wbrew formułowanym obecnie tezom, nie dochodził wyłącznie

zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z „wydania postanowienia o umorzeniu

postępowania”.

Również jednak wywód odnoszący się do żądania – rzekomo – wyłącznie

zadośćuczynienia świadczy o oczywistej bezzasadności skargi. Krzywda podlega

kompensacji, jeśli jest następstwem naruszenia dóbr osobistych, tymczasem

skarżący w zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego nie określił, jakie

dobra miałyby być naruszone wydaniem orzeczenia, lecz błędnie utożsamił

krzywdę ze szkodą na osobie. Stwierdził bowiem, że roszczenie powoda „stanowi

zadośćuczynienie za krzywdę (szkoda na osobie), która została mu wyrządzona na

skutek wydania przez Sąd Rejonowy […] postanowienia o umorzeniu postępowania

oraz przewlekłości postępowania” (s. 2 skargi). Jako przejawy krzywdy skarżący

wskazał „stres, poczucie bezradności oraz zbyt długi okres oczekiwania na wydanie

orzeczenia” (s. 4 skargi). Krzywda nie jest równoznaczna z naruszeniem dobra

osobistego, lecz może być następstwem takiego naruszenia. Wbrew nietrafnemu

założeniu skarżącego samo w sobie doznanie krzywdy nie uzasadnia więc

zastosowania art. 4421 § 3 k.c., gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie roszczeń

przysługujących w razie wyrządzenia szkody na osobie, czyli uszkodzenia ciała lub

wywołania rozstroju zdrowia. Zastrzeżenie to odnosi się również do przywołanego

w skardze art. 4172 k.c.

Z treści zaskarżonego orzeczenia wynika, że powód dochodził od Skarbu

Państwa nie naprawienia szkody na osobie, lecz zasadniczo odszkodowania

I CNP 85/24

5

w związku z doznaniem szkody na mieniu, odpowiadającej kwotowo roszczeniom

dochodzonym wcześniej od pracodawcy (156 000 zł). Wobec tego jest oczywiste,

że w sprawie nie znajdował zastosowania art. 4421 § 3 k.c. Także co do żądania

zapłaty zadośćuczynienia w kwocie 10 000 zł nie wskazano, by było ono

wywodzone ze spowodowania uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia;

podstawą dochodzenia zadośćuczynienia hasłowo związanego „z przewlekłością

postępowania” jest art. 448 k.c.; również przytoczone wcześniej za skarżącym

przejawy krzywdy świadczyły wyłącznie o takim umiejscowieniu podstawy żądania.

Dlatego jedynie na marginesie warto zauważyć, że dla rozpoczęcia, liczonego

a tempore facti, biegu terminu przedawnienia roszczeń o zapłatę określonych

w art. 4421 § 3 k.c. doniosłe znaczenie miałoby zakończenie (wskutek umorzenia)

postępowania, zamykające okres relewantny dla powstania krzywdy; skarżący,

korzystający z profesjonalnej reprezentacji, dowiedział się natomiast o ww. fakcie

wraz z doręczeniem odpisu postanowienia o umorzeniu postępowania.

O oczywistej bezzasadności skargi świadczy również zakwestionowanie

przez skarżącego oceny o tym, że powołanie się na upływ terminu przedawnienia

liczonego zgodnie art. 4421 § 1 k.c. nie stanowiło nadużycia prawa podmiotowego

(art. 5 k.c.), a także podważanie niezastosowania art. 102 k.p.c. Jasne jest, że

sama okoliczność, że powód jest w podeszłym wieku, a jego świadomość prawna

jest niska, nie uzasadnia uznania, że pozwany naruszył zasady współżycia

społecznego przez podniesienie zarzutu przedawnienia – zwłaszcza, że w sprawie

nie wykazano, by spóźnione wystąpienie z powództwem wynikało z tych właśnie

czynników. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania nie może z kolei

stanowić przedmiotu skargi z art. 4241 § 1 k.p.c.

W związku z powyższym, na podstawie art. 4249 k.p.c., orzeczono

o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie

z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, lecz ich wysokość pomniejszono na

podstawie art 102 k.p.c. do kwoty tysiąca złotych z uwagi na sytuację

finansowa skarżącego; na tej samej podstawie odstąpiono też od obciążenia

skarżącego odsetkami od kosztów postępowania. O kosztach dla pełnomocnika

z urzędu nie orzeczono z uwagi na niezgłoszenie wniosku w tym przedmiocie;

zawarty w skardze wniosek nr 2 (s. 2 skargi) nie zawierał oświadczenia, o którym

I CNP 85/24

6

mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[r.g.]